39 मिनिटांपूर्वी
- कॉपी लिंक
पावसाळा उन्हाळ्यातून आराम देतो. पण पाऊस सुरू होताच खाण्यापिण्याशी आणि स्वच्छतेशी संबंधित अनेक आरोग्य समस्यांचा धोकाही वाढतो. पावसात आर्द्रता वाढल्यामुळे बॅक्टेरिया आणि बुरशी वेगाने वाढतात. यामुळे फूड पॉयझनिंग, अतिसार, उलट्या आणि पोटाच्या संसर्गाची प्रकरणे वाढतात.
थोडासा निष्काळजीपणा देखील आजाराचे कारण बनू शकतो. अशा परिस्थितीत वैयक्तिक स्वच्छता आणि खाण्यापिण्याची विशेष काळजी घेणे आवश्यक आहे.
‘फूड सेफ्टी अँड स्टँडर्ड्स अथॉरिटी ऑफ इंडिया’ (FSSAI) ने पावसाळ्यात आजारांपासून वाचण्यासाठी आवश्यक फूड सेफ्टी मार्गदर्शक तत्त्वे जारी केली आहेत. यात स्वयंपाकघराची स्वच्छता, वैयक्तिक स्वच्छता आणि अन्न योग्य प्रकारे साठवण्याशी संबंधित खबरदारी सांगितली आहे.
म्हणून, ‘कामाची बातमी’ मध्ये आज आपण FSSAI च्या मान्सून फूड सेफ्टी मार्गदर्शक तत्त्वांबद्दल बोलणार आहोत. यासोबतच जाणून घेऊया की-
- पावसाळ्यात संसर्ग आणि आजारांचा धोका का वाढतो?
- पावसाळ्यात स्वच्छता राखण्यासाठी कोणत्या गोष्टींची काळजी घ्यावी?
तज्ज्ञ: डॉ. आशिष मेहरोत्रा, सल्लागार, इंटरनल मेडिसिन आणि क्रिटिकल केअर, अपोलो स्पेक्ट्रा हॉस्पिटल, कानपूर
प्रश्न- FSSAI ने पावसाळ्यासाठी अन्न सुरक्षा मार्गदर्शक तत्त्वे जारी केली आहेत. ही मार्गदर्शक तत्त्वे काय सांगतात?
उत्तर- FSSAI ने आपल्या मार्गदर्शक तत्त्वांमध्ये वैयक्तिक स्वच्छता, अन्न साठवणूक आणि स्वयंपाकघराच्या स्वच्छतेवर विशेष लक्ष देण्यास सांगितले आहे. जसे की-
- अन्न शिजवण्यापूर्वी आणि नंतर हात स्वच्छ धुवा.
- स्वयंपाकघरातील पृष्ठभाग निर्जंतुक करा आणि भांडी व्यवस्थित स्वच्छ करा.
- फ्रिज नियमितपणे स्वच्छ करा आणि दर दोन आठवड्यांनी डीफ्रॉस्ट करा.
- अन्न नेहमी चांगले शिजवून खा.
- उरलेले अन्न लगेच फ्रीजमध्ये ठेवा आणि जास्त वेळ बाहेर ठेवू नका.
- फळे आणि भाज्या स्वच्छ पाण्याने धुवा, स्वच्छ कपडे घाला.
- अन्न शिजवताना मोबाईल फोन वापरू नका.
प्रश्न- या मार्गदर्शक तत्त्वांची गरज का आहे?
उत्तर- पावसाळ्यात जास्त आर्द्रता आणि घाणीमुळे बॅक्टेरिया, बुरशी आणि विषाणू वेगाने वाढतात. या काळात पाणी आणि अन्न लवकर दूषित होते. यामुळे फूड पॉयझनिंग, अतिसार आणि इतर संसर्गाचा धोका वाढतो.
अशा परिस्थितीत लोकांना आरोग्य सुरक्षेशी संबंधित योग्य माहिती देण्यासाठी मार्गदर्शक तत्त्वे आवश्यक आहेत, जेणेकरून ते रोगांपासून बचाव करू शकतील.
प्रश्न- पावसाळ्यात संसर्ग आणि रोगांचा धोका का वाढतो?
