पनीर, खवा आणि मिठाई हे आपल्या रोजच्या आहारातील तसेच सण-समारंभातील महत्त्वाचे पदार्थ आहेत. विशेषतः पनीरपासून तयार होणारे विविध पदार्थ लहानांपासून मोठ्यांपर्यंत सर्वांनाच आवडतात. मात्र, हेच पदार्थ जर आरोग्यासाठी धोकादायक ठरत असतील तर? बीड जिल्ह्यात समोर आलेल्या एका कारवाईमुळे हा प्रश्न पुन्हा ऐरणीवर आला आहे. अन्न व औषध प्रशासनाने (FDA) केलेल्या धाडीत पनीर आणि खवा अधिक पांढरे व आकर्षक दिसावेत म्हणून औद्योगिक वापरातील रसायन मिसळल्याचा प्रकार उघड झाल्याचा आरोप आहे. या घटनेमुळे अन्नभेसळीचा मुद्दा पुन्हा चर्चेत आला असून ग्राहकांनी अधिक सतर्क राहण्याची गरज निर्माण झाली आहे.
या पार्श्वभूमीवर ग्राहकांमध्येही अस्वस्थता वाढली आहे. रोजच्या आहारात वापरल्या जाणाऱ्या पनीर आणि खव्याबाबत आता अनेक जण शंका व्यक्त करत आहेत. विशेषतः सणासुदीच्या काळात या पदार्थांची मागणी मोठ्या प्रमाणात वाढते, त्यामुळे अशा वेळी भेसळीची शक्यता अधिक गंभीर ठरते.तज्ज्ञांच्या मते, अशा घटनांमुळे अन्नसुरक्षा नियमांची काटेकोर अंमलबजावणी किती महत्त्वाची आहे हे पुन्हा एकदा स्पष्ट होते. केवळ सरकारी यंत्रणांवर अवलंबून न राहता ग्राहकांनीही खरेदी करताना जागरूक राहणे आवश्यक आहे. (फोटो सौजन्य :- @iStock)
नेमके प्रकरण काय?
मिळालेल्या माहितीनुसार, बीड जिल्ह्यातील शिरूर तालुक्यात एका मिठाई उत्पादन केंद्रावर अन्न व औषध प्रशासनाने छापा टाकला. तपासादरम्यान पनीर आणि खव्यामध्ये सोडियम फॉर्मल्डिहाइड सल्फॉक्सीलेट (Safolite) या रसायनाचा वापर केल्याचा संशय व्यक्त करण्यात आला. हे रसायन अन्नपदार्थांसाठी नसून मुख्यतः कापड उद्योगात वापरले जाते.
सॅफोलाइट म्हणजे नेमके काय?
सोडियम फॉर्मल्डिहाइड सल्फॉक्सीलेट, ज्याला सॅफोलाइट म्हणूनही ओळखले जाते, हे औद्योगिक प्रक्रियेत वापरले जाणारे रसायन आहे. कपड्यांचा रंग अधिक उजळ करण्यासाठी आणि ब्लीचिंग प्रक्रियेत याचा वापर केला जातो. अशा प्रकारचे रसायन अन्नामध्ये मिसळणे नियमबाह्य असून ते आरोग्यासाठी धोकादायक ठरू शकते.आरोग्यावर होऊ शकणारे दुष्परिणाम
तज्ज्ञांच्या मते, अन्नामध्ये औद्योगिक रसायनांची भेसळ झाल्यास शरीरावर गंभीर परिणाम होऊ शकतात. अशा पदार्थांचे सेवन केल्यास पोटदुखी, उलट्या, मळमळ, पचनसंस्थेचे विकार, यकृत आणि मूत्रपिंडांवर ताण यांसारख्या समस्या उद्भवू शकतात. दीर्घकाळ अशा पदार्थांचे सेवन केल्यास आरोग्याचा धोका वाढू शकतो. विशेषतः लहान मुले, ज्येष्ठ नागरिक आणि गर्भवती महिलांनी अधिक काळजी घेणे आवश्यक आहे.
जास्त पांढरे पनीर नेहमीच चांगले नसते
अनेक ग्राहक पनीर किंवा खवा खरेदी करताना त्याचा पांढराशुभ्र रंग आणि चमक पाहून तो दर्जेदार असल्याचा अंदाज लावतात. मात्र हा समज चुकीचा ठरू शकतो. नैसर्गिक पद्धतीने तयार झालेले पनीर किंचित क्रीम रंगाचे असते. जर पनीर अतिशय पांढरे, कृत्रिम चमक असलेले किंवा त्याला वेगळाच वास येत असेल, तर ते खरेदी करण्यापूर्वी सावधगिरी बाळगावी.
पनीर खरेदी करताना या गोष्टी लक्षात ठेवा
- नेहमी विश्वासार्ह आणि अधिकृत दुकानातूनच पनीर किंवा खवा खरेदी करा.
- पॅकेज्ड उत्पादन असल्यास उत्पादनाची तारीख आणि वैधता तपासा.
- बाजारभावापेक्षा खूप कमी किमतीत मिळणाऱ्या पदार्थांपासून सावध राहा.
- पनीरचा रंग, वास आणि पोत नैसर्गिक वाटतो का, याची खात्री करा.
- संशयास्पद वाटणारे पदार्थ खरेदी करणे टाळा.
घरच्या घरी शुद्ध पनीर तयार करण्याची सोपी पद्धत
बाजारातील पनीरबाबत शंका वाटत असल्यास घरच्या घरी पनीर तयार करणे हा उत्तम पर्याय ठरू शकतो.
