लेखक: गौरव तिवारी4 तासांपूर्वी
- कॉपी लिंक
मधुमेह फक्त साखर वाढण्याचा आजार नाही. जर तो दीर्घकाळ अनियंत्रित राहिला, तर शरीरातील जवळजवळ प्रत्येक अवयवावर परिणाम करू शकतो. याचा एक असाही परिणाम आहे, ज्याबद्दल लोक मोकळेपणाने बोलत नाहीत. तो म्हणजे लैंगिक आरोग्य.
अनियंत्रित रक्तातील साखर शरीरातील नसा, रक्तवाहिन्या आणि हार्मोन्सवर परिणाम करते. यामुळे पुरुषांमध्ये इरेक्टाइल डिसफंक्शन (ED) आणि महिलांमध्ये लैंगिक इच्छा कमी होण्यासारख्या लैंगिक समस्या उद्भवू शकतात.
चांगली गोष्ट अशी आहे की, वेळेत रक्तातील साखर नियंत्रित करून आणि योग्य उपचार घेऊन या समस्यांचा धोका मोठ्या प्रमाणात कमी केला जाऊ शकतो.
म्हणून आज ‘फिजिकल हेल्थ’मध्ये आपण समजून घेऊया की मधुमेह लैंगिक जीवनावर कसा परिणाम करतो. तसेच जाणून घेऊया की-
- मधुमेह नियंत्रित करून ही समस्या ठीक केली जाऊ शकते का?
- मधुमेहामध्ये या समस्या उद्भवल्यास कोणत्या डॉक्टरांना दाखवावे?
तज्ज्ञ-
डॉ. अली शेर, डायबेटोलॉजिस्ट, अपोलो स्पेक्ट्रा हॉस्पिटल, दिल्ली
डॉ. अनु अग्रवाल, सिनियर क्लिनिकल डायटिशियन, संस्थापक- ‘वनडाइटटुडे’
प्रश्न- दीर्घकाळ रक्तातील साखर जास्त राहिल्यास कोणते आरोग्य धोके निर्माण होऊ शकतात?
उत्तर- रक्तातील साखर जास्त राहिल्यास शरीरातील अनेक अवयवांना नुकसान होऊ शकते. यामुळे निर्माण होणारे सर्व आरोग्य धोके खालील ग्राफिक्समध्ये पहा-
प्रश्न- मधुमेहामुळे लैंगिक आरोग्यावर काय परिणाम होतो?
उत्तर- अनियंत्रित मधुमेह शरीरातील नसांना, रक्तवाहिन्यांना आणि हार्मोन्सना नुकसान पोहोचवू शकते. या तिन्ही गोष्टी सामान्य लैंगिक कार्यासाठी खूप महत्त्वाच्या आहेत. म्हणून मधुमेहामुळे पुरुष आणि स्त्रिया दोघांमध्येही लैंगिक आरोग्याशी संबंधित समस्या उद्भवू शकतात. तपशील खालील ग्राफिकमध्ये पहा-
प्रश्न- मधुमेह असलेल्या लोकांना इरेक्टाइल डिसफंक्शन (ED) चा धोका का वाढतो?
उत्तर- इरेक्शनसाठी रक्तवाहिन्या, नसा आणि हार्मोन्स या तिघांचे योग्य कार्य आवश्यक आहे. दीर्घकाळ रक्तातील साखर जास्त राहिल्यास या तिघांवर परिणाम होतो.
हे पॉइंट्समधून समजून घेऊया-
- उच्च रक्तातील साखरेमुळे रक्तवाहिन्यांचे नुकसान होते.
- यामुळे पुरेसा रक्तप्रवाह होत नाही, जो इरेक्शनसाठी आवश्यक आहे.
- उच्च रक्तातील साखरेमुळे मज्जातंतूंचे नुकसान होऊ शकते.
- यामुळे लैंगिक उत्तेजनाचे संकेत मेंदू आणि जननेंद्रियांपर्यंत पोहोचू शकत नाहीत.
