70-80 च्या दशकातील प्रसिद्ध अभिनेत्री मुमताज आज 79 वर्षांच्या झाल्या आहेत. त्या काळात मुमताज यांची इतकी लोकप्रियता होती की, त्यांनी चित्रपटांमध्ये परिधान केलेले कपडे ट्रेंड बनत असत. सौंदर्य असे होते की यश चोप्रा, शम्मी कपूर यांसारखे लोकही तिला लग्नाचा प्रस्ताव देण्यास कचरत नव्हते. पण काम आणि करिअरसाठी वेड्या मुमताजने प्रत्येक प्रस्ताव नाकारला. मात्र, एक काळ असाही होता जेव्हा काही बी-ग्रेड चित्रपटांमध्ये काम केल्यामुळे शशी कपूर, जितेंद्र यांसारख्या मोठ्या अभिनेत्यांनी त्यांच्यासोबत चित्रपट करण्यास नकार दिला होता.
आज मुमताज यांच्या वाढदिवसाच्या खास प्रसंगी वाचा, त्यांच्या करिअर आणि आयुष्याशी संबंधित काही किस्से- किस्सा-1 लता मंगेशकर यांच्या मांडीवर बसून चित्रपट पाहिले, म्हणायच्या- मावशी पुढच्या वेळीही बोलवा 31 जुलै 1947 रोजी मुमताजचा जन्म हैदराबादमधील ड्रायफ्रूट विक्रेता अब्दुल समाज अख्सरी यांच्या घरी झाला. त्यांचे कुटुंब इराणमधून आले होते. वडील इमामांच्या घराण्यातील होते. मुमताज अवघी एक वर्षाची असताना, तिचे आई-वडील वेगळे झाले. आईनेच चित्रपटांमध्ये ज्युनियर आर्टिस्ट म्हणून काम करून मुमताज आणि मोठी बहीण मलका यांची एकटीनेच वाढ केली. काही काळानंतर आई मुंबईत येऊन स्थायिक झाली. मुमताजही अनेकदा तिच्यासोबत सेटवर जात असे. सेटवर हसणाऱ्या-खेळणाऱ्या मुमताजला अवघ्या 5 वर्षांच्या वयात बालकलाकार म्हणून ‘संसार’ चित्रपटात काम करण्याची संधी मिळाली. पुढे ती बालकलाकार म्हणून यास्मीन (1955), सोने की चिड़िया (1958), लाजवंती (1958), तलाक (1958) यांसारख्या अनेक चित्रपटांमध्ये दिसली. चित्रपटांमध्ये काम मिळाल्याने घराची आर्थिक स्थिती सुधारली आणि मुमताज आईसोबत वाळकेश्वर येथील इमारतीत राहू लागली. त्यांच्या अगदी वर लता मंगेशकर यांचे घर होते, जिथे 16MM वर चित्रपट दाखवले जात होते. एकाच इंडस्ट्रीत असल्यामुळे लता नन्हीं मुमताजला खूप लाड करत असत. जेव्हाही घरात चित्रपट सुरू करत असत, तेव्हा मुमताजलाही घरी बोलावून घेत असत. लता त्यांना मांडीवर बसवून चित्रपट दाखवत असत आणि त्या लवकरच झोपी जात असत. पण जाताना प्रत्येक वेळी म्हणत असत – आंटी, जेव्हाही चित्रपट बघाल, मलाही बोलावून घ्या. अनेकदा तर लता मंगेशकर यांचे भाऊ त्यांना झोपलेल्या अवस्थेत घरी सोडायला जात असत. किस्सा-२ सेटवर आईच्या मृत्यूची बातमी मिळाली, दिग्दर्शकाला विचारले – मी जाऊ शकते का? दिवसभर चित्रपटांच्या सेटवर घालवताना लवकरच त्यांनी कुटुंबाची जबाबदारी स्वीकारायला सुरुवात केली. 12 वर्षांच्या असताना त्यांना जमीन के तारे (1960) मध्ये एक कॅरेक्टर रोल मिळाला. या चित्रपटातील त्यांची कामगिरी पाहिल्यानंतर प्रसिद्ध दिग्दर्शक व्ही. शांताराम यांनी त्यांना ‘स्त्री’ चित्रपटात एक चांगली भूमिका दिली. एक दिवशी मुमताज ‘स्त्री’ चित्रपटाच्या सेटवर पोहोचल्या. मुमताज डान्सचा शॉट देत असतानाच घरातून बातमी आली – ‘आई राहिल्या नाहीत.’ 13 वर्षांच्या मुमताज शांत उभ्या राहिल्या आणि थोड्या वेळाने दिग्दर्शक व्ही. शांताराम यांना विचारले – ‘काय करू अण्णा?’ व्ही. शांताराम गोंधळले आणि म्हणाले – ‘तुम्ही नक्कीच जायला हवे.’ मुमताज तात्काळ हैदराबादसाठी रवाना झाल्या. अंत्यसंस्कारात सहभागी झाल्या आणि दुसऱ्याच दिवशी पुन्हा सेटवर परतल्या. यावर मुमताज यांनी रेडिओ नशाला दिलेल्या मुलाखतीत सांगितले होते की, त्या काळात कोणी मरण पावले तरी, जर निर्मात्याचा सेट लागलेला असेल, तर तुम्हाला जावेच लागते. तुम्ही निर्मात्याला कंगाल करू शकत नाही, कारण त्यांच्यानंतर दुसऱ्या निर्मात्याचा सेट लागायचा असतो. किस्सा- 3 महमूदने सौंदर्य पाहून चित्रपट ऑफर केला, शशी कपूरने बी-ग्रेड अभिनेत्री म्हणून नाकारले 14 वर्षांच्या असताना मुमताजने ‘गहरा दाग’ चित्रपटात काम केले होते. चित्रपटात तिने नायक राजेंद्र कुमारच्या बहिणीची भूमिका केली होती. याच वेळी तिला 1963 च्या ‘फौलाद’ चित्रपटात कुस्तीपटू दारा सिंगसोबत पहिली मुख्य भूमिका मिळाली. दारा सिंगची उंची पाहून कोणतीही अभिनेत्री काम करण्यास तयार नव्हती, त्यामुळे मुमताजला ही भूमिका देण्यात आली. ही जोडी हिट ठरली आणि त्यानंतर मुमताजला दारा सिंगसोबत एकापाठोपाठ एकूण 16 चित्रपट मिळाले. या चित्रपटांव्यतिरिक्त मुमताजने अनेक बी-ग्रेड चित्रपटांमध्येही काम केले, मात्र तिला विशेष ओळख मिळाली नाही. मुमताजची मोठी बहीण मलका देखील चित्रपटांमध्ये आली आणि कॉमेडियन-अभिनेता महमूदसोबत अनेक चित्रपट केले. एक दिवस महमूद कामाच्या संदर्भात मलकाला भेटायला पोहोचले, तेव्हा त्यांची नजर मुमताजवर पडली. दिसायला अतिशय सुंदर असलेल्या मुमताजला ते एकटक पाहत राहिले. जेव्हा महमूदला ‘प्यार किए जा’ या चित्रपटात शशी कपूर, किशोर कुमार यांच्यासोबत कास्ट करण्यात आले, तेव्हा त्यांनी आपल्या विरुद्ध मुमताजलाच कास्ट केले. तथापि, चित्रपटात तिची भूमिका लहान होती. एके दिवशी चित्रपटाच्या शूटिंगदरम्यान महमूदने शशी कपूरला सांगितले की त्याने आपल्या आगामी चित्रपटांमध्ये मुमताजला कास्ट करावे. शशी कपूरने कठोरपणे उत्तर दिले, नाही, मी त्या अभिनेत्रीला कधीही माझी नायिका बनवणार नाही, जिने दारा सिंगसोबत बी-ग्रेड चित्रपट केला आहे. कोणाला माहीत होते की बी-ग्रेड चित्रपटांमधील ती अभिनेत्री लवकरच टॉप आणि सर्वाधिक मानधन घेणारी अभिनेत्री बनेल. किस्सा- 4 महमूदच्या हट्टापायी मुमताज बनल्या दिलीप कुमारच्या नायिका प्यार किए जा चित्रपटात एकत्र काम केल्यानंतर, महमूद आपल्या प्रत्येक चित्रपटात मुमताजला नायिकेची भूमिका देऊ लागले. त्यांना कळून चुकले होते की मुमताजमध्ये टॉप अभिनेत्री बनण्याची कला आणि जिद्द आहे. ते इतर नायकांनाही मुमताजसोबत काम करण्याचा सल्ला देत असत. जेव्हा महमूदला कळले की दिलीप कुमार ‘राम और श्याम’ हा चित्रपट करत आहेत, ज्यात त्यांची दुहेरी भूमिका आहे, तेव्हा ते थेट मुमताजची शिफारस करण्यासाठी पोहोचले. त्यावेळी दिलीप कुमार आरके स्टुडिओमध्ये शूटिंग करत होते. महमूद त्यांच्याकडे गेले आणि म्हणाले- एक नवीन मुलगी आहे, खूप प्रतिभावान आहे, तिच्यासोबत काम करा. दिलीप कुमार यांनी उत्तर दिले- ‘मी सध्या व्यस्त आहे, लंच ब्रेक मध्ये मुलीचा फोटो घेऊन या.’ महमूद घाईघाईने एका स्टुडिओत गेले आणि मुमताजच्या गाण्याची संपूर्ण रील घेऊन आले. लंच ब्रेक मध्ये त्यांनी दिलीप कुमार यांना मुमताजची रील दाखवली तेव्हा ते म्हणाले- ‘अरे महमूद, मुलगी तर खूप चांगली दिसते, सुंदर आहे, डान्स पण करते, खूप गोड मुलगी आहे. मी तिच्यासोबत काम करेन. दुहेरी भूमिका आहे, एक वहिदा आहे, दुसरी मुमताज असेल.’ राम और श्याम चित्रपट हिट ठरला आणि मुमताजला देशभरात ओळख मिळाली. किस्सा- 5 जितेंद्रने सोबत काम करण्यास नकार, दिग्दर्शक म्हणाले- आक्षेप असेल तर नायक बदलेन, नायिका नाही राम और श्याम चित्रपट प्रदर्शित होण्यापूर्वी मुमताजला बंद जो बन गए मोती (1967) या चित्रपटात काम मिळाले. जितेंद्र आणि दिग्दर्शक व्ही. शांताराम यांची कन्या राजश्री प्रमुख भूमिकेत होती आणि मुमताजला सहाय्यक भूमिका मिळाली होती. चित्रपटाचे चित्रीकरण सुरू होण्यापूर्वीच राजश्रीचे लग्न ठरले आणि तिने चित्रपट सोडला. अशा परिस्थितीत व्ही. शांताराम यांनी मुमताजलाच चित्रपटात प्रमुख भूमिका दिली. ही बातमी जितेंद्रला कळताच, त्याने लगेच दिग्दर्शकाला फोन करून आक्षेप घेतला. तो म्हणाला- ‘तिला नायिका का बनवले, दुसरी नायिका शोधा.’ उत्तर मिळाले- ‘नायिका तर मुमताजच असेल, तुम्हाला अडचण असेल, तर तुम्ही चित्रपट सोडून द्या.’ व्ही. शांताराम यांनीच जितेंद्रला नायक बनवले होते, त्यामुळे जितेंद्रला नाइलाजाने चित्रपट करावा लागला. त्याचप्रमाणे, 1969 च्या ‘दो रास्ते’ चित्रपटात शशी कपूर यांना कास्ट करण्यात आले होते. नंतर जेव्हा मुमताजची कास्टिंग झाली, तेव्हा शशी कपूर यांनी चित्रपट सोडला. या चित्रपटात नंतर राजेश खन्ना यांना साइन करण्यात आले. ‘बिंदिया चमकेगी, चूड़ी खनकेगी’ हे चित्रपटातील गाणे खूप हिट झाले होते. किस्सा-6 अमिताभसाठी मर्सिडीज सोडली अमिताभ बच्चन इंडस्ट्रीत नवीन होते, जेव्हा त्यांना मुमताजसोबत ‘बंधे हाथ’ चित्रपटात काम मिळालं. मुमताज त्यावेळी खूप लोकप्रिय झाल्या होत्या. त्यांच्या यशाचा अंदाज यावरून लावता येतो की, जेव्हा अमिताभ बच्चन साध्या गाडीने येत असत, तेव्हा मुमताज मर्सिडीजने सेटवर येत असत. अमिताभ यांना त्यांची गाडी खूप आवडायची. एक दिवस त्यांनी सोबत काम करणाऱ्यांना सांगितलं- मला ही गाडी आवडते, बघा, एक दिवस मी पण मर्सिडीज चालवेन. कशाबशा या गोष्टी मुमताजच्या कानावर पडल्या. त्या दिवशी जेव्हा त्या शूटिंग पूर्ण करून निघाल्या, तेव्हा त्यांनी अमिताभची गाडी घेतली आणि आपली गाडी तिथेच सेटवर सोडून दिली. अमिताभ बाहेर आले, तेव्हा त्यांना आपली गाडी मिळाली नाही. आजूबाजूला विचारल्यावर गार्डने