‘ॲलिसिन’ (Allicin) घटकाचे महत्त्व आणि कार्य
कच्च्या लसणामध्ये अनेक जैविक दृष्ट्या सक्रिय संयुगे (Bioactive Compounds) असतात, ज्यामध्ये ‘ॲलिसिन’ हे सर्वात महत्त्वाचे आहे. जेव्हा लसूण ठेचला, चिरला किंवा दाताने चावून खाल्ला जातो, तेव्हाच हे ॲलिसिन तयार होते. या संयुगात अँटीऑक्सिडंट, दाहक-विरोधी (Anti-inflammatory) आणि कोलेस्टेरॉल कमी करणारे गुणधर्म असतात. हे घटक रक्ताभिसरण प्रक्रिया सुरळीत ठेवण्यास आणि हृदय व रक्तवाहिन्यांचे आरोग्य (Cardiovascular Health) सुधारण्यास मदत करतात. यासाठी लसूण चिरल्यानंतर खाण्यापूर्वी काही मिनिटे बाजूला ठेवून देणे फायदेशीर ठरते.
कोलेस्टेरॉल आणि रक्तदाबावर होणारा सौम्य परिणाम
अभ्यासातून असे दिसून आले आहे की, रोजच्या आहारात लसणाचा नियमित वापर केल्याने एकूण कोलेस्टेरॉल आणि एलडीएल (LDL) म्हणजेच शरीरातील ‘वाईट कोलेस्टेरॉल’च्या पातळीत काही प्रमाणात घट होऊ शकते. याव्यतिरिक्त, लसूण रक्तवाहिन्यांची कार्यक्षमता सुधारून त्या सैल ठेवण्यास मदत करतो, ज्यामुळे रक्तप्रवाह सुलभ होतो. काही संशोधनानुसार, लसणामुळे उच्च रक्तदाबाच्या (Hypertension) रुग्णांमध्ये रक्तदाब किंचित कमी होऊ शकतो. मात्र, लसणाचा हा परिणाम अत्यंत सौम्य असतो; त्याची तुलना डॉक्टरांनी लिहून दिलेल्या ‘स्टॅटिन्स’ (Statins) सारख्या आधुनिक औषधांशी कधीही होऊ शकत नाही.
लसूण ब्लॉकेजेस वितळवू शकत नाही
लसणाविषयीचा सर्वात मोठा आणि धोकादायक गैरसमज म्हणजे तो रक्तवाहिन्यांमध्ये आधीपासून जमा झालेले प्लाक (Fatty Plaque) पूर्णपणे काढून टाकू शकतो किंवा मोठे ब्लॉकेजेस वितळवू शकतो. वैद्यकीय विज्ञानानुसार, एकदा का रक्तवाहिन्यांमध्ये कोलेस्टेरॉल आणि चरबीचे ब्लॉकेजेस तयार झाले, की ते केवळ लसूण किंवा कोणताही एक विशिष्ट पदार्थ खाऊन वितळवणे अशक्य आहे. असे जुने ब्लॉकेजेस व्यवस्थापित करण्यासाठी जीवनशैलीतील मोठे बदल, कडक वैद्यकीय उपचार आणि काही गंभीर प्रसंगी अँजिओप्लास्टी किंवा बायपास सर्जरी यांसारख्या वैद्यकीय प्रक्रियेचीच आवश्यकता असते.
कच्चा लसूण खाण्याची पद्धत काय?
ज्यांना कच्चा लसूण खायचा आहे त्यांनी त्याचे सेवन मर्यादित प्रमाणात करणे महत्त्वाचे आहे. साधारणपणे, बहुतेक निरोगी प्रौढांसाठी दररोज ताज्या लसणाच्या एक ते दोन पाकळ्या खाणे सुरक्षित असते. लसणामध्ये ‘ॲलिसिन’ (allicin) या घटकाची निर्मिती वाढवण्यासाठी, तो खाण्यापूर्वी ठेचून किंवा बारीक चिरून काही मिनिटे तसाच ठेवून द्यावा. काही लोक लसणाचे लहान तुकडे पाण्यासोबत गिळून खाणे पसंत करतात, तर काहीजण ठेचलेला लसूण मधामध्ये मिसळतात किंवा तो सॅलड व इतर पदार्थांमध्ये घालून खातात.
पचनसंस्थेवर होणारे दुष्परिणाम आणि मर्यादा
कच्चा लसूण आरोग्यासाठी चांगला असला तरी तो प्रत्येकालाच पचेल असे नाही. निरोगी प्रौढ व्यक्तीसाठी दिवसातून १ ते २ पाकळ्या कच्चा लसूण खाणे पुरेसे आहे. याचे अतिसेवन केल्यास तोंडाचा दुर्गंध, छातीत जळजळ (Heartburn), पोट फुगणे, मळमळ आणि अपचनाचा त्रास होऊ शकतो. विशेषतः ज्या लोकांना आधीच ऍसिड रिफ्लक्स, गॅस्ट्रायटिस (Gastritis), पोटाचे अल्सर किंवा संवेदनक्षम पचनसंस्था आहे, अशा रुग्णांनी कच्चा लसूण खाल्ल्यास त्यांच्या पोटाचा त्रास आणि लक्षणे आणखी तीव्र होऊ शकतात.
रक्त पातळ करणारी औषधे आणि सुरक्षिततेची खबरदारी
लसणामध्ये निसर्गातच रक्त किंचित पातळ करण्याचे गुणधर्म असतात. त्यामुळे जे रुग्ण आधीच डॉक्टरांच्या सल्ल्याने रक्ताच्या गाठी होऊ नये म्हणून अस्पिरीन (Aspirin), क्लोपिडोग्रेल (Clopidogrel), वॉरफेरिन (Warfarin) किंवा इतर नवीन अँटीकोआगुलंट्स (रक्त पातळ करणारी औषधे) घेत आहेत, त्यांनी कच्चा लसूण खाताना अत्यंत सावधगिरी बाळगली पाहिजे. अशा रुग्णांनी जास्त प्रमाणात लसूण खाल्ल्यास शरीरात अंतर्गत रक्तस्त्रावाचा धोका वाढू शकतो. याच कारणामुळे, कोणत्याही शस्त्रक्रियेपूर्वी रुग्णांना आहारात जास्त प्रमाणात लसूण घेण्यापासून रोखले जाते. तसेच ज्यांना लसणाची ऍलर्जी आहे, त्यांनी यापासून पूर्णपणे दूर राहावे.
सोबत या गोष्टीही महत्त्वाच्या
कच्चा लसूण हा हृदयपूरक आहाराचा एक चांगला भाग नक्कीच असू शकतो, परंतु तो कोणताही चमत्कारिक पदार्थ किंवा ब्लॉकेजेसवरचा अंतिम उपचार नाही. हृदयाचे आजार रोखण्यासाठी केवळ लसणावर अवलंबून न राहता कोलेस्टेरॉल नियंत्रित ठेवणे, रक्तदाब आणि मधुमेहावर योग्य उपचार करणे, नियमित व्यायाम, स्ट्रेस कमी करणे, तंबाखूचे सेवन पूर्णपणे बंद करणे आणि संतुलित आहाराचे पालन करणे अत्यंत आवश्यक आहे.