- मधुमेहामुळे नायट्रिक ऑक्साईडची कमतरता होऊ शकते. हे रसायन इरेक्शनसाठी अत्यंत आवश्यक आहे.
- त्याच्या कमतरतेमुळे रक्तवाहिन्या पुरेसे पसरू शकत नाहीत.
प्रश्न- मधुमेहामुळे कामवासना (सेक्स ड्राइव्ह) कमी होऊ शकते का?
उत्तर- होय, यामुळे कामवासना कमी होऊ शकते. याची ५ मुख्य कारणे आहेत-
१. हार्मोनल बदल
- टेस्टोस्टेरोनची पातळी कमी होऊ शकते.
- यामुळे कामेच्छा, ऊर्जा आणि मनःस्थितीवर परिणाम होऊ शकतो.
2. सततचा थकवा
- रक्तातील साखर जास्त राहिल्याने थकवा आणि अशक्तपणा येऊ शकतो.
- यामुळे नैसर्गिकरित्या कामेच्छा कमी होते.
3. इरेक्टाइल डिसफंक्शन (ED)
- वारंवार इरेक्शन न झाल्यामुळे आत्मविश्वास कमी होऊ शकतो.
- यामुळे कामेच्छा प्रभावित होऊ शकते.
4. मानसिक आरोग्यावर परिणाम
- मधुमेहामुळे ताण, चिंता आणि नैराश्य वाढू शकते.
- या परिस्थितीमुळे लैंगिक इच्छा कमी होऊ शकते.
5. मज्जातंतू आणि रक्तप्रवाहावर परिणाम
- अनियंत्रित मधुमेह मज्जातंतू आणि रक्तवाहिन्यांना नुकसान पोहोचवू शकतो.
- यामुळे उत्तेजना आणि कामोत्तेजना (ऑर्गज्म) प्रभावित होऊ शकते.
प्रश्न- मधुमेहामुळे पुरुषांची प्रजनन क्षमता (फर्टिलिटी) देखील प्रभावित होऊ शकते का?
उत्तर- होय, जर मधुमेह नियंत्रित नसेल तर पुरुषांच्या प्रजनन क्षमतेवर (फर्टिलिटी) वाईट परिणाम होतो. उच्च रक्तातील साखरेमुळे ऑक्सिडेटिव्ह ताण वाढू शकतो. यामुळे शुक्राणूंची संख्या आणि गतिशीलता (मोटिलिटी) प्रभावित होऊ शकते. उच्च इन्सुलिनचा शुक्राणू उत्पादन आणि लैंगिक इच्छा, या दोन्हीवर वाईट परिणाम होतो.
प्रश्न- मधुमेह महिलांच्या लैंगिक आरोग्यावर कसा परिणाम करतो?
उत्तर- जर रक्तातील साखर दीर्घकाळ अनियंत्रित राहिली तर त्यामुळे आरोग्यावर शारीरिक, हार्मोनल आणि मानसिक अशा तिन्ही स्तरांवर परिणाम होतो. यामुळे खालील समस्या उद्भवू शकतात-
- योनीमार्गात कोरडेपणा
- लैंगिक इच्छा कमी होणे
- उत्तेजित होण्यात अडचण
- चरमोत्कर्ष गाठण्यात अडचण
- लैंगिक संबंधात अस्वस्थता
- संक्रमणाचा धोका
प्रश्न- मधुमेहाचा महिलांच्या प्रजननक्षमतेवर काय परिणाम होतो?
उत्तर- मधुमेहामुळे महिलांची प्रजननक्षमता अनेक प्रकारे प्रभावित होऊ शकते. उदाहरणार्थ-
ओव्हुलेशनमध्ये बिघाड
अनियंत्रित रक्तातील साखर हार्मोनल संतुलन बिघडवू शकते.
मासिक पाळीत बदल
यामुळे मासिक पाळी अनियमित होऊ शकते.
