सुटे खाद्यतेल खरेदी करताना त्याची गुणवत्ता, शुद्धता आणि सुरक्षिततेबाबत ग्राहकांना खात्री करणे कठीण जाते.त्यामुळे शक्यतो सीलबंद, लेबल असलेले आणि विश्वासार्ह विक्रेत्याकडूनच खाद्यतेल खरेदी करावे.तेल भेसळयुक्त असल्याचा संशय असल्यास केवळ घरगुती चाचण्यांवर विश्वास न ठेवता अधिकृत तपासणी करून घ्यावी.
खाद्यतेलाच्या बाबतीत सर्वात महत्त्वाची गोष्ट म्हणजे तेलाची शुद्धता आणि त्याची सुरक्षितता. बाजारात विविध प्रकारचे खाद्यतेल उपलब्ध आहेत. सूर्यफूल तेल, सोयाबीन तेल, शेंगदाणा तेल, मोहरीचे तेल, नारळाचे तेल, पामोलिन तसेच इतर मिश्रित खाद्यतेलांचा वापर केला जातो. प्रत्येक तेलाचे गुणधर्म वेगळे असल्यामुळे त्याचा रंग, वास, घट्टपणा आणि तापमानानुसार होणारे बदलही वेगवेगळे असू शकतात. त्यामुळे केवळ दिसण्यावरून तेल अस्सल आहे की भेसळयुक्त, असा निष्कर्ष काढणे चुकीचे ठरू शकते.
विशेषतः सुटे तेल खरेदी करताना ग्राहकांसमोर अधिक मोठे आव्हान असते. बाटली किंवा पॅकेटवर उत्पादनाची संपूर्ण माहिती उपलब्ध नसल्यामुळे तेलाचा स्रोत, उत्पादनाची तारीख, बॅच क्रमांक, उत्पादकाचे नाव आणि इतर महत्त्वाची माहिती तपासणे शक्य होत नाही. पॅकबंद तेलामध्ये मात्र ग्राहकाला लेबलवर दिलेली माहिती पाहून उत्पादनाबाबत प्राथमिक पडताळणी करता येते. (फोटो सौजन्य :- @Fssai, iStock, @tukaram_ias)
भेसळयुक्त तेल कसं ओळखावं? तेल फ्रिजमध्ये ठेवण्याची चाचणी कितपत योग्य?
भेसळयुक्त तेल ओळखण्यासाठी सोशल मीडियावर अनेक घरगुती उपाय सांगितले जातात. त्यापैकी एक म्हणजे तेल काही काळ फ्रिजमध्ये ठेवून त्यामध्ये काही बदल होतो का, हे पाहणे. मात्र ही चाचणी कोणत्याही तेलाची शुद्धता निश्चितपणे सिद्ध करते, असे समजणे योग्य नाही.विशेषतः नारळाच्या तेलाबाबत तापमान कमी झाल्यावर तेल घट्ट होणे किंवा त्याच्या स्वरूपात बदल होणे स्वाभाविक आहे. त्यामुळे फ्रिजमध्ये ठेवल्यानंतर तेल घट्ट झाले किंवा त्यात थर दिसला म्हणून ते शुद्ध आहे, असे निश्चित म्हणता येत नाही. त्याचप्रमाणे तेलात काही बदल दिसला म्हणून ते भेसळयुक्त आहे, असाही निष्कर्ष काढता येत नाही.
3
तेलात भेसळ नेमकी कशी केली जाते?
काही वेळा महागड्या खाद्यतेलात तुलनेने स्वस्त तेल मिसळले जाऊ शकते. ग्राहकाला मूळ तेलच मिळत असल्याचा भास निर्माण करून असे मिश्रण विकले जाण्याची शक्यता असते. काही प्रकारच्या भेसळीमुळे तेलाचा रंग किंवा वास फारसा बदलत नाही. त्यामुळे फक्त तेल पाहून भेसळ शोधणे अनेकदा शक्य होत नाही. याशिवाय तेलाची अयोग्य साठवणूक, वारंवार वापरलेले तेल पुन्हा विकणे किंवा खराब परिस्थितीत तेल ठेवणे यामुळेही खाद्यतेलाच्या गुणवत्तेवर परिणाम होऊ शकतो. म्हणून भेसळ आणि खराब गुणवत्ता या दोन्ही बाबींकडे ग्राहकांनी लक्ष देणे गरजेचे आहे.
भेसळयुक्त तेल ओळखण्याची पद्धत
ग्राहकांनी काय काळजी घ्यावी?
तेल खरेदी करताना शक्यतो सीलबंद आणि योग्य लेबल असलेले उत्पादन निवडावे. अतिशय कमी किंमतीत मिळणाऱ्या तेलाबाबत विशेष काळजी घ्यावी. तेल कोणत्या कंपनीचे आहे, पॅकिंग व्यवस्थित आहे का, उत्पादनाची माहिती स्पष्ट आहे का आणि विक्रेता विश्वासार्ह आहे का, हे तपासावे.
