वजन कमी करण्यासाठी लोकप्रिय असलेल्या Keto Diet मध्ये कार्बोहायड्रेट्सचे प्रमाण अत्यंत कमी आणि फॅटचे प्रमाण जास्त असते. या आहारामुळे काही लोकांमध्ये वजन आणि रक्तातील साखरेवर तात्पुरता फायदा दिसू शकतो. मात्र, Keto Diet मुळे कॅन्सर रोखता येतो किंवा कॅन्सर बरा होतो, याचे पुरेसे वैद्यकीय पुरावे सध्या उपलब्ध नाहीत. कॅन्सरच्या उपचारादरम्यान किंवा मधुमेह, किडनी आणि लिव्हरचे आजार असल्यास तज्ज्ञांच्या सल्ल्याशिवाय हा आहार सुरू करणे टाळावे.
कीटो डाएट (Ketogenic Diet) म्हणजे काय?
कीटो किंवा केटोजेनिक डाएट हा असा आहार आहे ज्यामध्ये कार्बोहायड्रेट्सचे प्रमाण अत्यंत कमी आणि फॅट्सचे प्रमाण खूप जास्त असते. सामान्यतः आपले शरीर दैनंदिन ऊर्जेसाठी ग्लुकोजचा (साखर) वापर करते. परंतु, या आहारात कार्बोहायड्रेट्सचे प्रमाण नगण्य केल्यामुळे शरीर ऊर्जेचा मुख्य स्त्रोत म्हणून ग्लुकोजऐवजी साठवलेली चरबी आणि ‘कीटोन्स’ (Ketones) चा वापर करू लागते.
कीटो डाएटमध्ये कोणते पदार्थ खाल्ले जातात आणि कोणते टाळले जातात?
कीटो डाएटचे नियोजन करताना विशिष्ट पदार्थांचा समावेश केला जातो आणि काही पदार्थांवर पूर्णपणे मर्यादा आणली जाते:
- आहारात समाविष्ट असणारे पदार्थ : अंडी, मासे, चिकन, मांस, ॲव्होकॅडो, ड्रायफ्रूट्स, बिया, ऑलिव्ह ऑईल, चीज आणि स्टार्च नसलेल्या पालेभाज्या/भाज्या (उदा. पालक, ब्रोकली, फ्लॉवर).
- टाळावयाचे किंवा अत्यंत मर्यादित ठेवण्याचे पदार्थ : साखर, गोड पदार्थ, रिफाइंड धान्य, पाव , भात आणि जास्त कार्बोहायड्रेट्स असलेले इतर सर्व पदार्थ.
कीटो डाएटचे फायदे काय?
जर कीटो डाएटचे अतिशय काळजीपूर्वक आणि तज्ज्ञांच्या मार्गदर्शनाखाली नियोजन केले, तर रिफाइंड व प्रक्रिया केलेल्या (Processed) कार्बोहायड्रेट्सच्या जागी चांगल्या घटकांचा समावेश होतो. यामुळे काही लोकांना तात्पुरते वजन कमी होणे आणि रक्तातील साखरेवर नियंत्रण मिळणे यांसारखे फायदे मिळू शकतात. परंतु, हे लक्षात ठेवणे गरजेचे आहे की या आहाराचा परिणाम प्रत्येक व्यक्तीवर एकसारखाच होतो असे नाही; सर्वांनाच याचे समान फायदे मिळतील असे नाही.
कीटो डाएटमुळे कॅन्सरचा धोका कमी होऊ शकतो का?
कॅन्सरच्या पेशींचे ऊर्जा मिळवण्याचे आणि ती वापरण्याचे तंत्र (Energy Metabolism) सामान्य पेशींपेक्षा वेगळे असते. त्यामुळे कॅन्सरच्या उपचारात कीटो डाएटची काही भूमिका असू शकते का, यावर सध्या मूलभूत विज्ञान (Basic Science) क्षेत्रात संशोधन सुरू आहे. सध्याच्या घडीला केवळ कीटो डाएट केल्याने कॅन्सर रोखता येतो किंवा तो बरा होतो, हे सिद्ध करण्यासाठी पुरेसे वैद्यकीय पुरावे उपलब्ध नाहीत. काही प्रयोगशाळांमधील आणि प्राथमिक वैद्यकीय अभ्यासांचे (Preliminary clinical studies) निष्कर्ष जरी आशादायक वाटत असले, तरी त्यावरून सर्वसामान्यपणे कॅन्सरपासून बचावासाठी कीटो डाएटचा सल्ला दिला जाऊ शकत नाही.
डॉक्टरांचा सल्ला आणि काळजी घेणे का गरजेचे आहे?
कीटो डाएट हा प्रत्येकासाठी सुरक्षित असेलच असे नाही. खास करून खाली दिलेल्या लोकांनी विशेष काळजी घ्यावी.
- किडनी किंवा लिव्हरचे आजार असलेले रुग्ण
- मधुमेहाचे (Diabetes) रुग्ण
- कॅन्सरचे उपचार सुरू असलेले रुग्ण
यांसारख्या गंभीर आजार असलेल्या व्यक्तींनी किंवा कीटो डाएट सुरू करू इच्छिणाऱ्या कोणाही व्यक्तीने तज्ज्ञ डॉक्टर किंवा अनुभवी डाएटिशियनचा सल्ला घेतल्याशिवाय हा डाएट सुरू करू नये.
आम्ही या लेखाचे पुनरावलोकन कसे केले
आमची टीम आरोग्य आणि वेलनेसविषयी सतत नवे व उपयुक्त लेख तयार करते. प्रत्येक लेख वैद्यकीय तज्ज्ञांच्या सल्ल्याने लिहिला जातो, त्यामुळे दिलेली माहिती विश्वासार्ह आणि अचूक असते.
- नवीन आवृत्ती
- Aug 20, 2026, 12:02 PMMedically Reviewed byPratiksha Kadam
- Aug 20, 2026, 12:02 PMWritten byप्रतीक्षा सुनील मोरेमहाराष्ट्रटाइम्स.कॉम
