भारतीय अंतराळ संशोधन संस्था (ISRO) आपल्या महत्त्वाकांक्षी ‘गगनयान’ मोहिमेत एक ऐतिहासिक पाऊल टाकत आहे. 2026 च्या उत्तरार्धात भारताचा पहिला कृत्रिम बुद्धिमत्ता (AI) संचलित हाफ-ह्युमनॉईड रोबोट ‘व्योममित्र’ एका मानवरहित प्रायोगिक अंतराळ मोहिमेवर झेपावणार आहे. नवीन तंत्रज्ञानाची चाचणी घेण्यासाठी आणि मानवी प्रवासाची सुरक्षा तपासण्यासाठी ही मोहीम अत्यंत महत्त्वाची ठरेल. याविषयीची माहिती जाणून घेऊया.
ISRO रोडमॅप आणि 2027 चे टार्गेट
इस्रोच्या अधिकृत रिपोर्टनुसार, ‘व्योममित्र’ची ही मोहीम पूर्णपणे मानवरहित असेल. अंतराळात मानवी शरीरकशा प्रकारे प्रतिक्रिया देते, कॅप्सूलमधील वातावरण कसे असते आणि लाइफ सपोर्ट सिस्टीम कशी काम करते, याची अचूक चाचणी हा रोबोट करेल. या मोहिमेच्या यशानंतर, 2027 पर्यंत इस्रो आणखी दोन मानवरहित चाचण्या घेणार आहे, ज्यामुळे 2027-2028 मध्ये भारतीय अंतराळवीरांना सुरक्षितपणे अंतराळात पाठवण्याचा मार्ग मोकळा होईल.
‘भारतीय अंतराळ स्थानक’ (BAS) चा पाया
या मोहिमेचा अंतिम उद्देश भारताचे स्वतःचे अंतराळ स्थानक उभारणे हा आहे. 2035 पर्यंत Bharatiya Antariksh Station – BAS पूर्णपणे कार्यान्वित करण्याचे इस्रोचे ध्येय आहे. याची सुरुवात ‘BAS-01’ या पहिल्या मॉड्यूलच्या प्रक्षेपणाने होणार आहे.
आंतरराष्ट्रीय अंतराळ संस्थांचे सहकार्य
या मोहिमेला जागतिक स्तरावर मजबूत पाठबळ मिळाले आहे. गगनयान मोहिमेच्या यशस्वी अंमलबजावणीसाठी इस्रो जगातील आघाडीच्या अंतराळ संस्थांसोबत काम करत आहे: रोसकॉसमॉस- रशिया: भारतीय अंतराळवीरांचे प्रशिक्षण आणि क्रू मॉड्यूलच्या काही तांत्रिक भागांसाठी सहकार्य. CNES (फ्रांस) आणि ESA (युरोप): ग्राउंड नेटवर्क सपोर्ट आणि स्पेस मेडिसिन संदर्भात मदत. ASA (ऑस्ट्रेलिया): ट्रॅकिंग आणि क्रू रिकव्हरी (समुद्रातून कॅप्सूल सुरक्षित बाहेर काढणे) मोहिमेसाठी मदत.
‘व्योममित्र’ची तांत्रिक वैशिष्ट्ये
‘व्योम’ म्हणजे आकाश आणि ‘मित्र’ म्हणजे सखा. हा रोबोट हुबेहूब मानवासारखा संवाद साधू शकतो. हा ‘हाफ-ह्युमनॉईड’ आहे, म्हणजेच त्याला पाय नसून केवळ कंबरेच्या वरचा भाग आहे. तो क्रू मॉड्यूलमधील पॅनलवरील बटणे दाबणे, उपकरणांवर लक्ष ठेवणे आणि पृथ्वीवरील नियंत्रण कक्षाशी (Mission Control) थेट संवाद साधण्याचे काम करेल.
मानवी मोहिमेसाठी निवडलेले 4 भारतीय अंतराळवीर
‘व्योममित्र’च्या यशस्वी चाचणीनंतर, 2027-2028 मध्ये ज्या पहिल्या भारतीय अंतराळवीरांना (Gaganauts) अवकाशात पाठवले जाईल.
- 1. प्रशांत बालकृष्णन नायर (ग्रुप कॅप्टन, वायुसेना)
2. अजित क्रिष्णन (ग्रुप कॅप्टन, वायुसेना)
3. अंगद प्रताप (ग्रुप कॅप्टन, वायुसेना)
4. शुभांशू शुक्ला (विंग कमांडर, वायुसेना)
लेखकाबद्दलशुभम कुलकर्णीशुभम कुलकर्णी जवळपास 6 वर्षांपासून मराठी माध्यमांमध्ये काम करतोय. आकाशवाणी (छत्रपती संभाजीनगर) पासून माध्यम क्षेत्रात कामाला सुरुवात केली. एका मुखपत्रासह मुंबईतील नामांकित मराठी वृत्तवाहिन्यांमध्ये ‘बुलेटिन प्रोड्यूसर’ म्हणून जबाबदारी सांभाळली. शुभमला राजधानी दिल्लीतही बातमीवर संस्कार करण्याची संधी मिळाली. राजकारण, व्यापार-उद्योग, क्रीडा, तंत्रज्ञान, ऑटो या विषयावर लिहायला त्याला आवडतं. निसर्गाच्या सानिध्यात बसायला, फावल्या वेळेत चित्रपट, वेब सिरीज पाहाण्याचा शुभमचा छंद आहे.… आणखी वाचा
