वास्तविक जगाच्या शांततेपासून आणि धैर्यापासून दूर राहिल्याने प्रत्येकाच्या मनात विचलन, एक प्रकारचा व्यत्यय निर्माण झाला आहे. आक्रोश वाढत आहे आणि एकाकीपणाही. आनंद आणि समाधानाला सर्वजण ‘दोन मिनिटांत’ शोधत आहेत. स्थायी आनंदाचे ठिकाण वेगळेच आहे. त्याच्या शोधात उपकरणे मदत करू शकणार नाहीत. या नवीन डिसऑर्डरला समजून घेऊया. आपण आणखी एका जीवनशैलीच्या समस्येने वेढले गेलो आहोत. हा एक प्रकारचा डिसऑर्डर आहे, ज्याचे मन आणि जीवनावर होणारे परिणाम आपण सर्वजण अनुभवू शकतो. याची लक्षणे आहेत – पूर्णपणे आनंद अनुभवू न शकणे, लहानसा संवाद साधण्यातही अपयश, झोपेत व्यत्यय किंवा कमतरता, तणाव, कंटाळा आणि एकाकीपणाची भावना, सामाजिकतेत घट, समानुभूतीचा खरा भाव अनुपस्थित, धैर्याची अभूतपूर्व कमतरता आणि त्वरित आनंदाची प्रचंड लालसा. सर्व कमतरतांमध्ये हीच एक लालसा आहे, जी खूप वाढली आहे, आणि याचे कारण सोशल मीडियावर घालवला जाणारा अमर्याद वेळ आहे. सोशल मीडियाचे स्वतःचे महत्त्व आहे, परंतु येथे घालवला जाणारा वेळ आणि ज्या प्रकारची सामग्री पाहिली जात आहे, तिच्या गुणवत्तेची समज असणे आवश्यक आहे. नुकसान जाणून घेतल्यास, उपाय करण्याची उत्सुकता वाटेल आनंदाची भावना कमी आहे… कारण आपण दोन मिनिटांत आनंदी होण्याचे मार्ग शोधतो – कमेंट, लाईक, शेअर. आनंदाबद्दलची आपली विचारसरणी बदलली आहे. विचारांची दिशा एकतर्फी आणि संतप्त होत आहे… याला आपण ‘कन्फर्मेशन बायस’ म्हणतो, जो आपल्या विचारांना बळ देणाऱ्या कंटेंटवरच लक्ष केंद्रित करतो. जिथे आपण असमाधानी असतो, असहमत असतो, तिथे उघडपणे संताप व्यक्त करतो. असे करण्याच्या संधीही शोधतो जेणेकरून आपली बाजू जोरदारपणे मांडता येईल, दुसऱ्या बाजूचा विचार न करता. आपण संतुलित विचारसरणी ठेवण्यापासून दूर जात आहोत. सामाजिकतेत घट… स्क्रीनच आपला मित्र आहे. आपण तासन्तास अनोळखी, अज्ञात लोकांशी लिहून संवाद साधतो, ज्यात भाषेची पातळी, शब्दांची निवड, आवाजातील चढ-उतार आणि विषयाची निवड काहीही महत्त्व ठेवत नाही, तर प्रत्यक्ष कोणाशी बोलताना आपण सावध होतो आणि आत्मविश्वास गमावून बसतो. विस्तृतपणे बोलणे आपण विसरत चाललो आहोत. रील आणि रियलच्या रेषा पुसल्या गेल्या आहेत… जे रीलमध्ये योग्य वाटते – राग, हिंसा, असभ्य भाषा, मोठ्यांबद्दलचा संताप, कोणावर होत असलेल्या हिंसेचा व्हिडिओ पाहणे इत्यादी ही सामान्यतेची नवीन व्याख्या बनली आहे, आणि आता हे वास्तविक जीवनातही तितकेसे त्रासदायक वाटत नाही. वास्तविक जीवनात