आवश्यक साहित्य
१ लिटर फुल क्रीम दूध
२ ते ३ चमचे लिंबाचा रस किंवा व्हिनेगर
स्वच्छ सूती किंवा मलमलचे कापड
कृती
दूध उकळल्यानंतर त्यात लिंबाचा रस किंवा व्हिनेगर घालून दूध फाडून घ्या. त्यानंतर मिश्रण कापडातून गाळा. थंड पाण्याने धुऊन त्यातील आंबटपणा कमी करा. कापड बांधून त्यावर काही वेळ वजन ठेवा. सुमारे ३० ते ४५ मिनिटांनंतर घट्ट पनीर तयार होईल. हे पनीर ताजे, सुरक्षित आणि कोणत्याही रसायनांशिवाय तयार होते.
अन्नभेसळीविरोधात जागरूकता महत्त्वाची
अन्नभेसळ ही केवळ कायद्याची बाब नाही, तर ती प्रत्येकाच्या आरोग्याशी निगडित आहे. संशयास्पद अन्नपदार्थ आढळल्यास संबंधित प्रशासनाकडे तक्रार करणे ही ग्राहकांचीही जबाबदारी आहे. नियमित तपासण्या, कठोर कारवाई आणि ग्राहकांची जागरूकता यामुळे अशा प्रकारांना आळा घालता येऊ शकतो.
लेखकाबद्दलमृणाल पाटीलमृणाल पाटील या महाराष्ट्र टाइम्स.कॉममध्ये कार्यरत असलेल्या अनुभवी पत्रकार आणि डिजिटल कंटेंट रायटर असून मीडिया क्षेत्रात त्यांना 11 वर्षांहून अधिक काळाचा अनुभव आहे. टेलिव्हिजन, डिजिटल मीडिया, प्रिंट पत्रकारिता आणि जनसंपर्क या विविध क्षेत्रांमध्ये काम करत त्यांनी विश्वसनीय,अभ्यासपूर्ण आणि वाचकाभिमुख लेखनाची भक्कम ओळख निर्माण केली आहे. मनोरंजन, लाइफस्टाईल, फिचर स्टोरीज, ट्रेंडिंग विषय आणि सेलिब्रिटी मुलाखती या विषयांवर सखोल माहिती देणारे लेखन हे त्यांचे प्रमुख कौशल्य आहे.
मृणाल यांनी ‘प्रहार’ वर्तमानपत्रामध्ये प्रवास आणि खाद्यसंस्कृती विषयावर साप्ताहिक लेखन केले आहे. विविध शहरांची संस्कृती, स्थानिक परंपरा आणि खाद्यवैशिष्ट्ये यावर आधारित त्यांच्या लेखांना वाचकांकडून उत्तम प्रतिसाद मिळाला आहे. ‘TV 9’ या प्रतिष्ठित न्यूज चॅनलसाठी त्यांनी अनेक नामांकित कलाकारांच्या मुलाखती घेतल्या असून मनोरंजन पत्रकारितेमध्ये त्यांनी भक्कम अनुभव मिळवला आहे. तसेच आकाशवाणी मुंबईसाठी ‘मन की बात’ या कार्यक्रमासाठी व्हॉइस ओव्हरचे काम करण्याचा अनुभव देखील त्यांच्या कार्यात महत्त्वपूर्ण ठरला आहे.
जनसंपर्क क्षेत्रात कार्यरत असताना त्यांनी 30 पेक्षा अधिक क्लायंट्सचे यशस्वीपणे व्यवस्थापन केले असून ब्रँड कम्युनिकेशन, कंटेंट स्ट्रॅटेजी आणि मीडिया समन्वय यामध्ये त्यांनी उल्लेखनीय कामगिरी केली आहे. सध्या महाराष्ट्र टाइम्समध्ये ट्रेंडिंग आणि लाईफस्टाईल विषयांवर संशोधनाधारित, अचूक आणि विश्वसनीय माहिती देणारे लेख लिहिणे ही त्यांची विशेष ओळख आहे. तथ्य पडताळणी, विश्वासार्ह स्रोतांचा वापर आणि वाचकांसाठी उपयुक्त माहिती सादर करण्यावर त्यांचा विशेष भर असतो.
लेखनासोबतच वाचन आणि सोलो ट्रॅव्हलिंग ही त्यांची आवड असून विविध ठिकाणांच्या संस्कृती, जीवनशैली आणि सामाजिक रचनेचा अभ्यास करण्यामध्ये त्यांना विशेष रस आहे. व्यायाम, हॉलिवूड चित्रपट आणि नव्या तंत्रज्ञानाविषयी माहिती मिळवणे हे देखील त्यांचे आवडते छंद आहेत. आपल्या अनुभव, संशोधन आणि निरीक्षणांच्या आधारे वाचकांना दर्जेदार, अचूक आणि विश्वासार्ह माहिती देण्याचा त्या सातत्याने प्रयत्न करतात.
शैक्षणिक पात्रता
मृणाल पाटील यांनी 2017-18 मध्ये मुंबई विद्यापीठातून मास्टर ऑफ आर्ट्स इन कम्युनिकेशन अँड जर्नालिझम (MACJ) पदवी प्राप्त केली आहे. डिजिटल मीडिया ट्रेंड्स, बदलती वाचक प्रवृत्ती आणि माहिती सादरीकरणाच्या आधुनिक पद्धतींचा त्या सातत्याने अभ्यास करतात.… आणखी वाचा
