घरातील अनेक पदार्थांची चव वाढवणारी गोष्ट म्हणजे दुधाची साय. ताजी, जाड आणि मलईदार साय मिळाली की त्यापासून लोणी, तूप, श्रीखंड, बासुंदी, रबडी किंवा विविध मिठाया बनवणे अधिक सोपे होते. मात्र अनेक गृहिणींची तक्रार असते की दूध उकळूनही त्यावर पुरेशी जाड साय येत नाही. काही वेळा साय इतकी पातळ असते की ती व्यवस्थित काढताही येत नाही. खरं तर दूध उकळण्याची योग्य पद्धत आणि काही छोट्या टिप्स लक्षात ठेवल्या तर चाकूने कापता येईल एवढी जाड साय सहज मिळू शकते. या लेखात आपण जाड साय मिळवण्यासाठीच्या सोप्या आणि प्रभावी किचन हॅक्स जाणून घेणार आहोत.
मात्र अनेक गृहिणींची तक्रार असते की दूध उकळूनही त्यावर पुरेशी जाड साय येत नाही. काही वेळा साय इतकी पातळ असते की ती व्यवस्थित काढताही येत नाही, तर काही वेळा साय तुटून पुन्हा दुधात मिसळते. त्यामुळे भरपूर साय साठवून लोणी किंवा तूप बनवण्याचा बेतही फसतो. विशेषतः पॅकेटचे दूध वापरणाऱ्यांना ही समस्या अधिक जाणवते.
खरं तर दुधावर जाड साय येणे हे केवळ दुधाच्या प्रकारावर अवलंबून नसते, तर दूध उकळण्याची पद्धत, आचेची तीव्रता, वापरलेले भांडे, दूध थंड करण्याची प्रक्रिया आणि ते साठवण्याची पद्धत यांचाही त्यावर मोठा परिणाम होतो. अनेकदा आपण नकळत अशा काही चुका करतो, ज्यामुळे दुधातील फॅट व्यवस्थित वर जमा होत नाही आणि साय पातळ राहते.
तुम्हालाही रोजच्या दुधावर भरपूर साय हवी असेल आणि घरच्या घरी लोणी व तूप बनवण्याचा विचार असेल, तर दूध उकळताना फक्त ही सोपी युक्ती वापरून पाहा. या लेखात आपण जाड साय मिळवण्यासाठीच्या प्रभावी किचन हॅक्स, टाळावयाच्या चुका आणि साय अधिक घट्ट होण्यासाठी उपयुक्त अशा काही खास टिप्स जाणून घेणार आहोत. (फोटो सौजन्य :- @Nil)
दुधावर साय का येते?
दुधामध्ये फॅट, प्रथिने आणि पाणी असते. दूध गरम केल्यानंतर त्यातील फॅट वरच्या बाजूला जमा होऊ लागते. दूध थंड होत असताना त्यावर एक जाड थर तयार होतो, त्यालाच आपण साय किंवा मलई म्हणतो. दुधातील फॅटचे प्रमाण जितके जास्त, तितकी साय अधिक जाड होते.
जाड साय मिळवण्यासाठी योग्य दूध निवडा
जर तुम्हाला भरपूर आणि जाड साय हवी असेल तर शक्यतो म्हशीचे दूध वापरा. म्हशीच्या दुधामध्ये फॅटचे प्रमाण गाईच्या दुधापेक्षा जास्त असल्यामुळे त्यावर नैसर्गिकरीत्या जाड साय तयार होते.जर पॅकेटचे दूध वापरत असाल तर फुल क्रीम दूध निवडणे अधिक फायदेशीर ठरते. टोंड किंवा डबल टोंड दुधावर तुलनेने कमी साय येते.
दूध उकळताना ही सोपी युक्ती वापरा
दूध एकदाच उकळून लगेच गॅस बंद करू नका. प्रथम दूध चांगले उकळू द्या. त्यानंतर गॅस अगदी मंद आचेवर 5 ते 10 मिनिटे तसेच राहू द्या.या प्रक्रियेमुळे दुधातील फॅट अधिक चांगल्या प्रकारे वर जमा होते. परिणामी थंड झाल्यानंतर साय अधिक जाड तयार होते.
दूध उकळण्याची योग्य पद्धत
दूध वारंवार ढवळू नका
अनेकजण दूध उकळताना सतत चमच्याने ढवळतात. असे केल्याने वर जमा होणारा फॅटचा थर पुन्हा दुधात मिसळतो आणि साय कमी तयार होते.म्हणून दूध उकळताना आवश्यक तेवढेच ढवळा. सतत ढवळण्याची सवय टाळा.दूध उकळण्यासाठी रुंद आणि जाड बुडाचे भांडे वापरल्यास अधिक चांगला परिणाम मिळतो. रुंद पृष्ठभागामुळे साय तयार होण्यासाठी अधिक जागा मिळते.अरुंद भांड्यापेक्षा रुंद भांड्यात दुधावर अधिक समान आणि जाड साय तयार होते.
