Second Heart Attack Risk Symptoms, Signs, Causes, Remedies for keep heart healthy strong, Stent Facts & Prevention Tips; दुस-या हार्ट अटॅकची कारणे, लक्षणे, संकेत, उपाय, स्टेंट आणि बचाव

दुसरा हार्ट अटॅक रुग्णासाठी अधिक प्राणघातक ठरण्यामागे मुख्य कारण म्हणजे पहिल्या अटॅकच्या वेळी हृदयाच्या स्नायूंचे (Heart Muscles) झालेले कायमस्वरूपी नुकसान.

• हृदयाची कार्यक्षमता घटणे : प्रत्येक हार्ट अटॅकच्या वेळी हृदयाच्या स्नायूंचा काही भाग कायमचा निकामी होतो. जेव्हा दुसऱ्यांदा रक्तवाहिनीत ब्लॉक निर्माण होतो, तेव्हा आधीच कमकुवत झालेल्या हृदयाला उर्वरित निरोगी स्नायूंच्या जोरावर जास्त काम करावे लागते.
• गंभीर गुंतागुंत : यामुळे हृदयाची पंपिंग करण्याची क्षमता तीव्रतेने घटते. परिणामी हार्ट फेल्युअर (Heart Failure), हृदयाच्या ठोक्यांचे असंतुलन (Arrhythmia), कार्डियोजेनिक शॉक (Cardiogenic Shock) आणि अचानक मृत्यू (Sudden Cardiac Death) होण्याचा धोका अनेक पटींनी वाढतो.

अनेक रुग्णांमध्ये असा मोठा गैरसमज असतो की, एकदा अँजिओप्लास्टी करून स्टेंट (Stent) बसवला की हृदयविकाराचा धोका पूर्णपणे टळतो.

• स्टेंट हा पूर्ण उपचार नाही : स्टेंट फक्त तात्काळ आणीबाणीच्या वेळी ब्लॉक झालेली विशिष्ट रक्तवाहिनी उघडण्याचे काम करतो. परंतु, कोरोनरी आर्टरी डिसीज (Coronary Artery Disease) हा संपूर्ण हृदयाच्या रक्तवाहिन्यांच्या जाळ्यावर परिणाम करतो. इतर रक्तवाहिन्यांमध्ये असलेले कोलेस्ट्रॉलचे थर (Plaques) अचानक फुटून पुन्हा रक्ताच्या गाठी तयार होऊ शकतात.
• दीर्घकालीन काळजी आवश्यक : स्टेंट हा उपचाराचा फक्त एक भाग आहे, तो आजारावरचा कायमस्वरूपी उपाय नाही. त्यामुळे नियमित औषधे, जीवनशैलीतील बदल आणि कार्डिओलॉजिस्टच्या सल्ल्यानुसारच भविष्यातील धोका टाळता येतो.

काही विशिष्ट आजार आणि निष्काळजीपणामुळे दुसऱ्या हार्ट अटॅकचा धोका कमालीचा वाढतो:

• उच्च धोक्याचे घटक : अनियंत्रित मधुमेह, उच्च रक्तदाब, उच्च कोलेस्ट्रॉल, लठ्ठपणा, धुम्रपान, तीव्र ताणतणाव आणि अनुवंशिकता यामुळे दुसरा अटॅक येण्याची शक्यता जास्त असते. विशेषतः मधुमेहामुळे मज्जासंस्थेचे नुकसान होत असल्याने रुग्णाला हार्ट अटॅकच्या नेहमीच्या वेदना जाणवत नाहीत ज्यामुळे निदानाला उशीर होतो.
• औषधे बंद करण्याची चूक : बरे वाटू लागल्यावर अनेक रुग्ण औषधे घेणे बंद करतात. ब्लड थिनर्स (रक्त पातळ करण्याची औषधे), स्टॅटिन (कोलेस्ट्रॉलची औषधे), बीटा-ब्लॉकर्स इत्यादी औषधे फक्त पहिल्या अटॅकसाठी नसून भविष्यातील रक्ताच्या गाठी रोखण्यासाठी आणि स्टेंट सुरक्षित ठेवण्यासाठी असतात. ही औषधे डॉक्टरांच्या सल्ल्याशिवाय अचानक बंद केल्यास, विशेषतः अँजिओप्लास्टीनंतर, तात्काळ रक्ताची गाठ तयार होऊन दुसरा मोठा अटॅक येऊ शकतो.

