मासिक पाळीतील वेदना या गर्भाशयाच्या आकुंचनामुळे होतात, ज्याला डिस्मेनोरिया म्हणतात. या काळात शरीरात प्रोस्टाग्लँडिन्स वाढल्याने वेदना तीव्र होतात. योग्य आहार आणि जीवनसत्त्वे स्नायूंना आराम देऊन वेदना कमी करू शकतात. पालक, केळी, आले यांसारखे पदार्थ उपयुक्त ठरतात, तर कॅफिन आणि तळलेले पदार्थ टाळणे गरजेचे आहे. मात्र, जर वेदना खूप तीव्र असतील, जास्त रक्तस्त्राव होत असेल किंवा पाळीनंतरही वेदना कायम राहत असतील, तर ते फायब्रॉईड्सचे लक्षण असू शकते. अशा वेळी त्वरित डॉक्टरांचा सल्ला घेणे आवश्यक आहे.
पाळीतील वेदना कमी करण्यासाठी सर्वोत्तम आहार (भाज्या व फळे)
नॅशनल लायब्ररी ऑफ मेडिसिनवर प्रसिद्ध झालेल्या एका अहवालानुसार, स्नायूंना शिथिल करण्यासाठी विशिष्ट जीवनसत्त्वांची गरज असते
- पालेभाज्या : पालक आणि मेथीमध्ये लोह (Iron) आणि मॅग्नेशियम मुबलक असते. मॅग्नेशियम स्नायूंचे आकुंचन कमी करून आराम देते.
- फळे : केळी पोटॅशियमचा उत्तम स्त्रोत आहेत, ज्यामुळे शरीरातील सूज (Bloating) कमी होते. अननसामध्ये ‘ब्रोमेलिन’ असते, जे स्नायूंना रिलॅक्स करते.
- आले आणि ओवा : आल्याचा चहा किंवा कोमट पाण्यासोबत ओवा घेतल्याने पोटातील कळा त्वरित कमी होतात. हे नैसर्गिक ‘पेनकिलर’ सारखे काम करतात.
कोणते पदार्थ या काळात टाळावेत?
ओएएसएचच्या रिपोर्टनुसार काही पदार्थ शरीरात ‘इन्फ्लेमेशन’ वाढवतात, ज्यामुळे वेदना अधिक तीव्र होतात:
- जास्त मीठ व साखर : मीठामुळे शरीरात पाणी साचते आणि पोट जड वाटते. साखरेमुळे रक्तातील इन्सुलिन वाढून वेदना वाढू शकतात.
- कॅफिन (चहा/कॉफी) : कॅफिनमुळे रक्तवाहिन्या आकुंचन पावतात आणि ओटीपोटात ताण वाढतो.
- तळलेले व मसालेदार पदार्थ : हे पदार्थ पचन बिघडवतात आणि गॅसमुळे पोटातील वेदना अधिक वाढवतात.
फायब्रॉईड आणि साधारण वेदना यातील फरक कसा ओळखावा?
साधारण पिरियड क्रॅम्प्स हे पाळी सुरू होण्यापूर्वी किंवा पहिल्या दोन दिवसांत जाणवतात आणि विश्रांती घेतल्यावर किंवा गरम शेकाने कमी होतात. मात्र, जर तुम्हाला फायब्रॉईड्स असतील, तर वेदना पाळी संपल्यानंतरही राहू शकतात. फायब्रॉईड्समध्ये रक्तस्त्राव खूप जास्त होतो आणि रक्ताच्या मोठ्या गाठी (Clots) पडतात. तसेच, यामध्ये पाठीच्या खालच्या भागात आणि पायांमध्येही तीव्र वेदना जाणवतात. जर तुम्हाला पोटावर सतत दाब जाणवत असेल किंवा लघवीला वारंवार होत असेल तर ते फायब्रॉईडचे संकेत असू शकतात.
