Pradeep Rawat Blood Cancer Death, Blood Cancer Symptoms, Signs, Causes, Prevention and Risk With Age; वय वाढल्यावर ब्लड कॅन्सरचा धोका का वाढतो? लक्षणे, संकेत, कारणे जाणून घ्या

कॅन्सर हा अचानक किंवा एका रात्रीत होणारा आजार नसून ही अनेक वर्षांची एक दीर्घ प्रक्रिया आहे. जशा पेशी वारंवार विभाजित होतात, तशा त्यांच्यात अनुवांशिक बदल होण्याच्या शक्यता वाढतात. यासोबतच तंबाखू, दारू, अतिनील किरणे (UV radiation), प्रदूषण, काही विशिष्ट संसर्ग आणि घातक रसायनांशी दीर्घकाळ आलेला संपर्क यामुळे कॅन्सरचा धोका वाढतो. प्रत्येक व्यक्तीचे जैविक वय (Biological age) वेगळे असू शकते, त्यामुळे समान वय असलेल्या दोन व्यक्तींच्या आरोग्याची आणि रोगप्रतिकारशक्तीची पातळी भिन्न असू शकते. लठ्ठपणा, मधुमेह आणि शरीरातील जुनाट दाह (Chronic inflammation) यांमुळेही कॅन्सरची शक्यता वाढते. मात्र, कॅन्सर कोणत्याही वयात होऊ शकतो आणि काही प्रकारचे ब्लड कॅन्सर तरुण वयातही दिसून येतात.

ब्लड कॅन्सर हा रक्ताची निर्मिती करणाऱ्या उती, अस्थिमज्जा (Bone marrow) किंवा लसिका संस्थेवर (Lymphatic system) परिणाम करणाऱ्या कॅन्सरसाठी वापरला जाणारा एक व्यापक शब्द आहे. याचे प्रामुख्याने तीन मुख्य प्रकार आहेत:

• ल्युकेमिया (Leukemia)
• लिम्फोमा (Lymphoma)
• मायलोमा (Myeloma)
  इतर अवयवांतील कॅन्सरसारखी ब्लड कॅन्सरमध्ये कोणतीही स्पष्ट गाठ (Lump) दिसत नाही. याची लक्षणे अत्यंत अस्पष्ट असतात आणि ती सामान्य आजारांसारखी वाटू शकतात, ज्यामुळे बऱ्याचदा निदान होण्यास उशीर होतो.

शरीरात खालील लक्षणे सतत किंवा विनाकारण दिसत असतील, तर त्याकडे दुर्लक्ष न करता वैद्यकीय तपासणी करून घेणे गरजेचे आहे:

• सतत किंवा कारणाशिवाय येणारा ताप
• प्रचंड थकवा आणि अशक्तपणा जाणवणे
• वारंवार होणारे संसर्ग (Infections)
• अचानक आणि कारणाशिवाय वजन कमी होणे
• अंगावर असामान्य वळ किंवा रक्ताचे डाग उठणे, तसेच सहजासहजी रक्तस्राव होणे
• लिम्फ नोड्सला (लसिका ग्रंथी) सतत सूज येणे
• रात्रीच्या वेळी जास्त घाम येणे
• हाडे दुखणे
• श्वास घेण्यास त्रास होणे

ही लक्षणे दिसणे म्हणजे कॅन्सर झालाच असा अर्थ होत नाही, परंतु दीर्घकाळ टिकून राहणाऱ्या लक्षणांची डॉक्टरांकडून तपासणी करून घेणे आवश्यक आहे.

अनेक ब्लड कॅन्सरची टाळता येण्यासारखी स्पष्ट कारणे नसल्यामुळे ते पूर्णपणे रोखण्याचा कोणताही निश्चित मार्ग नाही. तरीही खालील काही गोष्टींची काळजी घेणे आवश्यक आहे.

• तंबाखूचे सेवन पूर्णपणे टाळणे
• दारूवर मर्यादा घालणे
• वजन नियंत्रणात ठेवणे
• नियमित व्यायाम करणे
• पालेभाज्या व फळांचा आहारात समावेश करणे
• सूर्याच्या अतिनील किरणांपासून त्वचेचे रक्षण करणे
  यांमुळे इतर अनेक कॅन्सरचा धोका नक्कीच कमी होतो. तसेच, मानवी पॅपिलोमाव्हायरस (HPV) आणि हिपॅटायटीसच्या लसीकरणामुळे काही संसर्गजन्य कॅन्सरपासून बचाव होतो. रक्ताच्या सामान्य चाचण्यांमधून (CBC) हीमोग्लोबिन, पांढऱ्या पेशी किंवा प्लेटलेट्समधील असामान्य बदल वेळेवर समजून ब्लड कॅन्सरचे प्राथमिक संकेत मिळू शकतात.

वय वाढणे हा कॅन्सरच्या अनेक कारणांपैकी फक्त एक भाग आहे. अनुवांशिकता, जीवनशैली आणि आजूबाजूचे वातावरण या सर्वांचा यात वाटा असतो. त्यामुळे वाढत्या वयाची भीती न बाळगता आपल्या आरोग्याबाबत अधिक जागरूक राहणे हाच सर्वोत्तम मार्ग आहे. कारणाशिवाय वजन कमी होणे, सततचा ताप, अंगावर उठणारी सूज किंवा रक्तातील बदल यांसारख्या सतत टिकून राहणाऱ्या लक्षणांकडे “हे फक्त वाढत्या वयामुळे आहे” असे म्हणून दुर्लक्ष करू नका. वेळेवर घेतलेला वैद्यकीय सल्ला आणि तपासण्यांमुळे गंभीर आजारांचे सुरुवातीच्या टप्प्यातच निदान होऊन योग्य उपचार मिळणे शक्य होते.