जेम्स वेब स्पेस टेलिस्कोप (JWST) ने ‘GJ 504b’ नावाच्या अनोख्या एक्सोप्लॅनेटप्रमाणे जगातील वातावरणाविषयी नवीन माहिती गोळा केली आहे.
पृथ्वीपासून 57 प्रकाशवर्ष अंतरावर
‘GJ 504b’ हा खगोलीय पिंड पृथ्वीपासून सुमारे 57 प्रकाशवर्ष अंतरावर आहे आणि त्याच्या गुलाबी रंगामुळे तो ‘गुलाबी ग्रह’ म्हणून ओळखला जातो. शास्त्रज्ञांचा असा दावा आहे की, हा ग्रह किंवा संपूर्ण तारा नाही, परंतु तो दोघांमधील शरीराची एक विशेष श्रेणी असू शकते. (REF.)
सर्वात महत्वाची गोष्ट म्हणजे JWST ने या गुलाबी ग्रहाचा केवळ दोन तास अभ्यास केला आणि त्याच्या वातावरणाशी संबंधित अनेक महत्त्वपूर्ण माहिती मिळविली. भविष्यात अशा दूरचे, थंड आणि क्षीण ग्रहांना समजून घेण्यासाठी हा शोध खूप उपयुक्त ठरेल, असा शास्त्रज्ञांचा विश्वास आहे.
JWST ने GJ 504b च्या वातावरणाचे विश्लेषण कसे केले?
नॉर्थवेस्टर्न युनिव्हर्सिटीचे संशोधक अनीश बाबुराज यांनी 18 जून रोजी द ऍस्ट्रॉनॉमिकल जर्नलमध्ये प्रकाशित केलेल्या या अभ्यासाचे नेतृत्व केले. शास्त्रज्ञांनी JWST च्या NIRSpec उपकरणाच्या मदतीने GJ 504b चा अंधुक प्रकाश त्याच्या जवळच्या ताऱ्याच्या तेजस्वी प्रकाशापासून वेगळा केला. हे काम शास्त्रज्ञांसाठी बऱ्याच काळापासून खूप कठीण होते.
अभ्यासादरम्यान, ग्रहाच्या वातावरणात पाण्याची वाफ, कार्बन डाय ऑक्साईड, मिथेन आणि अमोनिया सारख्या वायूंची चिन्हे आढळली. सुरुवातीला शास्त्रज्ञांना हे संकेत पूर्णपणे समजू शकले नाहीत, परंतु नंतर वेगवेगळ्या प्रकारच्या ढगांसह मॉडेल्सचे परीक्षण केल्यावर असे आढळले की या ग्रहाच्या वातावरणात मिठापासून बनलेले ढग उपस्थित असू शकतात, जे या संकेतांचे उत्तम प्रकारे वर्णन करतात.
‘या’ ग्रहाचे सर्वात मोठे वैशिष्ट्य काय आहे?
संशोधनानुसार, ‘GJ 504b’च्या वातावरणात असलेले मिठाचे ढग आतील थरांमधून येणाऱ्या काही वायूंच्या सिग्नलला झाकतात, ज्यामुळे त्याचा स्पेक्ट्रम वेगळा दिसतो. या आधारावर शास्त्रज्ञांनी असा अंदाज लावला आहे की हा खगोलीय पिंड सुमारे 2.5 ते 4 अब्ज वर्ष जुना असू शकतो.
‘GJ 504b’ चे तापमान
‘GJ 504b’ याचे तापमान सुमारे 550 डिग्री फॅरनहाइट (सुमारे 288 डिग्री सेल्सिअस) आहे, जे आतापर्यंत अभ्यास केलेल्या सर्वात थंड एक्सोप्लॅनेटसारख्या पिंडांपैकी एक आहे. शास्त्रज्ञांचे म्हणणे आहे की थंड एक्सोप्लॅनेटमध्ये मिठापासून बनलेल्या ढगांचे असे स्पष्ट पुरावे प्रथमच सापडले आहेत.
शास्त्रज्ञ काय म्हणतात?
JWST ने ‘GJ 504b’ च्या वातावरणाशी संबंधित अनेक रहस्ये उघड केली असली तरी हा खरोखर ग्रह आहे की तपकिरी बटू आहे हे अद्याप स्पष्ट झालेले नाही. शास्त्रज्ञांचे म्हणणे आहे की त्यात जड घटक मोठ्या प्रमाणात असतात, त्यामुळे त्याची खरी ओळख निश्चित करणे सोपे नाही.
संशोधकांचा असा दावा आहे की, या अभ्यासात वापरल्या गेलेल्या नवीन तंत्रज्ञानामुळे भविष्यात अशा उर्वरित थंड आणि कमी प्रकाश असलेल्या खगोलीय पिंडांना समजून घेण्यास मदत होईल. यामुळे त्या दूरच्या जगाबद्दल अधिक माहिती मिळेल, ज्यांना आजच्या तंत्रज्ञानाने थेट पाहणे खूप कठीण आहे.
लेखकाबद्दलशुभम कुलकर्णीशुभम कुलकर्णी जवळपास 6 वर्षांपासून मराठी माध्यमांमध्ये काम करतोय. आकाशवाणी (छत्रपती संभाजीनगर) पासून माध्यम क्षेत्रात कामाला सुरुवात केली. एका मुखपत्रासह मुंबईतील नामांकित मराठी वृत्तवाहिन्यांमध्ये ‘बुलेटिन प्रोड्यूसर’ म्हणून जबाबदारी सांभाळली. शुभमला राजधानी दिल्लीतही बातमीवर संस्कार करण्याची संधी मिळाली. राजकारण, व्यापार-उद्योग, क्रीडा, तंत्रज्ञान, ऑटो या विषयावर लिहायला त्याला आवडतं. निसर्गाच्या सानिध्यात बसायला, फावल्या वेळेत चित्रपट, वेब सिरीज पाहाण्याचा शुभमचा छंद आहे.… आणखी वाचा
