आजकाल सणासुदीच्या काळात किंवा बंपर डिस्काउंटच्या नावाखाली ऑनलाईन खरेदी करण्याचे प्रमाण प्रचंड वाढले आहे. मात्र, याच संधीचा फायदा घेऊन सायबर गुन्हेगार बनावट वेबसाईट्स आणि खोट्या ऑफर्सद्वारे ग्राहकांची फसवणूक करत आहेत. त्यामुळे ऑनलाईन शॉपिंग करताना ग्राहकांनी पुरेशी काळजी घेणे आणि काही महत्त्वाच्या गोष्टींची पडताळणी करणे अत्यंत आवश्यक आहे. चला तर मग जाणून घेऊया.
सायबर गुन्हेगार हुबेहूब नामांकित कंपन्यांसारख्या दिसणाऱ्या बनावट वेबसाईट्स तयार करून किंवा सोशल मीडियावर खोट्या जाहिराती देऊन ग्राहकांची आर्थिक फसवणूक करत आहेत. अनेकदा पैसे देऊनही वस्तू मिळत नाही किंवा अत्यंत निकृष्ट दर्जाचे, बनावट उत्पादन ग्राहकांच्या गळ्यात मारले जाते. अशा प्रकारच्या ऑनलाईन शॉपिंग स्कॅम्सपासून स्वतःचा कष्टाचा पैसा वाचवण्यासाठी खरेदी करताना फक्त 5 महत्त्वाच्या गोष्टींची पडताळणी करणे अत्यंत आवश्यक आहे.
ऑनलाईन खरेदी करताना पडताळून पाहण्याच्या ५ महत्त्वाच्या गोष्टी
1. वेबसाईट्सची लिंक आणि सुरक्षितता
ऑनलाईन खरेदी करताना सर्वात आधी त्या वेबसाईटची लिंक (URL) बारकाईने तपासा. सुरक्षित वेबसाईट्सच्या लिंकच्या सुरुवातीला ‘ https://’ (शेवटी ‘s’ असणे म्हणजे Secure) आणि एक कुलुपाचे चिन्ह (Padlock Icon) असते. जर एखाद्या वेबसाईटच्या सुरुवातीला फक्त ‘ http://’ असेल किंवा कुलूप नसेल, तर तिथे तुमची वैयक्तिक माहिती किंवा कार्ड डिटेल्स कधीही टाकू नका. तसेच Amazon ऐवजी Amaz0n किंवा Flipkart ऐवजी Flipkartt अशा स्पेलिंगमधील चुका असणाऱ्या बनावट लिंक्सपासून सावध राहा.
2. अविश्वसनीय डिस्काउंट आणि खोट्या जाहिराती
फेसबुक, इंस्टाग्राम किंवा व्हॉट्सॲपवर अनेकदा “50,000 रुपयांचा आयफोन फक्त 4,999 रुपयांत” किंवा “ब्रँडेड शूजवर 90 टक्के सूट” अशा जाहिराती पाहायला मिळतात. अशा आकर्षक ऑफर्स केवळ ग्राहकांना जाळ्यात ओढण्यासाठी आणि त्यांच्या बँकेची माहिती चोरण्यासाठी तयार केलेल्या असतात. कोणत्याही नामांकित ब्रँड्स इतक्या कमी किमतीत वस्तू विकत नाहीत, त्यामुळे अशा अवास्तव ऑफर्सवर आंधळा विश्वास ठेवू नका.
3. कॅश ऑन डिलिव्हरी पर्यायाला प्राधान्य द्या
जर तुम्ही एखाद्या नवीन किंवा अपरिचित वेबसाईटवरून पहिल्यांदाच खरेदी करत असाल, तर कधीही ‘ॲडव्हान्स पेमेंट’ (Advance Online Payment) करू नका. अशा वेळी नेहमी ‘कॅश ऑन डिलिव्हरी’ (Cash on Delivery) हाच पर्याय निवडा. वस्तू हातात मिळाल्यानंतरच पैसे दिल्यास तुमची फसवणूक होण्याचा धोका 9 टक्क्यांनी कमी होतो. जर एखाद्या वेबसाईटवर फक्त ऑनलाईन पेमेंटचाच पर्याय असेल आणि सीओडी नसेल, तर तिथून खरेदी करणे टाळलेलेच बरे.
4. ग्राहक पुनरावलोकने आणि रेटिंग्ज
वस्तू खरेदी करण्यापूर्वी त्या उत्पादनाचे आणि त्या वेबसाईटचे ‘युझर रिव्ह्यूज’ नक्की वाचा. केवळ 5 स्टार रेटिंग्स पाहू नका, तर ग्राहकांनी लिहिलेले सविस्तर रिव्ह्यूज आणि वस्तूचे खरे फोटो तपासा. जर सर्व रिव्ह्यूज एकाच दिवशी लिहिलेले असतील किंवा अतिशय कौतुकास्पद असतील, तर ते ‘फेक’ (Fake Reviews) असू शकतात. विश्वासार्हता तपासण्यासाठी गुगल किंवा सोशल मीडियावर त्या ब्रँडचे नाव टाकून लोकांचे काय मत आहे, हे तपासून पहा.