उत्तर- पावसात तापमान आणि आर्द्रतेच्या चढ-उतारामुळे रोगप्रतिकारशक्ती कमकुवत होते. यामुळे रोगांचा धोका वाढतो.
1. पावसाचे पाणी साचणे
पावसाचे साचलेले पाणी डासांच्या वाढीसाठी आदर्श ठिकाण बनते. यात डेंग्यू, मलेरिया आणि चिकनगुनियाचे डास वाढतात.
2. आर्द्रतेमध्ये जंतूंची वाढ
हवेतील वाढलेली आर्द्रता बॅक्टेरिया, विषाणू आणि बुरशीच्या वाढीस प्रोत्साहन देते.
3. पाणी आणि अन्नात संसर्ग
पावसाचे पाणी अनेकदा घाण, गटार आणि कचऱ्याच्या संपर्कात येऊन दूषित होते. पावसाळ्यात पाणी आणि खाद्यपदार्थ सहजपणे संक्रमित होऊ शकतात.
4. कमी सूर्यप्रकाश
कमी सूर्यप्रकाशामुळे अनेक सूक्ष्मजंतू जास्त काळ जिवंत राहू शकतात.
5. रोगप्रतिकारशक्ती कमकुवत होणे
तापमान आणि आर्द्रतेतील बदल शरीराची रोगप्रतिकारशक्ती कमकुवत करतात.
प्रश्न- FSSAI च्या मार्गदर्शक तत्त्वांमध्ये स्वच्छतेवर सर्वाधिक भर दिला जातो. योग्य स्वच्छता राखण्यासाठी कोणत्या गोष्टींची काळजी घ्यावी?
उत्तर- निरोगी जीवनासाठी स्वच्छता खूप महत्त्वाची आहे. हा आरोग्याचा पाया आहे. FSSAI च्या सल्ल्यानुसार स्वच्छतेला या महत्त्वाच्या श्रेणींमध्ये विभागले गेले आहे–
- स्वयंपाकघरातील स्वच्छता
- अन्नाची स्वच्छता
- स्वयंपाकाची स्वच्छता
- पाण्याची स्वच्छता
- घराची स्वच्छता
- वैयक्तिक स्वच्छता
- मुलांसाठी स्वच्छता
चला, आता या स्वच्छतेवर बोलूया-
स्वयंपाकघरातील स्वच्छता
- पावसात स्वयंपाकघरात ओलावा आणि घाण लवकर जमा होते.
- यामुळे बॅक्टेरिया आणि बुरशी वाढतात, जे अन्न दूषित करू शकतात.
- स्वयंपाकघरातील पृष्ठभाग, भांडी, सिंक आणि साठवणुकीच्या जागेची नियमित स्वच्छता न केल्यास अन्न दूषित होण्याचा धोका वाढतो.
- त्यामुळे स्वयंपाकघर नेहमी स्वच्छ आणि कोरडे ठेवावे.
- विशेषतः सिंक, किचन प्लॅटफॉर्म, ड्रेन आणि कचरापेटीच्या स्वच्छतेकडे विशेष लक्ष द्या, कारण या जागा बॅक्टेरिया वाढण्यासाठी सर्वात अनुकूल असतात.
खालील ग्राफिकमध्ये FSSAI च्या स्वयंपाकघरातील स्वच्छतेच्या सर्व टिप्स पाहा-
अन्न स्वच्छता
- पावसाळ्यात तापमान आणि आर्द्रता वाढल्याने अन्न लवकर खराब होऊ शकते. म्हणून ताजे आणि चांगले शिजवलेले अन्न खा.
- शिजवलेले अन्न 2 तासांपेक्षा जास्त खोलीच्या तापमानावर ठेवू नका. गरज असल्यास, त्वरित फ्रीजमध्ये ठेवा.
- उघडे अन्न माशा, धूळ आणि हवेतील सूक्ष्मजंतूंच्या संपर्कात आल्याने दूषित होऊ शकते.
- दूध, दही, पनीर, मांस आणि शिजवलेले अन्न योग्य तापमानावर साठवा, अन्यथा त्यात बॅक्टेरिया वेगाने वाढू शकतात.
- क्रॉस-कंटॅमिनेशन टाळण्यासाठी कच्च्या भाज्या, मांस आणि शिजवलेले अन्न वेगळे ठेवा.
