एकीकडे करार झाल्याचा दावा; दुसरीकडे इराणवर हल्ल्याची तयारी, ट्रम्प यांच्या दाव्यांवरून मोठा संभ्रम, युद्ध थांबणार की भडकणार? – donald trump war peace deal or escalation

गुरुवारी सकाळी कमांडर-इन-चीफ डोनाल्ड ट्रम्प यांनी इराणच्या खार्ग वेट या मुख्य तेल निर्यात केंद्रावर थेट लष्करी हल्ला करण्याची आणि तिथे घुसण्याची उघड धमकी दिली. हा लष्करी थरार झाला असता, तर अनेक अमेरिकन सैनिकांचे प्राण धोक्यात येऊ शकले असते आणि जागतिक स्तरावर कच्च्या तेलाचा पुरवठा पूर्णपणे ठप्प झाला असता. पण अवघ्या काही तासातच ट्रम्प यांनी ओव्हल कार्यलयातून अमेरिका आणि इराण यांच्यात एका सामंजस्य करारावर शिक्कामोर्तब होणार असून, युद्ध थांबण्याच्या उंबरठ्यावर आहे. ट्रम्प यांनी हा करार थोडा विचार करायला लावणारा आहे असे म्हटले, ज्यामुळे संभ्रम अधिक वाढला आहे.

दरम्यान, अमेरिकेच्या बायडेन प्रशासनात हवाई दलाचे सचिव राहिलेले फ्रँक केंडल यांनी सीएनसीएनशी बोलताना सांगितले की, ट्रम्प यांच्या या दाव्यांकडे फार गांभार्याने घेण्याची गरज नाही. हा युद्ध संपवणारा कोणताही अंतिम करार नाही. हा केवळ पुढील 60 दिवसांसाठी युद्धविराम वाढवण्याचा एक प्रयत्न असू शकतो, जेणेकरून इराणच्या अणू कार्यक्रमावर पुढील चर्चा करता येईल.

दुसरीकडे, अमेरिकेतील उजव्या विचारसरणीचे रिपब्लिकन नेते आणि फॉक्स न्यूज वृत्तवाहिनीचे विश्लेषक मार्क लेविन यांनीही ट्रम्प यांना घेरले आहे. ते म्हणाले, ‘जोपर्यंत हा करार अधिकृतपणे समोर येत नाही आणि पुढील 48 ते 72 तासात त्यावर स्वाक्षऱ्या होत नाहीत, तोपर्यंत ट्रम्प यांच्या दाव्यांवर विश्वास ठेवता येणार नाही.’

दरम्यान, इराणसोबत सुरू असलेल्या या युद्धात आतापर्यंत 13 सैनिकांचा मृत्यू झाला आहे, तर कोट्यवधि डॉलर्सची लष्करी शस्त्रे आणि विमान उद्ध्वस्त झाली आहेत. या युद्धामुळे जागतिक अर्थव्यवस्थेला मोठा फटका बसला आहे. त्यामुळे अमेरिकन जनताच ट्रम्प यांच्या विरोधात जाऊ लागीली आहे. आता ‘माजी अध्यक्ष बराक ओबामा यांनी 2015 मध्ये इराणसोबत केलेला ऐतिहासिक अणू करार ट्रम्प यांनी 2018 मध्ये स्वतःच्या हट्टापायी मोडीत काढला होता. मग एवढे युद्ध करून, निष्पापांचे बळी घेऊन त्यांना काय मिळणार आहे?’, असा प्रश्न ट्रम्प यांना विचारला जात आहे.

डोनाल्ड ट्रम्प यांनी असाही दावा केला आहे की, इराणच्या सर्वोच्च नेत्यांनी या कराराला मंजुरी दिली आहे. मात्र, इराणच्या परराष्ट्र मंत्रालयाचे प्रवक्ते एस्माईल बघाई यांनी ट्रम्प यांचा हा फुगा फोडला. इराणच्या अधिकृत वृत्तसंस्थेशी बोलताना बघाई म्हणाले की, ‘अमेरिकेकडून येणारे अहवाल केवळ तर्कवितर्क आहेत. इराणने अद्याप कोणत्याही कराराबाबत अंतिम निर्णय घेतलेला नाही.

इराणची अर्थव्यवस्था आधीच अमेरिकेच्या आर्थिक निर्बंधांमुळे उद्ध्वस्त झाली आहे. सूत्रांच्या माहितीनुसार, इराणने या चर्चेसाठी अमेरिकेसमोर एक मोठी अट ठेवली आहे. परदेशी बँकांमध्ये अडकलेले इराणचे अब्जावधी डॉलर्स तात्काळ मुक्त करावेत, अशी इराणची मागणी आहे. जर ट्रम्प यांनी इराणला पैसे दिले, तर त्यांच्यावर स्वतःच्याच देशात मोठी नामुष्की ओढवू शकते; कारण ट्रम्प यांनी भूतकाळात ओबामांवर इराणला पैसे दिल्याचा आरोप करत जोरदार टीका केली होती.

ट्रम्प यांनी हे युद्ध इस्रायलचे पंतप्रधान बेंजामिन नेतन्याहू यांच्यासोबत मिळून सुरू केले होते. आता मात्र दोघांमधील संबंध ताणले गेले आहेत. ट्रम्प यांनी इस्रायलला लेबनॉनमधील हिजबुल्लाहवरील हल्ले मर्यादित ठेवण्यास सांगितले आहे, जेणेकरून इराणसोबत करार करता येईल. नेतन्याहू यांनी म्हटले आहे की जोपर्यंत इराणचा अणू प्रकल्प पूर्णपणे नष्ट होत नाही आणि हिजबुल्लाहचा खात्मा होत नाही, तोपर्यंत इस्रायल शांत राहणार नाही.

इराण आणि अमेरिका यांच्यातला वाद भारतासाठी खूप महत्त्वाचा आहे. ओमानच्या खाडीतील समुद्री मार्ग बंद झाल्यास, कच्च्या तेलाचा पुरवठा बंद होईल आणि महाराष्ट्रात पेट्रोल आणि डिझेलची किंमत खूप वाढेल, यामुळे महागाई वाढेल. युद्ध वाढल्यास, मुंबई शेअर बाजार कोसळेल आणि गुंतवणूकदारांना खूप नुकसान होईल. सर्वात महत्त्वाचे म्हणजे, तिथे काम करणाऱ्या अनेक भारतीय आणि मराठी माणसांच्या सुरक्षेसाठी ट्रम्प यांचा शांततेचा दावा खरा ठरणे गरजेचे आहे.