सांगितलं की, मुमताज आपली गाडी तुमच्यासाठी सोडून गेल्या आहेत, जेणेकरून तुम्ही ती चालवू शकाल. अमिताभ त्यांची गाडी घरी घेऊन गेले आणि अशा प्रकारे मुमताजने अमिताभची इच्छा पूर्ण केली. किस्सा- 7 शम्मी कपूरने प्रपोज केले, तेव्हा राज कपूरने ‘मेरा नाम जोकर’मधून काढून टाकले हिट चित्रपट देत असताना मुमताज एक मोठी अभिनेत्री बनल्या. याच वेळी 1968 मध्ये तिला शम्मी कपूरसोबत ‘ब्रह्मचारी’ चित्रपटात कास्ट करण्यात आले. एकत्र काम करत असताना दोघेही एकमेकांना आवडू लागले. चित्रपट रिलीज झाल्यानंतर तो सुपरहिट ठरला आणि त्याची गाणी ‘आज कल तेरे मेरे प्यार के चर्चे’, ‘चक्के में चक्का’, ‘चक्के पे गाडी’ खूप गाजली. चित्रपट प्रदर्शित झाल्यानंतर काही काळानंतर शम्मी कपूर आणि मुमताज संबंधात आले. काही काळानंतर शम्मी कपूरने तिला लग्नाची मागणी घातली. मुमताजलाही लग्न करायचे होते, पण राज कपूरने अट घातली की जर लग्न करायचे असेल, तर मुमताजला चित्रपटांमध्ये काम करणे बंद करावे लागेल, आमच्या घरच्या सुना काम करणार नाहीत. मुमताज त्यावेळी करिअरच्या शिखरावर होती आणि घराची जबाबदारी असल्यामुळे तिला काम सोडायचे नव्हते. शम्मी कपूरने तिच्या कुटुंबाला आर्थिक मदत देण्याचे वचनही दिले होते, पण मुमताजने करिअरसाठी प्रेमाचा त्याग केला. ज्यावेळी मुमताज आणि शम्मी कपूरच्या लग्नाची चर्चा सुरू होती, त्याचवेळी राज कपूरने तिला ‘मेरा नाम जोकर’ चित्रपटात परदेशी महिलेच्या भूमिकेसाठी कास्ट केले होते. शम्मीला तिच्याशी लग्न करायचे आहे हे कळताच राज कपूरने मुमताजला चित्रपटातून काढून टाकले. राज कपूर मुमताजला म्हणाले होते- मी तुला घेऊ शकत नाही. घरातील लोकांना अशी खुली भूमिका देणार नाही. मुमताजच्या जागी नंतर रशियन अभिनेत्री सेनियाला कास्ट करण्यात आले होते. किस्सा- 8 चित्रपटात देव आनंदची बहीण बनण्यास नकार मुमताजने 1971 च्या ‘तेरे मेरे सपने’ या चित्रपटात देव आनंदसोबत काम केले. काही वर्षांनंतर तिला ‘हरे रामा हरे कृष्णा’ हा चित्रपट मिळाला, पण तिला देव साहेबांच्या बहिणीची भूमिका करायची आहे असे सांगण्यात आले. मुमताजने लगेच नकार दिला. ती म्हणाली- मी इतक्या रोमँटिक हिरोच्या बहिणीची भूमिका अजिबात करणार नाही. तिचे हे बोल ऐकून देव आनंद खूप हसले आणि म्हणाले- चित्रपटात काम तर तू करशील, पण माझी नायिका म्हणून. नंतर झीनत अमानला बहिणीची भूमिका देण्यात आली आणि मुमताजने देव आनंदसोबत मुख्य भूमिका केली. हा चित्रपट जबरदस्त हिट ठरला होता. किस्सा- 9 दुसऱ्या हिरोसोबत काम केल्यावर राजेश खन्ना व्हायचे नाराज राजेश खन्ना आणि मुमताज यांची मैत्री खूप घट्ट होती. जेव्हा कधी मुमताज दुसऱ्या अभिनेत्यासोबत चित्रपट साइन करायची, तेव्हा राजेश खन्ना या गोष्टीवर नाराज व्हायचे. यावर मुमताज त्यांना म्हणायची- तुम्ही पण तर दुसऱ्या अभिनेत्रींसोबत चित्रपट साइन करता, मी तर नाराज होत नाही. आपल्या याच सवयीने ती राजेश खन्नाला मनवायची.
