Is Drinking Buttermilk at Night Time Healthy or not? Right time and way to drink buttermilk for digestion, acidity, heartburn; रात्री ताक पिणे योग्य की अयोग्य? रात्री ताक प्यायल्याने अॅसिडिटी, छातीतील जळजळ, अपचन कमी होते का? बघा डॉक्टरांचा सल्ला

ताक हे भारतीय घरांमध्ये बनवले जाणारे एक अत्यंत साधे पण कमालीचे पोषक पेय आहे. पारंपरिक पद्धतीने दही आणि पाणी एकत्र घुसळून, त्यातील लोणी बाजूला काढून ताक तयार केले जाते. त्यामुळे ते मूळ दह्यापेक्षा पचायला अत्यंत हलके आणि सौम्य असते.

• प्रोबायोटिक्सचा खजिना : ताकामध्ये मुबलक प्रमाणात आरोग्यासाठी फायदेशीर असणारे सूक्ष्मजीव (Good Bacteria) असतात. हे प्रोबायोटिक्स आपल्या पोटातील आणि आतड्यांतील ‘गट मायक्रोबायोम’चे (Gut Microbiome) संतुलन राखण्यासाठी अत्यंत महत्त्वाची भूमिका बजावतात.
• अनेक खनिजांचा स्त्रोत : ताकात कॅल्शियम, प्रथिने, पोटॅशियम आणि व्हिटॅमिन B12 भरपूर प्रमाणात आढळते, जे हाडांच्या मजबुतीसाठी आणि मज्जासंस्थेसाठी आवश्यक असतात.
• कमी कॅलरीज : बाजारात मिळणाऱ्या साखरयुक्त पेयांच्या किंवा इतर थंड पेयांच्या तुलनेत ताज्या ताकात कॅलरीजचे प्रमाण खूप कमी असते.
• पचनशक्ती वाढवणारे घटक : ताकात जर भाजलेली जिरेपूड, थोडे आले, पुदिना, कोथिंबीर किंवा सैंधव मीठ घातले, तर त्याची पचनक्षमता आणखी सुधारते. यामुळे जेवणानंतर पोटात निर्माण होणारा गॅस, जडपणा आणि पोट फुगणे (Bloating) यांसारख्या समस्या कमी होण्यास मदत होते.

असा एक अत्यंत दृढ समज आहे की, ताक हे ॲसिडिटीवरचे सर्वात उत्तम आणि नैसर्गिक औषध आहे. परंतु, वैद्यकीय विज्ञानानुसार याचे उत्तर ॲसिडिटीच्या मूळ कारणावर अवलंबून असते.

• तात्पुरता आराम : जर एखाद्या निरोगी व्यक्तीने जास्त मसालेदार किंवा तेलकट जेवण केल्यामुळे तिला पोटात सौम्य जळजळ होत असेल, तर एक ग्लास साधे ताक प्यायल्याने ताकातील थंडावा आणि लॅक्टिक ॲसिड पोटातील आम्लाला (Acid) शांत करते. यामुळे तात्पुरता आराम नक्कीच मिळतो.
• दीर्घकालीन आजारात धोका : परंतु, ज्या रुग्णांना ‘गर्ड’ (GERD – Gastroesophageal Reflux Disease) म्हणजेच तीव्र ॲसिडिटीचा जुनाट त्रास आहे, त्यांनी ताक हे या आजारावरचा पूर्ण उपचार आहे असा भ्रम बाळगू नये.
• रात्री ताक पिण्याचा धोका : रात्री जेवण झाल्यावर किंवा झोपण्याच्या अगदी आधी जास्त प्रमाणात द्रवपदार्थ (ताक) प्यायल्याने पोटाचा आकार फुगतो. जेव्हा माणूस पाठीवर झोपतो, तेव्हा पोटातील हे द्रव आणि आम्ल उलट्या मार्गाने अन्ननलिकेत आणि घशात येण्याची (Acid Reflux) शक्यता वाढते. यामुळे रात्री छातीत तीव्र जळजळ होणे, घशात आंबट पाणी येणे आणि खोकला येणे असा त्रास होऊ शकतो. त्यामुळे सतत ॲसिडिटी होणाऱ्या रुग्णांनी स्वतः घरगुती प्रयोग करण्याऐवजी डॉक्टरांचा सल्ला घेणे आवश्यक आहे.

अनेकांना वाटते की, उन्हाळा संपला की म्हणजे हिवाळ्यात किंवा पावसाळ्यात ताक पिऊ नये, कारण ताक ‘थंड’ असते आणि त्याने सर्दी-खोकला होतो. पण “रात्री ताक प्यायल्याने सर्दी होते” हा पूर्णत: गैरसमज आहे.