वेदना थांबवण्यासाठी त्वरित घरगुती उपाय
- हॉट वॉटर बॅग : पोटाच्या खालच्या भागावर आणि कंबरेला गरम पाण्याने शेकल्याने रक्तप्रवाह सुधारतो आणि स्नायू शिथिल होतात.
- हलका व्यायाम : या काळात जड व्यायाम टाळावा, पण थोडे चालणे किंवा ‘योगासने’ (उदा. कोनासन किंवा मार्जरी आसन) केल्याने शरीरात ‘एंडोर्फिन’ तयार होतात, जे वेदना कमी करतात.
- भिजवलेले मनुके आणि केशर : सकाळी रिकाम्या पोटी २-३ केशर काड्या आणि भिजवलेले मनुके खाल्ल्याने पाळीतील पेटके कमी होतात.
कधी डॉक्टरांचा सल्ला घ्यावा? (वैद्यकीय खबरदारी)
जर तुम्हाला दर महिन्याला घरगुती उपायांनीही आराम मिळत नसेल, तर त्याकडे दुर्लक्ष करू नका. ‘मेयो क्लिनिक’ नुसार, जर वेदनांमुळे तुम्हाला तुमची दैनंदिन कामे करणे अशक्य होत असेल किंवा अचानक रक्तस्त्राव वाढला असेल, तर तज्ज्ञ स्त्रीरोगतज्ज्ञांकडून ‘अल्ट्रासाऊंड’ करून घेणे आवश्यक आहे. यामुळे फायब्रॉईड्स किंवा एंडोमेट्रिओसिस सारख्या समस्यांचे वेळेवर निदान होऊ शकते.
लेखकाबद्दलप्रतीक्षा सुनील मोरे“लेखिकेची माहिती – प्रतीक्षा सुनील मोरे एक अनुभवी पत्रकार असून त्यांना मीडिया क्षेत्राचा तब्बल 8 वर्षांचा अनुभव आहे. त्यांनी एका वृत्त वाहिनीमधून आपल्या कारकिर्दीची सुरूवात केली जेथे एक पत्रकार म्हणून खऱ्या अर्थाने त्यांची जडणघडण झाली. प्रतीक्षा यांना लाइफस्टाईल विषयांमध्ये विशेष रस असून गेल्या 3 वर्षांपासून त्या या विभागासाठी काम करत आहेत.
लाईफस्टाइल पत्रकारीतेचा गाढा अभ्यास आणि त्यातील कौशल्य यामुळे त्यांनी या विषयातील एक जाणकार पत्रकार म्हणून ओळख कमावली आहे. लाईफस्टाईल विभागातील नवनवीन गोष्टी आपल्या वाचकांना समजेल अशा सहज सोप्प्या भाषेत पोहोचवण्यात त्यांचा खरा हातखंडा आहे. प्रतीक्षा यांच्याकडे असलेली गहन रिसर्च करण्याची क्षमता आणि वाचकांच्या आवडीचे विषय निवडण्याचे ज्ञान यामुळे त्या सातत्याने वाचकांपर्यंत परिपूर्ण गोष्टी पोहोचवण्यात यशस्वी ठरतात.
कामाव्यतिरिक्त प्रतीक्षा यांना स्वत:साठी लिहिण्याची, प्रवास करण्याची आणि वाचनाची खूप आवड आहे. लिखाणाबद्दल त्यांना जी आसक्ती आहे त्यामुळेच त्यांच्या हातून असे प्रभावशाली लेख लिहिले जातात जे वाचकांचे लक्ष तर वेधून घेतातच पण त्यांना नवनवीन विषयांची गोडी देखील लावतात. प्रवासाची आवड असल्याने त्या नेहमीच बाहेरील जगातील विविध संस्कृती आणि लाईफस्टाईल अनुभवत असतात आणि त्याचेच प्रतिबिंब त्यांच्या लिखाणात दिसून येते.”… आणखी वाचा