Constipation Relief 10 homemade Drinks foods for relief constipation, indigestion; बद्धकोष्ठता दूर करण्यासाठी घरगुती ड्रिंक्स, पोट साफ होण्यासाठी उपाय

बद्धकोष्ठतेवर मात करण्यासाठी ‘प्रून ज्यूस’ (Prune Juice) हा अत्यंत प्रभावी आणि प्रसिद्ध नैसर्गिक उपाय मानला जातो. आलूबुखारा किंवा प्रूनमध्ये फायबर आणि ‘सॉर्बिटॉल’ (Sorbitol) नावाचे नैसर्गिक शुगर अल्कोहोल असते, जे आतड्यांमध्ये पाणी खेचून आणण्यास आणि मल मऊ करण्यास मदत करते. क्लिनिकल संशोधनानुसार, प्रून ज्यूसच्या नियमित सेवनाने कडक मल मऊ होऊन पोट साफ होण्याची वारंवारता वाढते. परंतु, हे पेय सुरुवातीला कमी प्रमाणात प्यावे, कारण जास्त प्रमाणात घेतल्यास पोटात गॅस किंवा जुलाब होऊ शकतात.

रोज सकाळी उठून एक पेल कोमट पाणी पिणे हाही उत्तम उपाय आहे. कोमट पाणी थेट बद्धकोष्ठता पूर्णपणे बरी करत नसले, तरी शरीरातील आद्रतेचे (Hydration) प्रमाण टिकवून ठेवून उच्च फायबरयुक्त आहाराचा प्रभाव वाढवण्यासाठी पाणी पिणे अत्यंत आवश्यक असते. मल मऊ आणि सहजपणे बाहेर पडण्यासाठी पुरेसे द्रव पदार्थ घेणे महत्त्वाचे आहे. विशेषतः सकाळी एक ग्लास साधे कोमट पाणी प्यायल्याने पचनसंस्थेला हायड्रेटेड ठेवण्यास मदत होऊ शकते.

फळांचा विचार केल्यास ‘कीवी’ हे बद्धकोष्ठतेसाठी अतिशय फायदेशीर फळ आहे. संशोधनानुसार, दररोज २ हिरव्या कीवी खाण्याने किंवा त्याची साधी स्मूदी (कीवी, पाणी किंवा गोड नसलेले दही एकत्र करून) प्याल्याने पोटाचा त्रास कमी होऊन शौचास साफ होण्यास मोठी मदत होते. ही स्मूदी बनवताना त्यात अतिरिक्त साखर टाळली पाहिजे. संपूर्ण किवीपासून बनवलेली स्मूदी फायबर आणि ॲक्टिनिडिन पुरवू शकते. ही पोषक तत्वे पचनक्रियेस मदत करू शकतात आणि मलविसर्जन नियमित ठेवण्यास साहाय्य करू शकतात.

याव्यतिरिक्त, ‘इसबगोल’ किंवा ‘सायलियम हस्क’ (Psyllium Husk) पाण्यात मिसळून पिणे हा एक उत्तम उपाय आहे. हा एक विरघळणारा फायबर (Soluble Fibre) प्रकार आहे, जो पाणी शोषून घेऊन जेलसारखा पदार्थ तयार करतो, ज्यामुळे मल मऊ होतो आणि सहज बाहेर पडतो. सायलियम हस्क नेहमी भरपूर पाण्यासोबतच घेतले पाहिजे; जर पाणी कमी पडले तर पोट फुगणे किंवा अस्वस्थता वाढू शकते. ‘इसबगोल’ (Isabgol) म्हणूनही ओळखले जाणारे ‘सायलियम हस्क’ (psyllium husk) हे एक विरघळणारे फायबर आहे; ते पाणी शोषून घेते आणि विष्ठेचे प्रमाण वाढवून ती मऊ करण्यास मदत करते. सायलियमचे सेवन करताना ते पुरेशा पाण्यासोबत घेणे महत्त्वाचे आहे.

सब्जाच्या बिया आणि चिया सीड्स (Chia Seeds) या दोन्हीमध्ये फायबरचे प्रमाण भरपूर असते. पाण्यात भिजवल्यानंतर या बिया फुगून जेलसारख्या बनतात, ज्यामुळे पचनसंस्थेत पाण्याचे प्रमाण वाढून पोट साफ होण्यास मदत होते. या बिया नेहमी व्यवस्थित पाण्यात भिजवूनच आणि योग्य प्रमाणात वापरल्या पाहिजेत.

आणखी एक ड्रिंक म्हणजे पाण्यात भिजवलेल्या चिया सीड्स (Chia Seeds) . या बियांचे जेलीसारखे मिश्रण तयार होते, ज्यामुळे आहारात फायबर आणि द्रवाचा (पाण्याचा) समावेश होतो. एका मोठ्या चमच्याभर चिया बिया, पाणी, काकडीचे काप, पुदिना आणि थोडा लिंबाचा रस वापरून हे पेय तयार करावं. हे पेय पिण्यापूर्वी या बिया साधारण १० ते १५ मिनिटे पाण्यात भिजवून ठेवता येतात.