मग घरच्या घरी काय पाहता येईल?
- तेलाची प्राथमिक तपासणी करताना काही गोष्टींकडे लक्ष देता येते
- तेलाचा वास असामान्य किंवा उग्र वाटत आहे का?
- तेलाचा रंग नेहमीपेक्षा वेगळा दिसत आहे का?
- तेलामध्ये अनोळखी कण, गाळ किंवा थर दिसत आहेत का?
- तेलाची बाटली किंवा पॅकेट सीलबंद आहे का?
- लेबलवर उत्पादनाची तारीख, बॅच क्रमांक, उत्पादकाची माहिती
- पॅकेट खराब, गळणारे किंवा फुगलेले असल्यास ते खरेदी करू नका.
लेखकाबद्दलमृणाल पाटीलमृणाल पाटील या महाराष्ट्र टाइम्स.कॉममध्ये कार्यरत असलेल्या अनुभवी पत्रकार आणि डिजिटल कंटेंट रायटर असून मीडिया क्षेत्रात त्यांना 11 वर्षांहून अधिक काळाचा अनुभव आहे. टेलिव्हिजन, डिजिटल मीडिया, प्रिंट पत्रकारिता आणि जनसंपर्क या विविध क्षेत्रांमध्ये काम करत त्यांनी विश्वसनीय,अभ्यासपूर्ण आणि वाचकाभिमुख लेखनाची भक्कम ओळख निर्माण केली आहे. मनोरंजन, लाइफस्टाईल, फिचर स्टोरीज, ट्रेंडिंग विषय आणि सेलिब्रिटी मुलाखती या विषयांवर सखोल माहिती देणारे लेखन हे त्यांचे प्रमुख कौशल्य आहे.
मृणाल यांनी ‘प्रहार’ वर्तमानपत्रामध्ये प्रवास आणि खाद्यसंस्कृती विषयावर साप्ताहिक लेखन केले आहे. विविध शहरांची संस्कृती, स्थानिक परंपरा आणि खाद्यवैशिष्ट्ये यावर आधारित त्यांच्या लेखांना वाचकांकडून उत्तम प्रतिसाद मिळाला आहे. ‘TV 9’ या प्रतिष्ठित न्यूज चॅनलसाठी त्यांनी अनेक नामांकित कलाकारांच्या मुलाखती घेतल्या असून मनोरंजन पत्रकारितेमध्ये त्यांनी भक्कम अनुभव मिळवला आहे. तसेच आकाशवाणी मुंबईसाठी ‘मन की बात’ या कार्यक्रमासाठी व्हॉइस ओव्हरचे काम करण्याचा अनुभव देखील त्यांच्या कार्यात महत्त्वपूर्ण ठरला आहे.
जनसंपर्क क्षेत्रात कार्यरत असताना त्यांनी 30 पेक्षा अधिक क्लायंट्सचे यशस्वीपणे व्यवस्थापन केले असून ब्रँड कम्युनिकेशन, कंटेंट स्ट्रॅटेजी आणि मीडिया समन्वय यामध्ये त्यांनी उल्लेखनीय कामगिरी केली आहे. सध्या महाराष्ट्र टाइम्समध्ये ट्रेंडिंग आणि लाईफस्टाईल विषयांवर संशोधनाधारित, अचूक आणि विश्वसनीय माहिती देणारे लेख लिहिणे ही त्यांची विशेष ओळख आहे. तथ्य पडताळणी, विश्वासार्ह स्रोतांचा वापर आणि वाचकांसाठी उपयुक्त माहिती सादर करण्यावर त्यांचा विशेष भर असतो.
लेखनासोबतच वाचन आणि सोलो ट्रॅव्हलिंग ही त्यांची आवड असून विविध ठिकाणांच्या संस्कृती, जीवनशैली आणि सामाजिक रचनेचा अभ्यास करण्यामध्ये त्यांना विशेष रस आहे. व्यायाम, हॉलिवूड चित्रपट आणि नव्या तंत्रज्ञानाविषयी माहिती मिळवणे हे देखील त्यांचे आवडते छंद आहेत. आपल्या अनुभव, संशोधन आणि निरीक्षणांच्या आधारे वाचकांना दर्जेदार, अचूक आणि विश्वासार्ह माहिती देण्याचा त्या सातत्याने प्रयत्न करतात.
शैक्षणिक पात्रता
मृणाल पाटील यांनी 2017-18 मध्ये मुंबई विद्यापीठातून मास्टर ऑफ आर्ट्स इन कम्युनिकेशन अँड जर्नालिझम (MACJ) पदवी प्राप्त केली आहे. डिजिटल मीडिया ट्रेंड्स, बदलती वाचक प्रवृत्ती आणि माहिती सादरीकरणाच्या आधुनिक पद्धतींचा त्या सातत्याने अभ्यास करतात.… आणखी वाचा