दूध नैसर्गिकरीत्या थंड होऊ द्या
दूध उकळल्यानंतर लगेच फ्रीजमध्ये ठेवू नका. प्रथम ते पूर्णपणे खोलीच्या तापमानावर थंड होऊ द्या.नैसर्गिकरीत्या थंड होत असताना साय व्यवस्थित तयार होते. त्यानंतरच दूध फ्रीजमध्ये ठेवा.साय अधिक घट्ट व्हावी असे वाटत असेल तर दूध रात्रभर फ्रीजमध्ये ठेवा. दुसऱ्या दिवशी सकाळी साय अधिक घट्ट झालेली दिसेल.अशा सायीला चमच्याने किंवा अगदी चाकूच्या साहाय्यानेही सहज वेगळे करता येते.
या चुका टाळा
- दूध उकळताच लगेच गॅस बंद करू नका.
- गरम दूध लगेच फ्रीजमध्ये ठेवू नका.
- सतत दूध ढवळू नका.
- कमी फॅट असलेल्या दुधातून जाड सायची अपेक्षा ठेवू नका.
- वारंवार गरम-थंड करण्याची प्रक्रिया टाळा.
लेखकाबद्दलमृणाल पाटीलमृणाल पाटील या महाराष्ट्र टाइम्स.कॉममध्ये कार्यरत असलेल्या अनुभवी पत्रकार आणि डिजिटल कंटेंट रायटर असून मीडिया क्षेत्रात त्यांना 11 वर्षांहून अधिक काळाचा अनुभव आहे. टेलिव्हिजन, डिजिटल मीडिया, प्रिंट पत्रकारिता आणि जनसंपर्क या विविध क्षेत्रांमध्ये काम करत त्यांनी विश्वसनीय,अभ्यासपूर्ण आणि वाचकाभिमुख लेखनाची भक्कम ओळख निर्माण केली आहे. मनोरंजन, लाइफस्टाईल, फिचर स्टोरीज, ट्रेंडिंग विषय आणि सेलिब्रिटी मुलाखती या विषयांवर सखोल माहिती देणारे लेखन हे त्यांचे प्रमुख कौशल्य आहे.
मृणाल यांनी ‘प्रहार’ वर्तमानपत्रामध्ये प्रवास आणि खाद्यसंस्कृती विषयावर साप्ताहिक लेखन केले आहे. विविध शहरांची संस्कृती, स्थानिक परंपरा आणि खाद्यवैशिष्ट्ये यावर आधारित त्यांच्या लेखांना वाचकांकडून उत्तम प्रतिसाद मिळाला आहे. ‘TV 9’ या प्रतिष्ठित न्यूज चॅनलसाठी त्यांनी अनेक नामांकित कलाकारांच्या मुलाखती घेतल्या असून मनोरंजन पत्रकारितेमध्ये त्यांनी भक्कम अनुभव मिळवला आहे. तसेच आकाशवाणी मुंबईसाठी ‘मन की बात’ या कार्यक्रमासाठी व्हॉइस ओव्हरचे काम करण्याचा अनुभव देखील त्यांच्या कार्यात महत्त्वपूर्ण ठरला आहे.
जनसंपर्क क्षेत्रात कार्यरत असताना त्यांनी 30 पेक्षा अधिक क्लायंट्सचे यशस्वीपणे व्यवस्थापन केले असून ब्रँड कम्युनिकेशन, कंटेंट स्ट्रॅटेजी आणि मीडिया समन्वय यामध्ये त्यांनी उल्लेखनीय कामगिरी केली आहे. सध्या महाराष्ट्र टाइम्समध्ये ट्रेंडिंग आणि लाईफस्टाईल विषयांवर संशोधनाधारित, अचूक आणि विश्वसनीय माहिती देणारे लेख लिहिणे ही त्यांची विशेष ओळख आहे. तथ्य पडताळणी, विश्वासार्ह स्रोतांचा वापर आणि वाचकांसाठी उपयुक्त माहिती सादर करण्यावर त्यांचा विशेष भर असतो.
लेखनासोबतच वाचन आणि सोलो ट्रॅव्हलिंग ही त्यांची आवड असून विविध ठिकाणांच्या संस्कृती, जीवनशैली आणि सामाजिक रचनेचा अभ्यास करण्यामध्ये त्यांना विशेष रस आहे. व्यायाम, हॉलिवूड चित्रपट आणि नव्या तंत्रज्ञानाविषयी माहिती मिळवणे हे देखील त्यांचे आवडते छंद आहेत. आपल्या अनुभव, संशोधन आणि निरीक्षणांच्या आधारे वाचकांना दर्जेदार, अचूक आणि विश्वासार्ह माहिती देण्याचा त्या सातत्याने प्रयत्न करतात.
शैक्षणिक पात्रता
मृणाल पाटील यांनी 2017-18 मध्ये मुंबई विद्यापीठातून मास्टर ऑफ आर्ट्स इन कम्युनिकेशन अँड जर्नालिझम (MACJ) पदवी प्राप्त केली आहे. डिजिटल मीडिया ट्रेंड्स, बदलती वाचक प्रवृत्ती आणि माहिती सादरीकरणाच्या आधुनिक पद्धतींचा त्या सातत्याने अभ्यास करतात.… आणखी वाचा