दुसरीकडे, कॉफी किंवा कॅफिनयुक्त पेय काही व्यक्तींमध्ये आतड्यांची हालचाल वेगाने वाढवून शौचाची भावना निर्माण करतात. परंतु, कॉफी हा क्रॉनिक (दीर्घकालीन) बद्धकोष्ठतेवर कायमस्वरूपी उपाय नाही. अतिप्रमाणात कॅफिनचे सेवन केल्याने ॲसिडिटी, अस्वस्थता आणि झोप न येणे असे त्रास होऊ शकतात. त्यामुळे साखरेची चहा-कॉफी पिण्याऐवजी साखरमुक्त पेये निवडणे हिताचे ठरते. कॅफिनयुक्त असो वा कॅफिन-मुक्त, कॉफीमुळे ‘गॅस्ट्रोकोलिक रिफ्लेक्स’ (gastrocolic reflex) होऊ शकतो, ज्यामुळे मोठ्या आतड्यात आकुंचन घडते. यामुळेच कदाचित काही लोकांना सकाळची कॉफी प्यायल्यानंतर शौचास जाण्याची इच्छा होते.

‘आले चहा’ हा पचन सुधारण्यासाठी, मळमळ कमी करण्यासाठी आणि पोटातील वायू घालवण्यासाठी वापरला जातो, परंतु तो बद्धकोष्ठतेवर पूर्णपणे सिद्ध झालेला उपाय नाही. बहुतेक लोकांना वेलची आणि आले घातलेला चहा प्यायला आवडतो. गॅस्ट्रोएन्टेरोलॉजिस्टच्या मते, गरम आल्याचा चहा पचनक्रियेस मदत करू शकतो. आले त्याच्या दाहशामक गुणधर्मांसाठी ओळखले जाते आणि ते पोटातील अन्न बाहेर टाकण्यासही मदत करू शकते, ज्यामुळे जेवणानंतर हा एक आरामदायी पर्याय ठरू शकतो.

‘केफिर’ (Kefir) हे दुधापासून बनवलेले एक आंबवलेले (Fermented) पेय आहे, ज्यामध्ये प्रथिनांसोबत फायदेशीर जिवंत जिवाणू (Probiotics) असतात. हे आतड्यांतील सूक्ष्मजंतूंचे (Gut microbiome) आरोग्य सुधारण्यास मदत करते. विकत घेताना साखर नसलेले प्लेन केफिर निवडावे. त्यांची शेवटची शिफारस केफिर पेयाची आहे. हे एक आंबवलेले प्रोबायोटिक दुग्धजन्य पेय आहे, जे आतड्यांच्या नियमित हालचालीस मदत करण्यासाठी निरोगी जीवाणूंचा आतड्यात प्रवेश घडवते. तसेच, व्हिटॅमिन बी आणि के२, आणि विविध खनिजे यांसारख्या समृद्ध पोषक घटकांमुळे ते रोगप्रतिकारशक्ती वाढवू शकते.

याशिवाय, ज्या पाण्यात मॅग्नेशियम आणि सल्फेटचे प्रमाण जास्त असते असे विशिष्ट ‘मिनरल वॉटर’ प्याल्याने देखील काही रुग्णांमध्ये मल मऊ होतो. परंतु, रोजच्या आहारात साधे आणि स्वच्छ पाणी भरपूर प्रमाणात पिणे हाच सर्वात मूलभूत मार्ग आहे.

ही कोणतीही पेये अचानक “पोट पूर्णपणे साफ” करण्याचे जादूचे साधन नाहीत. उपलब्ध वैद्यकीय पुराव्यांनुसार प्रून ज्यूस, कीवी आणि इसबगोल (Psyllium) हे उपाय बद्धकोष्ठतेवर अधिक प्रभावी मानले गेले आहेत. दीर्घकालीन बद्धकोष्ठतेचा सामना करण्यासाठी आहारात फायबरचे योग्य प्रमाण, पुरेसे पाणी, दैनंदिन शारीरिक हालचाल आणि योग्य शौच सवयी यांचा मेळ असणे आवश्यक आहे. जर बद्धकोष्ठतेचा त्रास खूप तीव्र असेल, दीर्घकाळ टिकणारा असेल किंवा त्यासोबत शौचातून रक्त पडणे, अचानक वजन कमी होणे, उलट्या होणे, पोटात तीव्र वेदना होणे किंवा शौचाच्या सवयींमध्ये अचानक मोठा बदल होणे अशी गंभीर लक्षणे दिसत असतील, तर त्वरित तज्ज्ञ डॉक्टरांकडून वैद्यकीय तपासणी आणि उपचार करून घेणे अत्यंत गरजेचे आहे.