सोशल मीडियावर दररोज अनेक प्रकारचे व्हिडिओ व्हायरल होतात. काही मनोरंजन करतात, काही आश्चर्यचकित करतात, तर काही धोक्याची जाणीव करून देतात. अलीकडेच shravanis_hobbies या हँडलवरून एक व्हिडिओ व्हायरल झाला आहे, ज्यात Idli बनवण्यासाठी ठेवलेलं पीठ कुकरमध्ये ठेवलं गेलं आणि त्यानंतर अनपेक्षित स्फोटासारखी परिस्थिती निर्माण झाली.हा व्हिडिओ अनेकांनी पाहिला या व्हिडिओतून मिळणारा धडा खूप महत्त्वाचा आहे घरगुती स्वयंपाकात वापरल्या जाणाऱ्या उपकरणांचा योग्य वापर आणि सुरक्षितता नियम पाळणं अत्यंत गरजेचं आहे.
याशिवाय, अशा व्हिडिओंमुळे अनेक वेळा चुकीची माहिती पसरू शकते किंवा लोक अपूर्ण माहितीवर आधारित प्रयोग करण्याचा प्रयत्न करतात, जे धोकादायक ठरू शकतं. त्यामुळे कोणताही स्वयंपाकाशी संबंधित प्रयोग करण्यापूर्वी त्यामागचं शास्त्र समजून घेणं आणि पारंपरिक तसेच सुरक्षित पद्धतींचा अवलंब करणं आवश्यक आहे. कुकरसारखी उपकरणं योग्य पद्धतीने वापरली तर ती अतिशय सुरक्षित आणि उपयुक्त असतात, पण चुकीच्या वापरामुळे अपघात होण्याचा धोका वाढू शकतो. (फोटो सौजन्य :- @shravanis_hobbies, @iStock)
कुकरमध्ये इडलीचं पीठ का धोकादायक ठरू शकतं?
इडलीचं पीठ फर्मेंटेशनद्वारे तयार केलं जातं. फर्मेंटेशन म्हणजे सूक्ष्मजीवांच्या मदतीने पीठ “आंबवण्याची” प्रक्रिया आहे. या प्रक्रियेत यीस्ट आणि बॅक्टेरिया साखरेचं विघटन करतात आणि त्यातून कार्बन डायऑक्साइड (CO₂) गॅस तयार होतो, ज्यामुळे पीठ हळूहळू फुगतं आणि हलकं, मऊ बनतं. जर हे पीठ खुल्या किंवा अर्ध-झाकलेल्या भांड्यात ठेवले तर तयार होणारा गॅस सहज बाहेर पडतो आणि फर्मेंटेशन सुरक्षितपणे पूर्ण होतं. पण जर हेच पीठ प्रेशर कुकरसारख्या पूर्णपणे बंद भांड्यात ठेवले, तर गॅस बाहेर निघू शकत नाही आणि आतला दाब वाढू लागतो, ज्यामुळे धोकादायक परिस्थिती निर्माण होऊ शकते.
बंद कुकरमध्ये काय घडू शकतं
बंद कुकरमध्ये काय घडू शकतं हे समजून घेण्यासाठी इडलीच्या पीठातील फर्मेंटेशन प्रक्रिया लक्षात घेणं गरजेचं आहे. प्रेशर कुकर हा जरी उच्च दाब सहन करण्यासाठी बनवलेला असला, तरी तो सतत फर्मेंटेशनसाठी योग्य नसतो. जर इडलीचं पीठ कुकरमध्ये पूर्णपणे बंद करून ठेवले, तर फर्मेंटेशनदरम्यान तयार होणारा कार्बन डायऑक्साइड गॅस बाहेर पडू शकत नाही आणि आतच साचू लागतो.
यामुळे कुकरमधील दाब हळूहळू वाढत जातो. हा वाढलेला दाब झाकण, व्हेंट आणि रबर सीलवर अतिरिक्त ताण निर्माण करतो. जर हा ताण मर्यादेपेक्षा जास्त झाला, तर गळती, झाकण सुटणे किंवा धोकादायक स्फोटासारखी परिस्थिती निर्माण होण्याची शक्यता वाढते. त्यामुळे अशा प्रकारे कुकरचा वापर करणे सुरक्षित मानले जात नाही.
इडली मऊ आणि सुरक्षित बनवण्याची योग्य पद्धत
पीठ तयार करणे
उडीद डाळ 4–6 तास भिजवा
तांदूळ वेगळे भिजवा
दोन्ही वेगवेगळे वाटून एकत्र करा
मीठ योग्य प्रमाणात घाला
फर्मेंटेशन
पीठ मोठ्या भांड्यात ठेवा कारण ते फुगते
भांड्यावर हलकं झाकण ठेवा
8–12 तास उबदार ठिकाणी ठेवा
कुकर, प्रेशर कंटेनर किंवा बंद भांडी टाळा
फर्मेंटेशन योग्य झालं तर पीठ हलकं, फुगलेलं आणि किंचित आंबटसर वासाचं होतं.
