जर तुम्हाला तुमच्या मुलांमध्ये एक गुण निवडायचा असेल, तर कदाचित तुम्ही तीक्ष्ण बुद्धी, दयाळूपणा किंवा मोठ्यांचा आदर याला प्राधान्य द्याल. परंतु सिडनी विद्यापीठाच्या अर्थशास्त्रज्ञ देबोराह कॉब-क्लार्क यांच्या मते सर्वात महत्त्वाचा गुण आहे ‘इंटरनल लोकस ऑफ कंट्रोल’. म्हणजे हा विश्वास की आपली मेहनत, निर्णय आणि कर्मच जीवनाची दिशा ठरवतात, केवळ नशीब किंवा बाह्य परिस्थिती नाही. 1960 च्या दशकात मानसशास्त्रज्ञ ज्युलियन रोटर यांनी ‘लोकस ऑफ कंट्रोल’ (नियंत्रणाचे केंद्र) हा सिद्धांत मांडला. यानुसार, व्यक्ती जीवनावर कोणाचे नियंत्रण आहे असे मानतो. ‘इंटरनल’ (अंतर्गत) विचारसरणीचे लोक असे मानतात की त्यांची मेहनत, निर्णय आणि पुढाकार त्यांच्या भविष्याला आकार देतात. तर ‘एक्सटर्नल’ (बाह्य) विचारसरणीचे लोक त्यांच्या यश किंवा अपयशाचे श्रेय नशीब, परिस्थिती किंवा इतरांच्या निर्णयांना देतात. संशोधनातून असे दिसून येते की ही विचारसरणी जीवनातील अनेक महत्त्वाच्या क्षेत्रांवर परिणाम करते. जर्मनीमध्ये बेरोजगार लोकांवर केलेल्या अभ्यासात असे आढळून आले की, अंतर्गत मानसिकता असलेले लोक नोकरी मिळवण्यासाठी अधिक प्रयत्न करत राहिले, कारण त्यांना त्यांच्या प्रयत्नांवर विश्वास होता. दुसरीकडे, बाह्य विचारसरणीचे लोक लवकर हार मानले आणि तुलनेने कमी पगाराच्या नोकऱ्यांशी जुळवून घेतले. लेखिका केट हॉल आणि इतर संशोधकांच्या प्रयोगातून असे दिसून येते की लोक अनेकदा प्रभाव पाडण्याच्या त्यांच्या क्षमतेला कमी लेखतात. शिकागो विद्यापीठाच्या अभ्यासानुसार, मोठे निर्णय घेण्यास कचरणाऱ्या लोकांनी थोड्या प्रोत्साहनानंतर बदलाच्या दिशेने पाऊले उचलली आणि नंतर स्वतःला अधिक समाधानी व आनंदी अनुभवले. याचा अर्थ, लोक संधींमुळे नाही, तर पुढाकार घेण्याच्या आत्मविश्वासाच्या कमतरतेमुळे मागे राहतात. आधुनिक कार्यस्थळात आणि एआयच्या युगात ‘इंटरनल लोकस’ महत्त्वाचे झाले आहे. शेनझेनमधील कंपन्यांवर केलेल्या अभ्यासानुसार, अशा विचारसरणीचे कर्मचारी एआयला नवीन कौशल्य म्हणून स्वीकारतात, तर इतर जण याला नोकरीसाठी धोका मानतात. एआय तज्ज्ञ आंद्रे कार्पेथी देखील मानतात की, स्वतः जबाबदारी घेण्याची जिद्द बुद्धिमत्तेपेक्षा दुर्मिळ आणि शक्तिशाली आहे. म्हणून मुलांमध्ये फक्त ज्ञानच नाही, तर आपले भविष्य स्वतः घडवण्याचा आत्मविश्वास देखील विकसित केला पाहिजे. बचत, स्टार्टअप आणि चांगल्या संगोपनापर्यंत याचा परिणाम ‘इंटरनल लोकस’चा परिणाम केवळ करिअरपुरता मर्यादित नसतो, तर जीवनाच्या अनेक महत्त्वाच्या क्षेत्रांमध्ये दिसतो. असे लोक पैशांच्या बाबतीत अधिक शिस्तबद्ध असतात. तसेच बचत आणि गुंतवणुकीला गांभीर्याने घेतात. हीच विचारसरणी त्यांना नवीन कल्पनांना प्रत्यक्षात आणण्यासाठी आणि व्यवसाय सुरू करण्याचा धोका पत्करण्याचा आत्मविश्वासही देते. याचा परिणाम मुलांच्या संगोपनावरही होतो. माद्रिदच्या संशोधकांनुसार, अशा माता मुलांच्या कौशल्य आणि विकासावर अधिक लक्ष देतात, कारण त्यांना विश्वास असतो की त्यांची मेहनत आणि मार्गदर्शन मुलांचे भविष्य अधिक चांगले बनवू शकते.
Source link
AIच्या युगात संधींपेक्षा जास्त 'पुढाकार घेण्याची भावना' आवश्यक:मुलांना आपले नशीब स्वतः घडवण्याचा विश्वास द्या; नशिबावर अवलंबून राहणारे हरतील
