फ्रीजमध्ये अन्न ठेवले म्हणजे ते कायम सुरक्षित राहते, हा मोठा गैरसमज आहे. योग्य तापमान, अन्न साठवण्याची पद्धत आणि किती दिवस ते फ्रीजमध्ये ठेवले आहे, यावर त्याची सुरक्षितता अवलंबून असते. शिजवलेला भात, चिकन, मांस, मासे, अंडी, दूध, कापलेली फळे आणि उरलेले अन्न साठवताना विशेष काळजी घ्यावी लागते. फ्रीजचे तापमान ४°C किंवा त्यापेक्षा कमी ठेवणे, कच्चे आणि शिजवलेले अन्न वेगळे ठेवणे आणि जुने अन्न वेळेत फेकणे आवश्यक आहे.
शिजवलेला भात, पास्ता आणि मांसाहारी अन्नाची वेळेत साठवणूक
अन्न शिजवल्यानंतर ते फ्रीजमध्ये कसे आणि किती वेळेत ठेवले जाते यावर त्याची सुरक्षितता अवलंबून असते.
- शिजवलेला भात आणि पास्ता : शिजवलेला भात किंवा पास्ता शिजल्यापासून २ तासांच्या आत ४°C किंवा त्यापेक्षा कमी तापमानाला फ्रीजमध्ये ठेवला पाहिजे. शिजवलेला भात सामान्यतः १ ते २ दिवसांत खाऊन संपवणे योग्य ठरते. शिजवलेला भात जास्त वेळ सामान्य तापमानाला राहिल्यास त्यात Bacillus cereus नावाचे जीवाणू वेगाने वाढतात आणि विषारी घटक (Toxins) तयार करतात, ज्यामुळे अन्नविषबाधा होऊ शकते.
- शिजवलेले मटण आणि चिकन : उकडलेले, भाजलेले, ग्रिल्ड किंवा फ्राय केलेले मांसाहारी अन्न शिजवल्यानंतर लगेच थंड करून स्वच्छ, हवाबंद डब्यात ठेवले पाहिजे. साठवणुकीच्या परिस्थितीबाबत शंका असल्यास, शिजवलेले मांसाहारी अन्न २४ तासांच्या आत खाणे सुरक्षित मानले जाते.
- ताजे मासे आणि सी-फूड : ताजे मासे आणि सी-फूड अत्यंत जलद गतीने खराब होतात. योग्यरीत्या फ्रीजमध्ये ठेवलेले ताजे मासे खरेदी केल्यापासून १ ते २ दिवसांत वापरले पाहिजेत. त्यांना तयार अन्नापासून (Ready-to-eat foods) वेगळे ठेवावे.
अंडी, दुग्धजन्य पदार्थ आणि कापलेल्या फळ-भाज्यांची काळजी
फ्रीजमध्ये द्रव आणि ताज्या पदार्थांची साठवणूक करताना विशेष दक्षता घेणे आवश्यक आहे.
- अंडी : अंडी नेहमी फ्रीजमध्ये ठेवावीत आणि पॅकेटवरील मार्गदर्शक सूचनेनुसार वापरावीत. तडे गेलेली किंवा फुटलेली अंडी फेकून द्यावीत, कारण तड्यांमधून धोकादायक जीवाणू अंड्याच्या आत शिरकाव करू शकतात.
- दूध आणि दुग्धजन्य पदार्थ : दूध, दही, चीज आणि इतर दुग्धजन्य पदार्थ नेहमी फ्रीजमध्येच ठेवले पाहिजेत. जर दुग्धजन्य पदार्थांना विचित्र वास येत असेल, त्यांचा रंग किंवा पोत (Texture) बदलला असेल किंवा खराब झाल्याची चिन्हे दिसत असतील, तर ते लगेच फेकून द्यावेत.
- कापलेली फळे आणि भाज्या : फळे किंवा भाज्या कापल्यानंतर त्या लगेच स्वच्छ आणि झाकलेल्या डब्यात फ्रीजमध्ये ठेवाव्यात. कापण्यापूर्वी फळे व भाज्या स्वच्छ धुवून घ्याव्यात आणि क्रॉस-कंटॅमिनेशन (Cross-contamination) टाळण्यासाठी त्यांना कच्च्या मांसापासून दूर ठेवावे.
- उरलेले अन्न (Leftovers) : शिजवलेले उरलेले अन्न बाहेर तासनतास ठेवू नये. ते थंड झाल्यावर झाकण असलेल्या डब्यात फ्रीजमध्ये ठेवावे. डब्यावर अन्न शिजवल्याची तारीख लिहून ठेवणे अधिक योग्य ठरते, जेणेकरून ते वेळेत खाणे सोपे जाते.