इडली पिठ फर्मेंटेशन कसं करावे
कुकरमध्ये इडली वाफवण्याची योग्य पद्धत
कुकरमध्ये इडली वाफवण्याची योग्य पद्धत म्हणजे सुरक्षित आणि मऊ Idli तयार होण्यासाठी काही सोप्या पण महत्त्वाच्या पायऱ्या पाळणं होय. सर्वप्रथम कुकरमध्ये पुरेसं पाणी घालून ते तळाशी उकळण्यासाठी ठेवावं आणि त्यावर इडली स्टँड व्यवस्थित बसवावा. त्यानंतर इडलीच्या साच्यात तयार केलेलं पीठ ओतून स्टँड कुकरमध्ये ठेवावा. कुकरचं झाकण लावताना whistle काढून ठेवणं अत्यंत आवश्यक आहे, जेणेकरून आत प्रेशर तयार होणार नाही. संपूर्ण प्रक्रिया ही प्रेशर कुकिंग नसून वाफेवर शिजवण्याची असावी.
घरगुती चुका ज्या टाळाव्यात
अनेक लोक नकळत काही चुका करतात
- पीठ कमी जागेत ठेवणं
- हवाबंद डब्यात फर्मेंट करणे
- खूप वेळ फर्मेंटेशन करून पीठ खराब होऊ देणे
- कुकरचा वापर चुकीच्या टप्प्यात करणे
- उष्णता आणि वेळ याचं संतुलन न राखणे
लेखकाबद्दलमृणाल पाटीलमृणाल पाटील या महाराष्ट्र टाइम्स.कॉममध्ये कार्यरत असलेल्या अनुभवी पत्रकार आणि डिजिटल कंटेंट रायटर असून मीडिया क्षेत्रात त्यांना 11 वर्षांहून अधिक काळाचा अनुभव आहे. टेलिव्हिजन, डिजिटल मीडिया, प्रिंट पत्रकारिता आणि जनसंपर्क या विविध क्षेत्रांमध्ये काम करत त्यांनी विश्वसनीय,अभ्यासपूर्ण आणि वाचकाभिमुख लेखनाची भक्कम ओळख निर्माण केली आहे. मनोरंजन, लाइफस्टाईल, फिचर स्टोरीज, ट्रेंडिंग विषय आणि सेलिब्रिटी मुलाखती या विषयांवर सखोल माहिती देणारे लेखन हे त्यांचे प्रमुख कौशल्य आहे.
मृणाल यांनी ‘प्रहार’ वर्तमानपत्रामध्ये प्रवास आणि खाद्यसंस्कृती विषयावर साप्ताहिक लेखन केले आहे. विविध शहरांची संस्कृती, स्थानिक परंपरा आणि खाद्यवैशिष्ट्ये यावर आधारित त्यांच्या लेखांना वाचकांकडून उत्तम प्रतिसाद मिळाला आहे. ‘TV 9’ या प्रतिष्ठित न्यूज चॅनलसाठी त्यांनी अनेक नामांकित कलाकारांच्या मुलाखती घेतल्या असून मनोरंजन पत्रकारितेमध्ये त्यांनी भक्कम अनुभव मिळवला आहे. तसेच आकाशवाणी मुंबईसाठी ‘मन की बात’ या कार्यक्रमासाठी व्हॉइस ओव्हरचे काम करण्याचा अनुभव देखील त्यांच्या कार्यात महत्त्वपूर्ण ठरला आहे.
जनसंपर्क क्षेत्रात कार्यरत असताना त्यांनी 30 पेक्षा अधिक क्लायंट्सचे यशस्वीपणे व्यवस्थापन केले असून ब्रँड कम्युनिकेशन, कंटेंट स्ट्रॅटेजी आणि मीडिया समन्वय यामध्ये त्यांनी उल्लेखनीय कामगिरी केली आहे. सध्या महाराष्ट्र टाइम्समध्ये ट्रेंडिंग आणि लाईफस्टाईल विषयांवर संशोधनाधारित, अचूक आणि विश्वसनीय माहिती देणारे लेख लिहिणे ही त्यांची विशेष ओळख आहे. तथ्य पडताळणी, विश्वासार्ह स्रोतांचा वापर आणि वाचकांसाठी उपयुक्त माहिती सादर करण्यावर त्यांचा विशेष भर असतो.
लेखनासोबतच वाचन आणि सोलो ट्रॅव्हलिंग ही त्यांची आवड असून विविध ठिकाणांच्या संस्कृती, जीवनशैली आणि सामाजिक रचनेचा अभ्यास करण्यामध्ये त्यांना विशेष रस आहे. व्यायाम, हॉलिवूड चित्रपट आणि नव्या तंत्रज्ञानाविषयी माहिती मिळवणे हे देखील त्यांचे आवडते छंद आहेत. आपल्या अनुभव, संशोधन आणि निरीक्षणांच्या आधारे वाचकांना दर्जेदार, अचूक आणि विश्वासार्ह माहिती देण्याचा त्या सातत्याने प्रयत्न करतात.
शैक्षणिक पात्रता
मृणाल पाटील यांनी 2017-18 मध्ये मुंबई विद्यापीठातून मास्टर ऑफ आर्ट्स इन कम्युनिकेशन अँड जर्नालिझम (MACJ) पदवी प्राप्त केली आहे. डिजिटल मीडिया ट्रेंड्स, बदलती वाचक प्रवृत्ती आणि माहिती सादरीकरणाच्या आधुनिक पद्धतींचा त्या सातत्याने अभ्यास करतात.… आणखी वाचा
