Breastfeeding Diet for New Mother And Baby Strong Health; स्तनपान करणाऱ्या आईने काय खावे आणि काय टाळावे?

आईने रोजच्या आहारात सर्व अन्नगटांतील पदार्थांचा समावेश केला पाहिजे:

• प्रथिने (Protein) : शरीरातील उतींची (Tissues) दुरुस्ती आणि दुधाच्या निर्मितीसाठी प्रथिनांची गरज असते. यासाठी आहारात मासे, चिकन, अंडी, दुग्धजन्य पदार्थ, डाळी, सोयाबीन, मूग आणि चणे यांचा समावेश करावा.
• अखंड धान्य (Whole Grains) : ओट्स, ब्राऊन राईस, गहू, नाचणी, बाजरी आणि क्विनोआ यांसारख्या धान्यांमुळे शरीराला सतत ऊर्जा मिळते. यातील फायबरमुळे बद्धकोष्ठतेचा (Constipation) त्रास होत नाही.
• फळे आणि भाज्या : दररोज ५ सर्व्हिंग्स रंगीबेरंगी फळे आणि भाज्या घ्याव्यात. हिरव्या पालेभाज्या, टोमॅटो, गाजर, स्ट्रॉबेरी/बेरीज, लिंबूवर्गीय फळे आणि केळी यातून आई व बाळाला आवश्यक जीवनसत्त्वे मिळतात.
• हेल्दी फॅट्स (Healthy Fats) : बाळाच्या मेंदूच्या विकासासाठी निरोगी चरबी आवश्यक असते. यासाठी बदाम, अक्रोड, फ्लॅक्स सीड्स (अळशी), शिया सीड्स, ॲव्होकॅडो आणि ऑलिव्हचा वापर करावा.
• कॅल्शियम (Calcium) : हाडांच्या मजबुतीसाठी दूध, दही, चीज, नाचणी (Ragi), तीळ आणि स्मूदीजचा आहारात समावेश करावा.

• लोहयुक्त पदार्थ (Iron-Rich Foods) : प्रसूतीनंतर येणारा अशक्तपणा आणि ॲनिमिया (Anemia) टाळण्यासाठी पालक, डाळी, गूळ, खजूर आणि फोर्टिफाइड सिरियल्स खावेत. लोह शरीरात व्यवस्थित शोषले जाण्यासाठी व्हिटॅमिन ‘सी’ युक्त फळे (जसे की संत्री, लिंबू) सोबत घ्यावीत.
• भरपूर द्रवपदार्थ : स्तनपानामुळे शरीरातील पाण्याची गरज वाढते. तहान लागेल तेव्हा पाणी पिणे सर्वात उत्तम. याशिवाय नारळ पाणी, सूप, ताक आणि विनासाखरेचे ताजे फळांचे रस पिऊन शरीर हायड्रेटेड ठेवावे.​

बहुतांश माता स्तनपानादरम्यान सर्व प्रकारचे अन्न खाऊ शकतात, परंतु काही घटकांबाबत काळजी घेणे आवश्यक आहे:

• कॅफिन : चहा, कॉफी किंवा कोलाचे अतिसेवन केल्यास कॅफिन दुधाद्वारे बाळाच्या शरीरात जाऊन त्याची झोप मोडू शकते आणि बाळ चिडचिड करू शकते. त्यामुळे दिवसातून १-२ कपपेक्षा जास्त चहा/कॉफी घेऊ नये.
• मद्यपान : मद्यपान बाळाच्या शारीरिक व मानसिक विकासासाठी अत्यंत धोकादायक आहे. स्तनपानाच्या काळात मद्यपान पूर्णपणे टाळावे.
• जास्त पारा (Mercury) असलेले मासे : शार्कमध्ये पारेचे प्रमाण जास्त असते, त्यामुळे ते टाळावेत. त्याऐवजी साल्मन (Salmon) किंवा सारडाईन्स (Sardines) हे सुरक्षित पर्याय निवडावेत.
• प्रक्रिया केलेले अन्न : फास्ट फूड, पॅक केलेले स्नॅक्स आणि प्रोसेस्ड मीटमध्ये पोषक घटक नसतात. यामुळे वजन वाढू शकते आणि थकवा येऊ शकतो.

• वैद्यकीय सल्ल्याशिवाय हर्बल प्रॉडक्ट्स टाळा : बाजारात दूध वाढवण्याचा दावा करणारी अनेक हर्बल सप्लिमेंट्स मिळतात, परंतु त्यातील अनेक पद्धती अप्रमाणित आणि असुरक्षित असू शकतात. कोणतीही औषधे किंवा सप्लिमेंट्स घेण्यापूर्वी डॉक्टरांचा सल्ला अवश्य घ्यावा.
• बाळातील ॲलर्जीची लक्षणे ओळखा : आईने खाल्लेल्या काही विशिष्ट पदार्थांची काही बाळांना ॲलर्जी असू शकते. जर आईच्या विशिष्ट आहारांनंतर बाळ सतत चिडचिड करत असेल, त्याच्या त्वचेवर पुरळ (Rashes) येत असतील किंवा त्याला जुलाब होत असतील, तर त्वरित बालरोगतज्ज्ञांचा (Pediatrician) सल्ला घ्यावा.​

• धुम्रपान व व्यसने वर्ज्य : धुम्रपान आणि कोणत्याही अमली पदार्थांचे सेवन पूर्णपणे बंद करावे. या हानिकारक घटकांचा अंश आईच्या दुधात उतरून बाळाच्या आरोग्याला गंभीर हानी पोहोचवू शकतो.
• निष्कर्ष : आईचा आहार जितका पौष्टिक असेल, तितकेच बाळाचे पोषण उत्तम होईल. स्तनपान आणि बाळाच्या आरोग्याबाबत काहीही शंका असल्यास स्त्रीरोगतज्ज्ञ, बालरोगतज्ज्ञ किंवा आहारतज्ज्ञांचे मार्गदर्शन घेणे हाच सर्वात सुरक्षित मार्ग आहे.
  स्तनदा मातेचा आहार हा केवळ तिच्या स्वतःच्या रिकव्हरीसाठीच नाही, तर बाळाच्या आयुष्याची भक्कम पायाभरणी करण्यासाठी अत्यंत महत्त्वाचा असतो. कोणत्याही चुकीच्या डाएट ट्रेंडला बळी न पडता सर्व अन्नघटकांनी युक्त असा संतुलित आहार घ्या, भरपूर पाणी प्या आणि आनंदी राहून स्तनपानाचा आनंद घ्या!