5. रिटर्न आणि रिफंड पॉलिसी
खरेदी पूर्ण करण्यापूर्वी त्या वेबसाईटची ‘रिटर्न आणि रिफंड पॉलिसी’ काय आहे, हे आवर्जून वाचा. अनेक बनावट वेबसाईट्सवर “वस्तू बदलून मिळणार नाही” किंवा “रिफंड मिळणार नाही” अशा अटी छोट्या अक्षरात लिहिलेल्या असतात. जर आलेली वस्तू खराब किंवा चुकीची असेल, तर ती किती दिवसांत परत करता येईल आणि पैसे कसे परत मिळतील, याची स्पष्ट माहिती वेबसाईटवर असायला हवी.
महत्त्वाचा सल्ला व निष्कर्ष
ऑनलाईन शॉपिंग करताना कधीही घाईगडबडीत पेमेंट करू नका. सुरक्षित पेमेंटसाठी नेहमी अधिकृत पेमेंट गेटवे किंवा यूपीआय (UPI) चा वापर करा आणि सार्वजनिक ठिकाणच्या मोफत वाय-फाय (Public Wi-Fi) वरून बँकिंग व्यवहार करणे टाळा. जर दुर्दैवाने तुमची ऑनलाईन फसवणूक झालीच, तर तात्काळ ‘1930’ या राष्ट्रीय सायबर हेल्पलाईन नंबरवर संपर्क साधा किंवा http://www.cybercrime.gov.in या अधिकृत सरकारी पोर्टलवर तक्रार नोंदवा. सतर्कता हीच सायबर गुन्ह्यांपासून बचावाचा एकमेव मार्ग आहे.
लेखकाबद्दलशुभम कुलकर्णीशुभम कुलकर्णी हे गेल्या नऊ वर्षांहून अधिक काळ मुख्य प्रवाहातील माध्यम क्षेत्रात सक्रिय असलेले एक व्यासंगी पत्रकार आहेत. सध्या ते ‘महाराष्ट्र टाईम्स’च्या ‘टेक आणि सायन्स’ विभागात कन्सल्टंट म्हणून आपली जबाबदारी सांभाळत आहेत. तंत्रज्ञान विश्वातील वेगाने बदलणारे आर्टिफिशियल इंटेलिजन्स (AI) चे प्रगत तंत्रज्ञान, नवनवीन गॅझेट्स, टेक ट्रेंड्स, स्मार्टफोन रिव्ह्यूज आणि सायन्स क्षेत्रातील क्लिष्ट वैज्ञानिक घडामोडी अतिशय सोप्या, सर्वसामान्यांना समजेल अशा रंजक भाषेत मांडण्यात त्यांचा विशेष हातखंडा आहे. डिजिटल मीडियातील अचूक SEO आणि Google Discover च्या बदलत्या अल्गोरिदमचा वापर करून लाखो वाचकांपर्यंत तांत्रिक माहिती पोहोचवण्यात त्यांचा मोलाचा वाटा आहे.
छत्रपती संभाजीनगर येथील नामांकित ‘MGM’ संस्थेतून ‘एम.ए. पत्रकारिता आणि जनसंवाद’ ही मास्टर पदवी संपादन केल्यानंतर, त्यांनी आपल्या कारकिर्दीची सुरुवात ‘आकाशवाणी’ या प्रतिष्ठित संस्थेतून केली. 2017 मध्ये त्यांनी ‘दैनिक सामना’ या अग्रगण्य मुखपत्रात प्रवेश करत वृत्तपत्र पत्रकारितेचा भक्कम पाया रचला. त्यानंतर मुंबईतील ABP माझा, TV9 मराठी, साम TV, पुढारी न्यूज चॅनेल आणि लोकशाही न्यूज या महाराष्ट्रातील आघाडीच्या वृत्तवाहिन्यांमध्ये ‘बुलेटिन प्रोड्यूसर’ म्हणून जबाबदारी सांभाळली आहे. राजधानी दिल्ली येथे ‘News Nation Marathi’ साठी राष्ट्रीय आणि आंतरराष्ट्रीय स्तरावरील वेगवेगळ्या न्यूज बुलेटिन्सचा दांडगा अनुभव त्यांच्या पाठीशी आहे.
प्रिंट, इलेक्ट्रॉनिक आणि डिजिटल मीडियाच्या सखोल अनुभवामुळे राजकारण, व्यापार-उद्योग, विज्ञान, तंत्रज्ञान, ऑटोमोबाईल, सायबर सुरक्षा आणि लाइफस्टाईल क्षेत्रातील गुंतागुंतीच्या विषयांचे अचूक विश्लेषण करणे ही त्यांची प्रमुख ओळख आहे. पत्रकारितेच्या या व्यस्त प्रवासातून वेळ काढत, निसर्गाच्या सानिध्यात वेळ घालवणे हा त्यांचा छंद आहे.… आणखी वाचा
