ऑगस्ट 2026 मध्ये खगोलप्रेमींसाठी एक अत्यंत दुर्मिळ आणि मोठी सुवर्णसंधी चालून आली आहे, कारण अवघ्या 15 दिवसांच्या अंतराने लागोपाठ दोन ग्रहणे होणार आहेत. यामध्ये 12 ऑगस्टला खग्रास सूर्यग्रहण आणि 28 ऑगस्टला खंडग्रास चंद्रग्रहण लागणार आहे. एकाच पंधरवड्यात घडणाऱ्या या खगोलीय बदलाचा वेध कसा घ्यावा, याबाबत मोठी उत्सुकता आहे. चला तर मग जाणून घेऊया.
ऑगस्ट 2026 मध्ये अवकाशात अत्यंत दुर्मिळ आणि वेधक खगोलीय घडामोड पाहायला मिळणार आहे. अवघ्या 15 दिवसांच्या अंतराने लागोपाठ एक खग्रास सूर्यग्रहण आणि एक खंडग्रास चंद्रग्रहण एकाच पंधरवड्यात होत आहे. विज्ञानाच्या दृष्टिकोनातून ही घटना केवळ एक सुंदर दृश्य नसून विश्वातील गती आणि गुरुत्वाकर्षणाचा एक अचूक नमुना आहे.
12 ऑगस्ट 2026: खग्रास सूर्यग्रहण
या अद्भुत खगोलीय मालिकेची सुरुवात 12 ऑगस्ट 2026 रोजी होणाऱ्या खग्रास सूर्यग्रहणाने होईल. जेव्हा चंद्र फिरता फिरता सूर्य आणि पृथ्वीच्या अगदी मध्यभागी येतो, तेव्हा चंद्राची सावली पृथ्वीवर पडते आणि सूर्य पूर्णपणे झाकला जातो. वैज्ञानिक परिभाषेत या ग्रहणाचा मॅग्निट्युड 1.0386 आहे. ग्रहणाच्या वेळी चंद्राचा आभासी आकार सूर्यापेक्षा मोठा असेल, ज्यामुळे सूर्य पूर्णपणे गडद होईल. हे ग्रहण युरोपमधील स्पेन, आइसलँड, ग्रीनलँड आणि रशियाच्या काही भागात ‘टोटॅलिटी’ म्हणजेच संपूर्ण अंधाराचा अनुभव देईल.
कोरोनाचा अभ्यास
या 2 मिनिटे 18 सेकंदांच्या खग्रास स्थितीदरम्यान, शास्त्रज्ञांना सूर्याचे बाह्य वातावरण म्हणजेच ‘कोरोना’ उघड्या डोळ्यांनी पाहण्याची आणि त्याचा अभ्यास करण्याची मोठी संधी मिळेल.
28 ऑगस्ट 2026: खंडग्रास चंद्रग्रहण
- सूर्यग्रहणानंतर बरोबर 15 दिवसांनी, म्हणजेच 28 ऑगस्ट 2026 रोजी खंडग्रास चंद्रग्रहण होईल. ही घटना पौर्णिमेच्या रात्री घडते जेव्हा पृथ्वी, सूर्य आणि चंद्राच्या मध्ये येते आणि तिची गडद सावली चंद्राच्या भागावर पडते.
- नासाच्या आणि स्पेस डॉट कॉमच्या डेटावरून समजते की, हे एक अतिशय ‘खोल खंडग्रास ग्रहण’ असेल, ज्यामध्ये चंद्राचा सुमारे 93 टक्के ते 96 टक्के भाग पृथ्वीच्या गडद छायेतून जाईल.
- अंशतः ब्लड मून: पूर्ण चंद्रग्रहण नसले तरी, पृथ्वीच्या वातावरणातून परावर्तित होणाऱ्या सूर्यप्रकाशामुळे ग्रहण त्याच्या सर्वोच्च पातळीवर असताना चंद्र अंशतः तांबूस-नारंगी रंगाचा दिसेल.
15 दिवसांच्या अंतराचे शास्त्रीय कारण
एकाच महिन्यात किंवा 15 दिवसांच्या अंतराने दोन ग्रहणे होणे ही विज्ञानात ‘एक्लिप्स सीझन’ म्हणून ओळखली जाणारी नियमित प्रक्रिया आहे. चंद्राची कक्षा पृथ्वीच्या कक्षेभोवती 5 अंशाच्या कोनात झुकलेली आहे. जेव्हा हे दोन्ही अक्ष एकमेकांना छेदतात (ज्याला राशी चक्रात नोड्स किंवा संपात बिंदू म्हणतात), तेव्हाच सूर्य, पृथ्वी आणि चंद्र एका सरळ रेषेत येतात. हा काळ साधारण 35 दिवसांचा असतो आणि या काळात दोन किंवा काहीवेळा तीन ग्रहणे लागोपाठ होतात.
हे खगोलीय नाट्य भारतात दिसणार का?
- भारतीय खगोलप्रेमी आणि नागरिकांसाठी महत्त्वाची माहिती म्हणजे, ही दोन्ही ग्रहणे भारतातून दिसणार नाहीत.
- सूर्यग्रहणाच्या वेळी भारतात रात्रीची वेळ असेल.
- चंद्रग्रहणाच्या वेळी (28 ऑगस्टच्या पहाटे) भारतात चंद्र क्षितिजाच्या खाली गेलेला असेल.
लेखकाबद्दलशुभम कुलकर्णीशुभम कुलकर्णी जवळपास 6 वर्षांपासून मराठी माध्यमांमध्ये काम करतोय. आकाशवाणी (छत्रपती संभाजीनगर) पासून माध्यम क्षेत्रात कामाला सुरुवात केली. एका मुखपत्रासह मुंबईतील नामांकित मराठी वृत्तवाहिन्यांमध्ये ‘बुलेटिन प्रोड्यूसर’ म्हणून जबाबदारी सांभाळली. शुभमला राजधानी दिल्लीतही बातमीवर संस्कार करण्याची संधी मिळाली. राजकारण, व्यापार-उद्योग, क्रीडा, तंत्रज्ञान, ऑटो या विषयावर लिहायला त्याला आवडतं. निसर्गाच्या सानिध्यात बसायला, फावल्या वेळेत चित्रपट, वेब सिरीज पाहाण्याचा शुभमचा छंद आहे.… आणखी वाचा
