Best Cooking Oil for Heart Health, which oil use in cooking is best for liver, heart all body parts and weight loss; जेवणात कोणते तेल वापरणे आरोग्य व हार्टसाठी चांगेल आहे, कोणते तेल वापरल्याने हार्ट अटॅकचा धोका कमी होतो? ऑलिव्ह, शेंगदाणा, मोहरी की राईस ब्रान? कोणतं तेल निवडावं?

हृदयाचे आरोग्य उत्तम ठेवण्यासाठी तेलामध्ये कोणत्या प्रकारचे फॅट्स आहेत हे पाहणे अत्यंत महत्त्वाचे असते. ज्या तेलांमध्ये मोनोअनसॅच्युरेटेड (MUFA) आणि पॉलीअनसॅच्युरेटेड (PUFA) फॅट्सचे प्रमाण जास्त असते, ती तेले सॅच्युरेटेड फॅट्स जास्त असलेल्या तेलांपेक्षा अधिक आरोग्यदायी मानली जातात. ऑलिव्ह ऑइल, विशेषतः ‘एक्स्ट्रा व्हर्जिन ऑलिव्ह ऑइल’ हे हृदयासाठी अत्यंत गुणकारी मानले जाते कारण त्यात मुबलक प्रमाणात अँटीऑक्सिडंट्स असतात. हे तेल सॅलड ड्रेसिंग किंवा अगदी कमी आचेवर करायच्या पदार्थांसाठी उत्तम आहे. भारतीय स्वयंपाकघरांचा विचार करता शेंगदाणा तेल, मोहरीचे तेल आणि राईस ब्रान ऑइल हे संतुलित आहारासाठी उत्तम पर्याय आहेत. शेंगदाणा तेलात असंतृप्त फॅट्स (Unsaturated fats) जास्त असतात, तर मोहरीच्या तेलामध्ये वनस्पतीजन्य ओमेगा-३ (Alpha-linolenic acid) आढळते. तसेच राईस ब्रान ऑइलमध्ये ‘ऑरिझॅनॉल’ (Oryzanol) नावाचे घटक असतात जे शरीरातील कोलेस्ट्रॉलची पातळी नियंत्रित ठेवण्यास मदत करतात.

सूर्यफूल, करडई, आणि सोयाबीन तेल यांसारख्या बियांपासून बनवलेल्या तेलांमध्ये पॉलीअनसॅच्युरेटेड फॅट्स असतात आणि ते योग्य प्रमाणात वापरल्यास निरोगी आहाराचा भाग बनू शकतात. समस्या या तेलांच्या अधूनमधून वापराने होत नाही, तर केवळ एकाच तेलावर पूर्णपणे अवलंबून राहणे आणि सोबतच तळलेले व पॅकबंद पदार्थ जास्त खाण्यामुळे होते. दुसरीकडे, खोबरेल तेल हे अनेकदा एक नैसर्गिक किंवा आरोग्यदायी पर्याय म्हणून प्रसिद्ध केले जाते. खोबरेल तेलाला एक विशिष्ट चव असते आणि पारंपरिक पदार्थांमध्ये ते छान लागते, परंतु त्यात सॅच्युरेटेड फॅट्सचे प्रमाण खूप जास्त असते. त्यामुळे ज्यांना हृदयविकाराचा त्रास किंवा धोका आहे, त्यांनी खोबरेल तेलाचा रोजच्या स्वयंपाकात मुख्य तेल म्हणून वापर न करता केवळ अधूनमधून किंवा विशिष्ट पदार्थांसाठीच वापर करणे सोयीचे ठरते.

तुम्ही कितीही चांगल्या दर्जाचे किंवा महागडे तेल वापरले, तरी शेवटी तेल हे कॅलरीजने समृद्ध (Calorie-dense) असते. केवळ एका मोठ्या चमच्यामध्ये सुमारे १२० कॅलरीज असतात. स्वयंपाकात जास्त प्रमाणात तेल वापरल्यास, विशेषतः पदार्थ तळून खाल्ल्यास शरीरातील एकूण कॅलरीजचे प्रमाण नकळत खूप वाढते, ज्यामुळे वजन वाढू शकते. म्हणूनच, ‘आपण कोणते तेल वापरतो’ यासोबतच ‘आपण किती प्रमाणात तेल वापरतो’ याकडे लक्ष देणे अधिक आरोग्यादायी ठरते. कमीत कमी तेलात जास्तीत जास्त पौष्टिक स्वयंपाक करणे हीच खरी निरोगी जीवनशैलीची पायरी आहे.

होय, वेगवेगळ्या जेवणांमध्ये किंवा महिन्याला वेगवेगळी तेले आलटून-पालटून वापरणे हा सर्व प्रकारची आवश्यक फॅटी ॲसिड्स (Fatty acids) मिळवण्याचा एक व्यावहारिक आणि सोपा मार्ग आहे. एकाच तेलावर वर्षभर अवलंबून राहण्याऐवजी पदार्थाच्या गरजेनुसार तेल निवडणे योग्य ठरते. उदाहरणार्थ, काही विशिष्ट भारतीय किंवा प्रादेशिक भाज्यांसाठी मोहरीचे तेल, रोजच्या नेहमीच्या स्वयंपाकासाठी शेंगदाणा किंवा राईस ब्रान ऑइल आणि सॅलड किंवा कमी आचेवरील पदार्थांसाठी एक्स्ट्रा व्हर्जिन ऑलिव्ह ऑइल वापरता येते. यासोबतच स्वयंपाकाची पद्धतही खूप महत्त्वाची आहे. एकदा वापरलेले तेल, विशेषतः तळणीचे उरलेले तेल पुन्हा पुन्हा गरम करून वापरणे आरोग्यासाठी अत्यंत घातक ठरू शकते, त्यामुळे ही सवय टाळावी.

जगात असे कोणतेही जादूचे तेल नाही जे तुमची बिघडलेली जीवनशैली किंवा अयोग्य आहार पूर्णपणे सुधारू शकेल. हृदयाचे संपूर्ण आरोग्य हे तुम्ही दिवसभरात एकत्र काय खाता यावर अवलंबून असते. भरपूर भाज्या, फळे, अखंड धान्ये, डाळी व कडधान्ये, सुकामेवा, बिया, योग्य प्रमाणातील प्रोटीन्स यांचा आहारात समावेश असणे आणि अति-प्रक्रिया केलेले (Ultra-processed) व जास्त तळलेले पदार्थ टाळणे यावर तुमचे आरोग्य टिकून राहते. रोजच्या स्वयंपाकासाठी असंतृप्त फॅट्सने (Unsaturated fats) समृद्ध असलेले तेल निवडणे, ते मर्यादित प्रमाणात वापरणे आणि पदार्थाच्या स्वरूपानुसार तेलाची निवड करणे हाच सर्वात हुशार आणि योग्य मार्ग आहे.