‘भारतीय अंतराळ क्षेत्राने जागतिक विज्ञानाच्या इतिहासात एक अभूतपूर्व टप्पा गाठला आहे. चंद्राच्या दुर्गम दक्षिण ध्रुवावर आजवर जगातील कोणत्याही महासत्तेला जे यान उतरवणे शक्य झाले नाही, ते भारतीय शास्त्रज्ञांनी स्वदेशी तंत्रज्ञानाच्या जोरावर करून दाखवले,’ असं म्हणत मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांनी शास्त्रज्ञांचे कौतुक केले. नवी मुंबईतील एका कार्यक्रमात ते बोलत होते. मुख्यमंत्री नेमकं काय म्हणालेत, यासह या अंतराळ मोहिमेविषया जाणून घेऊया.
भारतीय अंतराळ संशोधन संस्थेने अंतराळ तंत्रज्ञानाच्या क्षेत्रात मिळवलेल्या ऐतिहासिक यशाचे आज नवी मुंबईतील एका विशेष कार्यक्रमात महाराष्ट्राचे मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांनी कौतुक केले. मुख्यमंत्री फडणवीस यांनी स्पष्ट केले की, जगातील मोठ्या महासत्तांना आणि प्रगत देशांना आजवर जे जमले नाही, ते भारतीय शास्त्रज्ञांनी अत्यंत दिमाखात करून दाखवले आहे.
चंद्राच्या अत्यंत आव्हानात्मक आणि दुर्गम मानल्या जाणाऱ्या दक्षिण ध्रुवावर (South Pole) आपले अंतराळ यान यशस्वीपणे उतरवून भारताने जागतिक विज्ञानाच्या इतिहासात सुवर्ण अक्षरांनी नाव कोरले आहे, असा सार्थ अभिमान त्यांनी व्यक्त केला.
काय होती ही मोहीम आणि भारताने काय इतिहास घडवला?
23 ऑगस्ट 2023 रोजी भारतीय अंतराळ संशोधन संस्थेच्या (ISRO) ‘चांद्रयान-3’ मोहिमेतील ‘विक्रम’ लँडरने संध्याकाळी ठीक 6:04 वाजता चंद्राच्या दक्षिण ध्रुवावर यशस्वी ‘सॉफ्ट लँडिंग’ केले होते. या अभूतपूर्व कामगिरीमुळे भारत चंद्रावर पोहोचणारा जगातील चौथा देश बनला, परंतु चंद्राच्या दक्षिण ध्रुवावर (Shiv Shakti Point) पाऊल ठेवणारा भारत हा जगातील पहिलाच देश ठरला.
भारताच्या अवघ्या काही दिवस आधी रशियाची Luna-25 ही मोहीम याच भागात लँडिंग करताना क्रॅश झाली होती. प्रगत देशांचे तंत्रज्ञान जिथे अपयशी ठरले, तिथे भारताच्या स्वदेशी आणि अचूक तंत्रज्ञानाने (Indigenous Technology) इतिहास रचला, याकडे मुख्यमंत्र्यांनी वेधले.
दक्षिण ध्रुवाचे वैज्ञानिक महत्त्व आणि इस्रोचे मोठे शोध
विज्ञान आणि तंत्रज्ञानाच्या दृष्टीने चंद्राचा दक्षिण ध्रुव हा अतिशय खडतर आणि विवरांनी (Craters) भरलेला भाग मानला जातो. इस्रोच्या अधिकृत अहवालानुसार, भारताच्या या मोहिमेने जागतिक विज्ञानाला अनेक महत्त्वपूर्ण आकडेवारी दिली आहे.
पाण्याचा आणि बर्फाचा शोध
लँडर आणि ‘प्रज्ञान’ रोव्हरने चंद्राच्या पृष्ठभागाखाली मोठ्या प्रमाणावर बर्फाच्या स्वरूपात पाणी असण्याचे ठोस पुरावे शोधून काढले, जे भविष्यातील मानवी मोहिमांसाठी अत्यंत महत्त्वाचे आहेत.
खनिजांची उपस्थिती
रोव्हरवरील उपकरणांनी चंद्राच्या मातीत सल्फर (गंधक), ॲल्युमिनियम, कॅल्शियम, लोह आणि क्रोमियम या घटकांची थेट रासायनिक उपस्थिती स्पष्ट केली.
लेखकाबद्दलशुभम कुलकर्णीशुभम कुलकर्णी हे गेल्या नऊ वर्षांहून अधिक काळ मुख्य प्रवाहातील माध्यम क्षेत्रात सक्रिय असलेले एक व्यासंगी पत्रकार आहेत. सध्या ते ‘महाराष्ट्र टाईम्स’च्या ‘टेक आणि सायन्स’ विभागात कन्सल्टंट म्हणून आपली जबाबदारी सांभाळत आहेत. तंत्रज्ञान विश्वातील वेगाने बदलणारे आर्टिफिशियल इंटेलिजन्स (AI) चे प्रगत तंत्रज्ञान, नवनवीन गॅझेट्स, टेक ट्रेंड्स, स्मार्टफोन रिव्ह्यूज आणि सायन्स क्षेत्रातील क्लिष्ट वैज्ञानिक घडामोडी अतिशय सोप्या, सर्वसामान्यांना समजेल अशा रंजक भाषेत मांडण्यात त्यांचा विशेष हातखंडा आहे. डिजिटल मीडियातील अचूक SEO आणि Google Discover च्या बदलत्या अल्गोरिदमचा वापर करून लाखो वाचकांपर्यंत तांत्रिक माहिती पोहोचवण्यात त्यांचा मोलाचा वाटा आहे.
छत्रपती संभाजीनगर येथील नामांकित ‘MGM’ संस्थेतून ‘एम.ए. पत्रकारिता आणि जनसंवाद’ ही मास्टर पदवी संपादन केल्यानंतर, त्यांनी आपल्या कारकिर्दीची सुरुवात ‘आकाशवाणी’ या प्रतिष्ठित संस्थेतून केली. 2017 मध्ये त्यांनी ‘दैनिक सामना’ या अग्रगण्य मुखपत्रात प्रवेश करत वृत्तपत्र पत्रकारितेचा भक्कम पाया रचला. त्यानंतर मुंबईतील ABP माझा, TV9 मराठी, साम TV, पुढारी न्यूज चॅनेल आणि लोकशाही न्यूज या महाराष्ट्रातील आघाडीच्या वृत्तवाहिन्यांमध्ये ‘बुलेटिन प्रोड्यूसर’ म्हणून जबाबदारी सांभाळली आहे. राजधानी दिल्ली येथे ‘News Nation Marathi’ साठी राष्ट्रीय आणि आंतरराष्ट्रीय स्तरावरील वेगवेगळ्या न्यूज बुलेटिन्सचा दांडगा अनुभव त्यांच्या पाठीशी आहे.
प्रिंट, इलेक्ट्रॉनिक आणि डिजिटल मीडियाच्या सखोल अनुभवामुळे राजकारण, व्यापार-उद्योग, विज्ञान, तंत्रज्ञान, ऑटोमोबाईल, सायबर सुरक्षा आणि लाइफस्टाईल क्षेत्रातील गुंतागुंतीच्या विषयांचे अचूक विश्लेषण करणे ही त्यांची प्रमुख ओळख आहे. पत्रकारितेच्या या व्यस्त प्रवासातून वेळ काढत, निसर्गाच्या सानिध्यात वेळ घालवणे हा त्यांचा छंद आहे.… आणखी वाचा
