खगोलशास्त्रज्ञांनी अंतराळात ‘पृथ्वी 2.0’ म्हणजेच हुबेहूब पृथ्वीसारख्या दुसऱ्या ग्रहाचा शोध घेण्याच्या दिशेने मोठे यश मिळवले आहे. पृथ्वीपासून 49 प्रकाशवर्ष दूर असलेल्या ‘LHS 1140b’ नावाच्या खडकाळ ग्रहावर शास्त्रज्ञांना वायू मंडळाचे अस्तित्व आढळले आहे. या रहस्यमयी ग्रहावर द्रव स्वरूपातील पाणी आणि जीवन फुलण्यासाठी अनुकूल वातावरण असण्याची दाट शक्यता वर्तवली जात आहे. चला तर मग जाणून घेऊया.
आपण विश्वात एकटे आहोत का? या प्रश्नाचे उत्तर शोधण्याचा शास्त्रज्ञ अनेक वर्षांपासून प्रयत्न करत आहेत. अलीकडेच, खगोलशास्त्रज्ञांना एक यश सापडले आहे जे आपल्याला परग्रहवासीयांच्या जीवनाच्या शोधाच्या अगदी जवळ नेऊ शकते. शास्त्रज्ञांनी आपल्या पृथ्वीपासून 49 प्रकाशवर्ष दूर असलेल्या ग्रहावर वातावरणाच्या अस्तित्वाचा शोध लावला आहे, जिथे पाणी असण्याची शक्यता आहे.
‘द गार्डियन’ने दिलेल्या वृत्तानुसार, शास्त्रज्ञांनी सूर्यमालेच्या बाहेर LHS 1140b नावाच्या खडकाळ ग्रहाभोवती वातावरण शोधले आहे. तसे, यापूर्वी वायूने भरलेल्या मोठ्या ग्रहांच्या आसपास वातावरण आढळले आहे. परंतु खडकाळ ग्रहावर जिथे जीवन शक्य आहे अशा वातावरणाचा शोध घेणे ही स्वतःमधील पहिली घटना आहे. हा ग्रह आपल्या पृथ्वीपासून सुमारे 49 प्रकाशवर्ष अंतरावर आहे.
LHS 1140b पृथ्वीपासून किती वेगळे आहे?
LHS 1140b हा ग्रह आपल्या पृथ्वीपेक्षा खूप मोठा आहे. त्याचे वजन पृथ्वीपेक्षा सुमारे 5.6 पट जास्त आहे आणि त्याचा आकारही 70 टक्के मोठा आहे. हार्वर्ड विद्यापीठातील डॉ. कॉलिन चेरुबिम यांच्या मते, हा ग्रह अनेक अर्थांनी पृथ्वीसारखा आहे. त्याचे तापमान आणि पोत पृथ्वीच्या तापमानाशी जुळते. मात्र त्यावरील पाण्याचे प्रमाण पृथ्वीपेक्षा बरेच जास्त असू शकते.
पाणी आणि जीवनासाठी किती आशा आहे?
शास्त्रज्ञांचे म्हणणे आहे की, हा ग्रह त्याच्या ताऱ्याच्या ‘हॅबिटेबल झोन’मध्ये येतो. राहण्यायोग्य क्षेत्र म्हणजे अवकाशाचे असे क्षेत्र जेथे जास्त उष्णता किंवा जास्त थंडी नसते. यामुळे, ग्रहाच्या पृष्ठभागावरील पाणी द्रव स्वरूपात राहू शकते. LHS 1140b वर आढळणारे वातावरण पाण्याला अंतराळात उडण्यापासून प्रतिबंधित करते आणि धोकादायक किरणांपासून संरक्षण देखील प्रदान करते.
हा ग्रह कोणत्या ताऱ्याभोवती फिरतो?
LHS 1140b ‘सायटस’ तारकासमूहातील एका लहान लाल बटू ताऱ्याभोवती फिरते. हा तारा आपल्या सूर्यापेक्षा लहान आणि फिकट आहे. चांगली गोष्ट म्हणजे हा तारा बर् यापैकी शांत आहे. यात फार धोकादायक सौर वादळे नाहीत, ज्यामुळे या ग्रहावरील वातावरण शांत आणि स्थिर राहते.
‘हे’ खगोलजीवशास्त्रासाठी विशेष का आहे?
या संशोधनाचे प्रमुख लेखक डॉ. चेरुबिम म्हणतात की, हा शोध खगोलशास्त्राच्या इतिहासातील एक मैलाचा दगड आहे. आतापर्यंत शास्त्रज्ञ केवळ वायूसह मोठ्या ग्रहांचा अभ्यास करू शकत होते. परंतु LHS 1140b मिळाल्यानंतर, आमच्याकडे आता एक वास्तविक प्रयोगशाळा आहे जिथे आपण सूर्यमालेच्या बाहेरील जीवन आणि वातावरणाची शक्यता सखोलपणे समजू शकतो.
2017 मध्ये पहिल्यांदा हा ग्रह दिसला होता. पण आता त्याच्या वातावरणाला पुष्टी मिळाली आहे. जेम्स वेब टेलिस्कोपसारख्या आधुनिक उपकरणांच्या मदतीने शास्त्रज्ञ आता या ग्रहावर अधिक संशोधन करतील. यामुळे हे स्पष्ट होईल की तेथे असलेले पाणी बर्फाच्या स्वरूपात आहे की महासागरांच्या स्वरूपात वाहत आहे.
लेखकाबद्दलशुभम कुलकर्णीशुभम कुलकर्णी जवळपास 6 वर्षांपासून मराठी माध्यमांमध्ये काम करतोय. आकाशवाणी (छत्रपती संभाजीनगर) पासून माध्यम क्षेत्रात कामाला सुरुवात केली. एका मुखपत्रासह मुंबईतील नामांकित मराठी वृत्तवाहिन्यांमध्ये ‘बुलेटिन प्रोड्यूसर’ म्हणून जबाबदारी सांभाळली. शुभमला राजधानी दिल्लीतही बातमीवर संस्कार करण्याची संधी मिळाली. राजकारण, व्यापार-उद्योग, क्रीडा, तंत्रज्ञान, ऑटो या विषयावर लिहायला त्याला आवडतं. निसर्गाच्या सानिध्यात बसायला, फावल्या वेळेत चित्रपट, वेब सिरीज पाहाण्याचा शुभमचा छंद आहे.… आणखी वाचा