किस्सा-10 24 व्या वर्षी लग्न, सासरच्यांनी काम करण्यापासून रोखले मुमताज तिच्या करिअरच्या शिखरावर होती, तेव्हा घरच्यांनी तिचे लग्न युगांडाचे श्रीमंत व्यावसायिक मयूर माधवानी यांच्याशी ठरवले. रूढीवादी मुस्लिम कुटुंबात लवकर लग्न करण्याची प्रथा होती. घरच्यांनी दबाव टाकल्यावर मुमताज नाही म्हणू शकली नाही. तिने बहुतेक चित्रपटांचे साइनिंग अमाऊंट परत केले आणि जे चित्रपट अपूर्ण होते, त्यांचे शूटिंग पूर्ण केले. 1974 मध्ये तिचं मयूरशी लग्न झालं आणि ती युगांडाला जाऊन स्थायिक झाली. लग्नापूर्वीच तिच्या पतीच्या भावाने स्पष्ट सांगितले होते की मुमताजला चित्रपटांमध्ये काम करणे सोडावे लागेल. लग्नानंतर तिला 3-4 वेळा गर्भपात झाला होता. तिला दोन मुली आहेत, त्यांची नावे नताशा आणि तान्या आहेत. तिची मोठी मुलगी नताशा हिचं लग्न अभिनेता फरदीन खानशी झालं आहे. फरदीनचे वडील फिरोज खान आणि मुमताज जवळचे मित्र आहेत. प्रसंग- 11 मृत्यूआधी शम्मी कपूर यांनी मुमताजला भेटण्याची इच्छा व्यक्त केली, भेटल्यावर त्या रडू लागल्या २०१० साली मुमताज भारतात होत्या, तेव्हा त्यांना शम्मी कपूर यांच्या पत्नी नीला देवी यांचा फोन आला. नीला यांनी त्यांना सांगितले की, शम्मी कपूर यांची इच्छा आहे की तुम्ही त्यांच्या वाढदिवसाच्या पार्टीला या. मुमताजने उत्तर दिले- मी नक्की येईन. त्या पार्टीत पोहोचताच, त्यांनी पाहिले की शम्मी कपूर दारू पीत होते. याची माहिती चित्रपटसृष्टीतील प्रत्येक व्यक्तीला होती की शम्मी कपूर यांची तब्येत अनेक महिन्यांपासून बिघडलेली आहे. मुमताज जवळ पोहोचल्या आणि म्हणाल्या- ‘तुमची तब्येत ठीक नसेल तर तुम्ही दारू का पीत आहात?’ शम्मी कपूरने उत्तरात म्हटले- ‘मी जास्त दिवस जगणार नाही.’ मुमताजला त्याच दिवशी कळले की शम्मी कपूर काही महिन्यांचेच पाहुणे आहेत. त्या भावूक झाल्या आणि म्हणाल्या- ‘तुम्ही पिऊ शकता. एन्जॉय युवरसेल्फ.’ थोड्या वेळाने मुमताज तिथून निघून गेल्या. जाताना फक्त म्हणाल्या- ‘तुमची काळजी घ्या.’
Source link
मुमताज@79, अमिताभसाठी सोडली मर्सिडीज:शम्मी कपूरचा प्रस्ताव नाकारला, पण त्यांच्या पत्नीच्या सूचनेनुसार शेवटच्या भेटल्या, जाणून घ्या किस्से
