Postpartum Back bones muscles Pain causes, symptoms, remedies for quick relief, Normal Delivery vs C-Section; डिलिव्हरीनंतर पाठदुखी, हाडे व सांधदुखी का होते?

प्रसूतीनंतर होणारे पाठीचे दुखणे किंवा अंगदुखी ही नॉर्मल डिलिव्हरी किंवा सिझरियन यांपैकी एकाच घटकावर आधारित नसते. गरोदरपणात शरीरात ‘रिलॅक्सिन’ हार्मोनची पातळी वाढल्याने पाठीचा कणा आणि ओटीपोटाला आधार देणारे लिगामेंट्स शिथिल होतात. यासोबतच वजन वाढणे, शरीराची बदललेली पोश्चर आणि पोटाच्या स्नायूंचे ताणले जाणे यामुळे पाठीवर ताण येतो. बाळंतपणानंतर बाळाला सातत्याने कडेवर घेणे, दीर्घकाळ स्तनपान करणे, झोपेची कमतरता आणि स्नायूंचा थकवा यांमुळे हे दुखणे वाढू शकते.

नॅचरल डिलिव्हरी असो किंवा सिझरियन, दोन्हीपैकी कोणत्याही पद्धतीमुळे महिलांच्या हाडांचे थेट नुकसान होण्याचा धोका वाढत नाही. अनेक महिला ज्याला “हाडांचे दुखणे” समजतात, ते प्रत्यक्षात स्नायूंचा ताण (Muscle strain), पेल्व्हिक गर्डल पेन (Pelvic girdle pain) किंवा लिगामेंट्स ताणले गेल्यामुळे होणारे दुखणे असते. गरोदरपणातील हे बदल सामान्य असून वेळेनुसार त्यात सुधारणा होते. मात्र, जर दुखणे खूप तीव्र असेल, तर इतर वैद्यकीय कारणांचा शोध घेण्यासाठी डॉक्टरांकडून तपासणी करून घेणे आवश्यक आहे.

गरोदरपणात शारीरिकदृष्ट्या सक्रिय असणाऱ्या महिलांची स्नायूंची ताकद, सहनशक्ती आणि शरीराची पोश्चर उत्तम असते, ज्यामुळे त्यांना बाळंतपणानंतर लवकर पूर्ववत होण्यास मदत होते. मजबूत पेल्व्हिक स्नायूंमुळे लघवी गळती आणि पाठीच्या दुखण्याचा धोका कमी होतो. परंतु, ज्या महिलांनी गरोदरपणात नियमित व्यायाम केलेला नाही, त्याही कोणतीही वैद्यकीय अडचण नसल्यास सुरक्षितपणे नॅचरल डिलिव्हरी करू शकतात. डॉक्टरांच्या सल्ल्यानुसार गरोदरपणाच्या कोणत्याही टप्प्यावर सुरक्षित व्यायाम सुरू करणे फायदेशीर ठरते.

प्रसूतीनंतरच्या दुखण्यापासून आराम मिळवण्यासाठी पूर्णपणे एकाच जागी पडून न राहता हलके चालणे फायदेशीर ठरते, कारण यामुळे पाठीचा कडकपणा लवकर कमी होतो. बाळाला स्तनपान करताना किंवा उचलताना पाठ खाली न वाकवता बाळाला शरीराजवळ आणावे. दुखणाऱ्या स्नायूंवर कोमट पाण्याचा शेक घ्यावा, तर सूज असलेल्या ठिकाणी बर्फाचा वापर करावा. डॉक्टरांच्या सल्ल्याने आणि स्तनपान सुरू असताना सुरक्षित असणाऱ्या पॅरासिटामॉल किंवा आयब्युप्रोफेनसारख्या गोळ्या घेता येतात. तसेच डॉक्टरांच्या मार्गदर्शनाने हलके व्यायाम सुरू करावेत.

प्रसूतीनंतर ६ आठवड्यांनी तज्ज्ञांच्या सल्ल्याने पेल्व्हिक फ्लोअर स्नायूंचे (Pelvic Floor Muscles) व्यायाम सुरू करणे अत्यंत गरजेचे आहे. हे स्नायू मूत्राशय, गर्भाशय, आतडे आणि कोर स्टेबिलिटीला आधार देतात, ज्यामुळे पाठीचे दुखणे कमी होण्यास मदत होते. जर पाठीचे दुखणे खूप तीव्र असेल, काही आठवड्यांनंतरही कमी होत नसेल, दुखण्याची लाट पायांकडे खाली जात असेल, पायांमध्ये सुन्नपणा येत असेल, तापासोबत त्रास होत असेल किंवा चालताना अडचण येत असेल, तर त्वरित डॉक्टरांकडून तपासणी करून घेणे गरजेचे आहे.