Raw Amla vs Amla Juice benefits and side effects, aamla juice or raw aamla Which is Better for Health?; कच्चा आवळा की रस? आरोग्यासाठी काय चांगले असते

आवळा हे निसर्गातील सर्वात पौष्टिक फळांपैकी एक आहे. हा प्रामुख्याने व्हिटॅमिन सी आणि विविध खनिजांचा एक उत्कृष्ट स्त्रोत आहे. याव्यतिरिक्त यामध्ये आरोग्यासाठी फायदेशीर असणारे अनेक फायटोकेमिकल्स आढळतात. आवळ्यामध्ये प्रामुख्याने पॉलिफेनॉल्स, टॅनिन्स, एम्बलिकॉल, फायलेम्बलीन, लिनोलिक अ‍ॅसिड, कोरिलागिन आणि रुटीन हे महत्त्वाचे घटक असतात, जे शरीराला अंतर्गत पातळीवर संरक्षण देण्याचे काम करतात.

पोषणशास्त्राच्या दृष्टीने, रसाच्या तुलनेत कच्च्या आवळ्याला नेहमी पहिले प्राधान्य दिले पाहिजे. याचे मुख्य कारण म्हणजे कच्चा आवळा खाल्ल्याने त्यामध्ये असणारे नैसर्गिक फायबरचा चोथा शरीराला मूळ स्वरूपात मिळते. या उलट, आवळ्याच्या रसामध्ये या फायबरचा पूर्णपणे अभाव असतो. दुसरी महत्त्वाची गोष्ट म्हणजे, व्हिटॅमिन सी हे निसर्गतः पाण्यात विरघळणारे (Water-soluble) असल्यामुळे, जेव्हा आवळ्याचा रस तयार केला जातो तेव्हा त्या प्रक्रियेत हे जीवनसत्त्व नष्ट होते किंवा त्याचे प्रमाण लक्षणीयरीत्या कमी होते. याशिवाय, बाजारामध्ये व्यावसायिकदृष्ट्या मिळणाऱ्या आवळ्याच्या रसांमध्ये चव वाढवण्यासाठी अतिरिक्त साखर आणि ते टिकवून ठेवण्यासाठी प्रिझर्व्हेटिव्ह्ज वापरलेले असतात, जे शरीराला हानी पोहोचवू शकतात.

आवळ्याचे नियमित आणि योग्य प्रमाणात सेवन केल्यास शरीराला खालील फायदे मिळतात:

• त्वचा आणि हृदयाचे आरोग्य : आवळा तुमच्या त्वचेसाठी (Skin) आणि हृदयाच्या आरोग्यासाठी अत्यंत उपकारक आहे.
• जळजळ आणि ताण कमी करणे : या फळामध्ये असलेल्या अँटीऑक्सिडंट गुणधर्मांमुळे शरीरातील अंतर्गत जळजळ आणि ऑक्सिडेटिव्ह स्ट्रेस कमी होण्यास मदत होते.
• मधुमेह आणि वजन नियंत्रण : आवळा रक्तातील साखरेचे म्हणजेच मधुमेहाचे व्यवस्थापन करण्यासाठी उपयुक्त ठरतो. तसेच, वजन नियंत्रणाच्या प्रवासातही हा फायदेशीर आहे, कारण आवळा खाल्ल्याने पोट भरल्याची भावना (Satiety) मिळते, ज्यामुळे अवेळी खाणे टाळता येते.

कोणतीही गोष्ट आरोग्यासाठी चांगली असली, तरी त्याचे प्रमाणाबाहेर सेवन केल्यास शरीराला त्रास होऊ शकतो. आवळ्याचे अत्यंत जास्त प्रमाणात सेवन केल्यास पोटाचा त्रास (Gastric discomfort), जुलाब (Diarrhea) आणि अ‍ॅसिड रिफ्लक्स (Acid Reflux – आम्लपित्त/छातीत जळजळ) यांसारख्या समस्या उद्भवू शकतात.

विशेषतः, ज्या व्यक्तींची अँटीकोआग्युलेन्ट थेरपी (Anticoagulant therapy – रक्त पातळ करण्याची औषधोपचार पद्धती) सुरू आहे, त्यांनी आवळ्याचे सेवन करणे पूर्णपणे टाळावे. याव्यतिरिक्त, इतर कोणत्याही वैद्यकीय समस्येने ग्रस्त असलेल्या व्यक्तींनी आहारात आवळ्याचा समावेश करण्यापूर्वी तज्ज्ञांच्या देखरेखीखाली किंवा सल्ल्यानुसारच त्याचे सेवन करावे

क्लिनिकल डाएटिशियनच्या मते, आवळा त्याच्या मूळ आणि नैसर्गिक स्वरूपात म्हणजेच कच्चा खाणे हाच आरोग्यासाठी सर्वात उत्तम आणि सर्वोत्तम पर्याय आहे. परंतु, ज्या लोकांना दात किंवा वयामुळे आवळा चावून खाण्यात अडचण येते, किंवा जेथे कच्चा आवळा सहज उपलब्ध नसेल, अशे लोक आवळ्याचा रस पिऊ शकतात. मात्र, हा रस पिताना तो साखर न घातलेला असावा आणि त्यामध्ये आवळ्याचा पल्प (गर) समाविष्ट असावा. अशा व्यक्तींसाठी घरीच पल्पसह तयार केलेला आवळ्याचा रस हा एक चांगला पर्याय ठरू शकतो.
आवळा हा पोषणाचा खजिना आहे, परंतु त्याचे संपूर्ण फायदे मिळवण्यासाठी तो रसाच्या स्वरूपात घेण्याऐवजी कच्चा खाण्याला प्राधान्य द्या. रस गाळताना त्यातील फायबर निघून जाते आणि व्हिटॅमिन सी कमी होते. जर शारीरिक अडचणींमुळे रस पिणे भाग असेल, तर बाजारातील साखरयुक्त रस पिण्याऐवजी घरीच बनवलेला पल्पयुक्त नैसर्गिक रस घ्या. तसेच, आवळ्याच्या अतिसेवनाने अ‍ॅसिडिटी किंवा जुलाब होऊ शकतात, त्यामुळे त्याचे सेवन नेहमी मर्यादित प्रमाणातच ठेवा.