ओळखीबद्दल अनिश्चितता आहे… ऑनलाइन आपली ओळख अनेक स्तरांमध्ये लपलेली असते, त्यामुळे त्यावेळचे वर्तन महत्त्वाचे नसते. जेव्हा हाच मुखवटा कायम असतो, तेव्हा वास्तविक जीवनात स्वतःच्या ओळखीबद्दल अनिश्चितता निर्माण होते. जीवन आभासी आहे… ऑनलाइन कंटेंट अशा प्रकारे तयार केले जाते की त्यातून ‘आनंद व मनोरंजन’ चा आभास होतो, त्यामुळे माणूस या जगात रमून राहतो. आरोग्याशी संबंधित धोकेही आहेत स्क्रीनसमोर राहण्याच्या व्यसनाने झोपेच्या तासांवर आणि गुणवत्तेवर वाईट परिणाम केला आहे. झोपेची कमतरता जिथे आरोग्याशी संबंधित अनेक पैलूंवर नकारात्मक परिणाम करते, तिथे शारीरिक हालचालींची कमतरता अनेक समस्यांना प्रोत्साहन देत आहे. रागासोबत सहानुभूतीची कमतरता मानसिक विकारांना वाढवत आहे. सर्वांनी समजून घेतले पाहिजे मुलांचे म्हणणे आहे की त्यांना एकटेपणा जाणवतो. आणि या नावेत सर्वजण एकत्र स्वार आहेत – मोठे असोत वा लहान. सामान्य जीवनात वाईट भाषा, विचित्र हावभाव आणि नकारात्मक, हिंसक शब्दांचा वापर, मोठ्यांचा अनादर, संस्कारांचा अभाव – या सर्वांमध्ये बदल घडवण्यासाठी मोठ्यांनीच पुढाकार घ्यावा लागेल. आधी स्वतः स्क्रीन्सपासून दूर राहा, नकारात्मक टिप्पण्या करणे टाळा आणि मग मुलांना यासाठी प्रेरित करा. उपाय सोपे आहेत, जर स्क्रीनचा मोह सोडला तर – झोपण्यापूर्वी पाच तास आधी 30-40 मिनिटांची कोणतीतरी शारीरिक क्रिया करा, जसे की सायकल चालवणे, फुटबॉलसारखा एखादा खेळ खेळणे किंवा कुटुंबासोबत बोर्ड गेम खेळणे. यामुळे डोपामाइन वाढेल आणि मनोरंजनासाठी उपकरणांवरील अवलंबित्व कमी होईल.
– कॉफी इत्यादी पिण्याची सवय असल्यास, झोपण्यापूर्वी चार तास आधी घ्या.
– झोपण्यापूर्वी तीन तास आधी कुटुंबाने एकत्र बसून गप्पा माराव्यात.
– दोन तास आधी जेवण करावे.
– एक तास आधी थोडी शतपावली करावी, पुस्तक वाचावे किंवा डायरी लिहावी. डिजिटल सनसेटचे अनेक फायदे आहेत – मुलांना आपले म्हणणे मांडण्यासाठी घरातील लोकांचा वेळ आणि लक्ष दोन्ही मिळेल. मुले देखील पाहतील की मोठी माणसे उपकरणांशिवाय राहत आहेत – उदाहरणासह प्रेरणा मिळेल.
मुलांच्या आयुष्यात घडणाऱ्या घटनांबद्दल बोलताना त्यांना संवाद साधणे, भाषा इत्यादींवर लक्ष देणे आणि लोकांशी कसे वागावे याचे ज्ञान मिळेल. एकमेकांसाठी वेळ काढल्याने नातेसंबंध आणि प्रेम वाढेल. यासोबतच नकारात्मक भावना कमी होतील.
Source link
आमुख:डिजिटल जगात वाढत आहे एकाकीपणा, तणाव आणि त्वरित आनंदाची इच्छा, जो आपल्यात राग वाढवत आहे