- फार पूर्वीपासून कापलेली फळे, सलाड किंवा उघड्यावर ठेवलेले खाद्यपदार्थ खाऊ नका.
खालील ग्राफिकमध्ये FSSAI च्या सर्व अन्न स्वच्छतेच्या टिप्स पाहा-
स्वयंपाकघरातील स्वच्छतेच्या टिप्स
- पावसाळ्यात स्वयंपाक करताना स्वच्छतेची विशेष काळजी घेणे आवश्यक आहे.
- घाणेरड्या हातांनी, न धुतलेल्या भांड्यांनी किंवा दूषित सामग्रीच्या वापरामुळे अन्न दूषित होऊ शकते.
- म्हणून, स्वयंपाक करण्यापूर्वी आणि मध्ये-मध्ये हात धुवा.
- कच्च्या आणि शिजवलेल्या अन्नासाठी वेगवेगळी भांडी आणि चॉपिंग बोर्ड वापरा.
खालील ग्राफिकमध्ये FSSAI च्या सर्व स्वयंपाकघरातील स्वच्छतेच्या टिप्स पाहा-
पाणी स्वच्छता
- पावसाळ्यात पाणी दूषित होण्याचा धोका वाढतो.
- दूषित पाणी प्यायल्याने अतिसार, टायफॉइड, कॉलरा आणि इतर जलजन्य रोग होऊ शकतात.
- म्हणून, फक्त स्वच्छ, उकळलेले किंवा फिल्टर केलेले पाणी प्या.
- पाण्याच्या टाक्या आणि साठवणुकीच्या भांड्यांची नियमित स्वच्छता करणे देखील महत्त्वाचे आहे.
घरगुती स्वच्छता
- पावसाळ्यात घरात ओलसरपणा, आर्द्रता आणि घाण वाढू शकते.
- हे जीवाणू, बुरशी आणि डासांच्या वाढीसाठी अनुकूल आहे. त्यामुळे पावसाळ्यात घर स्वच्छ आणि कोरडे ठेवणे खूप महत्त्वाचे आहे.
- विशेषतः बाथरूम, स्वयंपाकघर आणि ज्या ठिकाणी पाणी साचते, त्या ठिकाणांची नियमित स्वच्छता करा.
खालील ग्राफिकमध्ये FSSAI च्या सर्व घरगुती स्वच्छतेच्या टिप्स पाहा-
वैयक्तिक स्वच्छता
- पावसाळ्यात वैयक्तिक स्वच्छता राखणे हा संसर्गापासून बचाव करण्याचा सर्वात प्रभावी मार्ग आहे.
- घाणेरडे हात, ओले कपडे किंवा खराब वैयक्तिक स्वच्छतेमुळे आजारांचा धोका वाढतो. त्यामुळे दिवसातून अनेक वेळा हात धुवा.
- रोज अंघोळ करा आणि स्वच्छ व कोरडे कपडे घाला.
खालील ग्राफिकमध्ये FSSAI च्या सर्व वैयक्तिक स्वच्छतेच्या टिप्स पाहा-
मुलांसाठी स्वच्छता
- लहान मुलांची प्रतिकारशक्ती प्रौढांच्या तुलनेत कमकुवत असते.
- त्यामुळे पावसाळ्यात त्यांना संसर्गाचा धोका जास्त असतो.
- लहान मुलांना शिकवा की बाहेरून आल्यावर साबणाने हात धुवावेत, पाय घासून स्वच्छ करावेत.
- लहान मुलांना शिकवा की उघडे किंवा रस्त्याच्या कडेचे अन्न हानिकारक असते.
- त्यांची नखे आणि इतर स्वच्छतेची देखील काळजी घ्या.
खालील ग्राफिकमध्ये FSSAI चे सर्व बाल सुरक्षा स्वच्छता नियम पाहा-
एकूणच, स्वच्छतेशी संबंधित छोट्या सवयी फूड पॉयझनिंग, अतिसार, टायफॉइड, कॉलरा आणि इतर संक्रमणाचा धोका मोठ्या प्रमाणात कमी करू शकतात. त्यामुळे पावसाळ्यात स्वच्छतेला तुमच्या दैनंदिन दिनचर्येचा भाग बनवा. निरोगी आणि सुरक्षित रहा.