इन्सुलिन प्रतिरोध
टाइप 2 मधुमेहामध्ये इन्सुलिन प्रतिरोधामुळे प्रजननक्षमतेवर परिणाम होऊ शकतो.
प्रश्न- मधुमेहाव्यतिरिक्त इतर कोणत्या कारणांमुळे लैंगिक आरोग्यावर परिणाम होतो?
उत्तर- अनेक शारीरिक, मानसिक आणि जीवनशैलीच्या समस्यांमुळे लैंगिक आरोग्यावर परिणाम होऊ शकतो. हे सर्व संभाव्य धोक्याचे घटक आहेत-
प्रश्न- रक्तातील साखर नियंत्रणात ठेवल्याने लैंगिक आरोग्य सुधारू शकते का?
उत्तर- होय, जर याचे मुख्य कारण रक्तातील साखर असेल, तर साखर नियंत्रणात आणल्याने सुधारणा होऊ शकते. तथापि, सुधारणा यावर अवलंबून असते की-
- मधुमेह किती काळापासून आहे.
- रक्तातील साखर किती काळ अनियंत्रित राहिली आहे.
- मज्जातंतूंना किंवा रक्तवाहिन्यांना किती नुकसान झाले आहे.
- तणाव, हार्मोनल समस्या आणि उच्च रक्तदाब ही देखील कारणे आहेत का.
प्रश्न- मधुमेहाशी संबंधित लैंगिक समस्या असल्यास कोणत्या वैद्यकीय तज्ञाला दाखवावे?
उत्तर- सर्वात आधी एंडोक्रिनोलॉजिस्ट किंवा डायबेटोलॉजिस्टला भेटले पाहिजे, जेणेकरून रक्तातील साखर नियंत्रणात राहील.
- महिलांनी योनीमार्गातील कोरडेपणा, अस्वस्थता, लैंगिक इच्छा कमी होणे किंवा प्रजननक्षमतेच्या समस्यांसाठी स्त्रीरोगतज्ञांचा सल्ला घ्यावा.
- पुरुषांनी प्रजननक्षमतेच्या समस्या असल्यास मूत्ररोगतज्ञ (युरोलॉजिस्ट) किंवा अँड्रोलॉजिस्टचा सल्ला घ्यावा.
प्रश्न- रक्तातील साखर नियंत्रित करण्यासाठी आहारात कोणते बदल करावेत?
उत्तर- यासाठी आहारात हे आवश्यक बदल करावेत–
- फायबरयुक्त पदार्थांचे सेवन करा. यामुळे रक्तातील साखर वेगाने वाढत नाही.
- मोसमी फळे खा, रस पिण्याऐवजी पूर्ण फळ खाणे चांगले आहे.
- दीर्घकाळ उपाशी राहू नका, पुरेसे पाणी प्या.
ग्राफिकमध्ये रक्तातील साखर नियंत्रित करण्यासाठीचा संपूर्ण आहार पहा-
प्रश्न- रक्तातील साखर नियंत्रित करण्यासाठी जीवनशैलीत कोणते बदल करावे लागतील?
उत्तर- यासाठी जीवनशैलीत हे आवश्यक बदल करा-
- आठवड्यातून किमान 150 मिनिटे मध्यम ते माफक व्यायाम करा.
- शारीरिकदृष्ट्या सक्रिय रहा, एकाच ठिकाणी जास्त वेळ बसू नका.
- दर 30-60 मिनिटांनी ब्रेक घेऊन थोडे फिरा.
- निरोगी वजन राखा.
- दररोज 7-9 तासांची दर्जेदार झोप घ्या.
- ताण कमी करण्यासाठी योग आणि ध्यान करा.
- धूम्रपान आणि तंबाखू टाळा. दारू पिऊ नका.
- रक्तातील साखरेची नियमित तपासणी करा आणि डॉक्टरांनी दिलेल्या सर्व औषधे वेळेवर घ्या.
- नियमित आरोग्य तपासणी करत रहा.