हार्ट अटॅकची लक्षणे वेळेवर ओळखणे आणि एका-एका मिनिटाचे महत्त्व समजून घेणे हे जीव वाचवण्यासाठी अत्यंत गरजेचे आहे:

• लक्षणे ओळखणे : छातीत सतत दुखणे किंवा दाब जाणवणे; जबडा, मान, खांदे किंवा डाव्या हाताकडे वेदना पसरणे; अकारण धाप लागणे, खूप घाम येणे, चक्कर येणे आणि प्रचंड थकवा जाणवणे.
• महिला आणि वृद्धांमधील वेगळी लक्षणे : महिला, वयोवृद्ध आणि मधुमेहाच्या रुग्णांमध्ये नेहमीसारखी छातीत वेदना न होता फक्त अस्वस्थता, प्रचंड अशक्तपणा किंवा अपचनासारखा त्रास होऊ शकतो.
• प्रत्येक मिनिट महत्त्वाचा : उपचाराशिवाय जाणारा प्रत्येक मिनिट हृदयाच्या स्नायूंना कायमचे निकामी करत असतो. लक्षणे दिसताच ३० ते ६० मिनिटांचा उशीरसुद्धा रुग्णाच्या जीवाला धोक्यात आणू शकतो. त्यामुळे घरगुती उपचारांची वाट न पाहता तात्काळ आपत्कालीन वैद्यकीय मदत घ्यावी.

पहिल्या हार्ट अटॅकमधून वाचणे ही दुसऱ्या अटॅकपासून बचाव करण्यासाठीची एक महत्त्वाची संधी मानली पाहिजे. यासाठी खालील गोष्टींचे नियमित पालन करावे:

• आजारांचे कठोर नियंत्रण : मधुमेह, रक्तदाब आणि कोलेस्ट्रॉल पातळी नेहमी नियंत्रणात ठेवा.
• औषधांचे नियमित सेवन : डॉक्टरांनी दिलेली सर्व औषधे न चुकता आणि वेळेवर घ्या.
• जीवनशैलीत सुधारणा : तंबाखू व धुम्रपान पूर्णपणे सोडा, रोज हलका व्यायाम करा, फळे, भाज्या, कडधान्ये व प्रथिनांनी समृद्ध असा ‘हार्ट-हेल्दी’ आहार घ्या.
• मानसिक स्वास्थ्य व पुनर्वसन : ताणतणावाचे व्यवस्थापन करा आणि ‘कार्डियाक रिहॅबिलिटेशन’ (Cardiac Rehabilitation) प्रोग्राममध्ये सहभागी व्हा, ज्यामुळे हृदयाची ताकद व शारीरिक क्षमता पुन्हा मिळवण्यास मदत होते.
  .अँजिओप्लास्टी किंवा स्टेंटिंग हे आणीबाणीच्या वेळी प्राण वाचवणारे मार्ग असले, तरी दीर्घकालीन आरोग्यासाठी शिस्तबद्ध जीवनशैली आणि औषधांमधील सातत्यच कामी येते. पहिला हार्ट अटॅक ही धोक्याची घंटा मानून योग्य वैद्यकीय काळजी, नियमित तपासणी आणि सतर्कता बाळगल्यास दुसऱ्या हार्ट अटॅकचा धोका लक्षणीयरीत्या कमी करता येतो आणि दीर्घ व निरोगी आयुष्य जगता येते!