फ्रीजमध्ये अन्नपदार्थ किती दिवस ताजे आणि सुरक्षित राहतात?
सामान्य नियमानुसार, योग्य रीतीने रेफ्रिजरेट केलेले शिजवलेले मांस, चिकन, मासे आणि बहुतांश उरलेले अन्न ३ ते ४ दिवसांच्या आत खाऊन संपवले पाहिजे. परंतु काही पदार्थांसाठी हा कालावधी कमी असतो.
- कच्चे मटण व खिमा : ताजे कच्चे चिकन किंवा खिमा फ्रीजमध्ये १ ते २ दिवसांपेक्षा जास्त ठेवू नये.
- फळे व भाज्या : ताज्या फळांचे आणि भाज्यांचे आयुष्य त्यांच्या प्रकारानुसार आणि ताजेपणानुसार वेगवेगळे असते.
- संशय असल्यास फेकून द्या : जर अन्नपदार्थ खराब झाला आहे की नाही याबद्दल शंका असेल, तर तो चाखून पाहण्याची चूक कधीही करू नका. अन्न खराब झाले तरी त्याच्या वासात, चवीत किंवा देखाव्यात कोणताही स्पष्ट बदल न होताही त्यात धोकादायक जीवाणू उपस्थित असू शकतात. त्यामुळे संशय असल्यास अन्न थेट फेकून देणेच सुरक्षित असते.
अन्न सुरक्षित साठवण्यासाठी रेफ्रिजरेटर वापराच्या महत्त्वाच्या टिप्स
फ्रीजमधील अन्न सुरक्षित आणि जीवाणूमुक्त ठेवण्यासाठी काही मूलभूत नियमांचे पालन करणे अत्यंत गरजेचे आहे.
- योग्य तापमान : फ्रीजचे तापमान नेहमी ४°C (39°F) किंवा त्यापेक्षा कमी ठेवा आणि ते नियमित तपासा.
- कच्चे आणि शिजवलेले अन्न वेगळे ठेवा : कच्चे मटण, चिकन आणि मासे फ्रीजमध्ये तयार अन्नापासून (Ready-to-eat foods) पूर्णपणे वेगळे ठेवा, जेणेकरून त्याचा द्रव इतर अन्नावर सांडणार नाही.
- हवाबंद डब्यांचा वापर : अन्नातील ओलावा टिकून राहण्यासाठी आणि बाहेरील दूषित घटकांपासून संरक्षण करण्यासाठी हवाबंद किंवा झाकण असलेल्या डब्यांचा वापर करा.
- तारीख लिहून ठेवा : उरलेल्या अन्नाच्या डब्यावर ते तयार केल्याची तारीख लिहून ठेवा.
- फ्रीज ओव्हरलोड करू नका : फ्रीजमध्ये क्षमतेपेक्षा जास्त सामान कोंबू नका. फ्रीजमध्ये थंड हवा मोकळेपणाने खेळती राहण्यासाठी पुरेशी जागा असणे आवश्यक आहे.
अन्न असुरक्षित होण्याचे मुख्य कारण
केवळ फ्रीजमध्ये ठेवल्यामुळे अन्न आपोआप “विषारी” किंवा “घातक” बनत नाही. खरा धोका हा अन्न हाताळण्याची चुकीची पद्धत, अस्वच्छता, अयोग्य तापमान, दूषित घटकांचा संपर्क आणि खूप जास्त काळ अन्न फ्रीजमध्ये साठवून ठेवण्यामुळे निर्माण होतो. अन्न शिजवल्यानंतर ते लगेच थंड करून फ्रीजमध्ये ठेवणे, कच्चे आणि शिजवलेले अन्न वेगळे ठेवणे, योग्य तापमान राखणे आणि वेळेत ते खाऊन संपवणे या सुरक्षित सवयी पाळल्यास अन्नजन्य आजार आणि विषबाधेपासून स्वतःचे व कुटुंबाचे सहज रक्षण करता येते.
आम्ही या लेखाचे पुनरावलोकन कसे केले
आमची टीम आरोग्य आणि वेलनेसविषयी सतत नवे व उपयुक्त लेख तयार करते. प्रत्येक लेख वैद्यकीय तज्ज्ञांच्या सल्ल्याने लिहिला जातो, त्यामुळे दिलेली माहिती विश्वासार्ह आणि अचूक असते.
- नवीन आवृत्ती
- Aug 21, 2026, 12:44 PMMedically Reviewed byPratiksha Kadam
- Aug 21, 2026, 12:44 PMWritten byप्रतीक्षा सुनील मोरेमहाराष्ट्रटाइम्स.कॉम