• वैज्ञानिक दृष्टिकोन : वैद्यकीय विज्ञानात असा कोणताही पुरावा नाही जो सांगतो की, केवळ ऋतू बदलल्यामुळे निरोगी व्यक्तींनी ताक पिणे बंद केले पाहिजे. ताजे आणि स्वच्छ वातावरणात बनवलेले ताक वर्षभरात १२ महिने कोणत्याही ऋतूत प्याले जाऊ शकते.
• स्वच्छता : ऋतूपेक्षा ताकाची स्वच्छता अधिक महत्त्वाची असते. पावसाळ्यात किंवा हिवाळ्यात दुग्धजन्य पदार्थ लवकर खराब होण्याची किंवा त्यात हानिकारक जिवाणू वाढण्याची शक्यता असते. शिळे, उघड्यावरील किंवा दूषित ताक प्यायल्याने पोटाचा संसर्ग,जुलाब किंवा उलट्यांचा त्रास होऊ शकतो. म्हणूनच, ताक नेहमी ताजे आणि घरगुती असावे.

ताक जरी बहुतेकांसाठी अत्यंत आरोग्यदायी असले, तरी ते प्रत्येकाच्याच शरीराला मानवते असे नाही. काही विशिष्ट आजार किंवा शारीरिक प्रकृती असलेल्या व्यक्तींनी रात्रीच्या वेळी ताक पिणे टाळले पाहिजे:

• लॅक्टोज इनटॉलरन्स (Lactose Intolerance) : ज्या लोकांच्या शरीरात दुधातील शर्करा (Lactose) पचवण्याची क्षमता नसते, त्यांना ताक प्यायल्याने पोटात तीव्र वेदना होणे, गॅस होणे, पोट फुगणे किंवा जुलाब होणे असा त्रास होतो.
• दूध प्रथिनांची ॲलर्जी : ज्यांना दुधातील प्रथिनांची ॲलर्जी आहे, त्यांनी ताक पूर्णपणे टाळले पाहिजे.
• तीव्र गॅस्ट्र्रिटिस किंवा अल्सर : पोटाच्या अल्सरने किंवा तीव्र सूज असणाऱ्या रुग्णांनी रात्री झोपण्यापूर्वी आंबट ताक पिणे टाळावे, कारण यामुळे पोटातील जळजळ वाढू शकते.
• तीव्र सर्दी-दमा (Asthma Flare-ups) : ज्या रुग्णांना विशिष्ट अन्नाची ॲलर्जी किंवा कफाचा तीव्र त्रास आहे, त्यांना रात्री अगदी थंड ताक प्यायल्याने श्वसनमार्गात त्रास जाणवू शकतो.

ताकाचा शरीराला पूर्ण फायदा मिळावा आणि कोणतेही दुष्परिणाम होऊ नयेत यासाठी काही नियमांचे पालन करणे अत्यंत गरजेचे आहे:

• योग्य वेळ : ताक रात्री अगदी झोपण्याच्या क्षणी पिण्याऐवजी रात्रीचे जेवण झाल्यानंतर थोड्या वेळाने प्यावे. यामुळे झोपण्यापूर्वी पचनसंस्थेला ते पचवण्यासाठी पुरेसा वेळ मिळतो.
• योग्य प्रमाण : एका वेळी एक लहान ग्लास (१५० ते २०० मिली) ताक पूर्णपणे पुरेसे असते. ताक आरोग्यदायी आहे म्हणून तांब्याभर ताक पिणे पचनास जड ठरू शकते.
• मसाल्यांचा योग्य वापर : ताकात अतिप्रमाणात साधे मीठ किंवा अत्यंत तिखट मसाले घालणे टाळावे. त्याऐवजी जर ताकामध्ये भाजलेले जिरे, आले, पुदिना किंवा कोथिंबीर, सैंधव मीठ, भाजलेली जिरेपूड किंवा कोथिंबीर घातली तर काही लोकांमध्ये पोट फुगणे कमी होऊ शकते आणि पचन आणखी सुधारू शकते.
  ताक हे पोषक तत्त्वांनी समृद्ध असणारे आणि पोटाच्या आरोग्यासाठी अत्यंत गुणकारी पेय आहे. ताक शरीराला Hydration देते. निरोगी व्यक्तींसाठी रात्री जेवणानंतर ताजे आणि मर्यादित प्रमाणात ताक पिणे पूर्णपणे सुरक्षित आणि फायदेशीर आहे. परंतु, जर तुम्हाला लॅक्टोज इनटॉलरन्स, तीव्र ॲसिडिटी, गर्ड किंवा पोटाचे इतर जुनाट विकार असतील, तर रात्री ताक पिण्यापूर्वी गॅस्ट्रोएन्टेरोलॉजिस्टचा (पोटविकार तज्ज्ञ) सल्ला घेणे कधीही श्रेयस्कर ठरेल.