समुद्राचे हे अद्भूत रूप पाहिलेत का? नासाने जारी केले ‘व्हॅन गॉग’ पेंटिंगसारखे दिसणारे व्हिज्युअलायझेशन। Maharashtra Times

समुद्र आणि उपग्रहांद्वारे गोळा केलेल्या खऱ्या डेटावर आधारित हे ॲनिमेशन पाण्याच्या ‘गुप्त जलमार्गांचा’ उलगडा करते. हे पाण्याचे प्रवाह आपल्या पृथ्वीचे हवामान, ऋतू आणि सागरी जीवसृष्टीला सातत्याने आकार देत असतात. हे व्हिज्युअलायझेशन दिसायला इतके सुंदर चक्राकार आहे की, ते प्रसिद्ध चित्रकार व्हॅन गॉग यांच्या पेंटिंगसारखे भासते.

समुद्राच्या गुप्त जलमार्गांचे दुर्मिळ दृश्य

‘पर्पेच्युअल ओशन 2’ नावाचे हे नवीन डेटा व्हिज्युअलायझेशन, संपूर्ण जगभरात पाण्याचे प्रवाह एका न संपणाऱ्या नृत्याप्रमाणे कसे फिरतात, याचे एक दुर्मिळ दृश्य आपल्यासमोर सादर करते. यातील नाजूक पांढऱ्या रंगाच्या रेषा समुद्राच्या पृष्ठभागावरील अत्यंत वेगवान प्रवाहांचा माग काढतात, तर गडद निळे रंग पाण्याच्या पृष्ठभागाखाली वाहणाऱ्या संथ प्रवाहांचा उलगडा करतात.

अद्भूत डेटा व्हिज्युअलायझेशन

• नासाने वर्षांचा सॅटेलाइट आणि सागरी डेटा गोळा करून पृथ्वीच्या महासागरातील प्रवाहांचे ‘पर्पेच्युअल ओशन २’ हे विस्मयकारक ॲनिमेशन तयार केले आहे.
• पेंटिंगसारखे विलोभनीय रूप: या ॲनिमेशनमधील पाण्याचे फिरणारे चक्राकार प्रवाह हुबेहूब जगप्रसिद्ध चित्रकार व्हॅन गॉग यांच्या ‘द स्टारी नाईट’ या पेंटिंगसारखे दिसतात.
• गुप्त जलमार्गांचा उलगडा: या व्हिज्युअलायझेशनमधील पांढऱ्या रेषा समुद्राच्या पृष्ठभागावरील वेगवान प्रवाह दर्शवतात, तर गडद निळे रंग पाण्याच्या आतील संथ प्रवाहांचा उलगडा करतात.
• जागतिक कन्व्हेयर बेल्ट: हे सागरी प्रवाह एका महाकाय कन्व्हेयर बेल्टप्रमाणे काम करतात, जे विषुववृत्ताकडून ध्रुवांकडे उष्णता वाहून नेतात आणि जागतिक हवामानाचा समतोल राखतात.
• गल्फ स्ट्रीमचे महत्त्व: मेक्सिकोच्या खाडीतून येणाऱ्या ‘गल्फ स्ट्रीम’ या उष्ण पाण्याच्या प्रवाहामुळे उत्तर युरोपमधील हवामान कमालीचे सौम्य आणि राहण्यायोग्य राहते.
• सागरी जीवसृष्टीला मदत: हे प्रवाह समुद्रातील लाटांखालील पोषक तत्त्वे वाहून नेतात आणि कार्बन डायऑक्साइड शोषून घेऊन त्याचे पुनर्वितरण करण्यास मदत करतात.
• 2011 पेक्षा मोठी झेप: नासाने 2011 मध्ये पृष्ठभागावरील प्रवाहांचे मूळ ‘पर्पेच्युअल ओशन’ ॲनिमेशन आणले होते, ज्याच्या तुलनेत हे नवीन मॉडेल अधिक प्रगत आणि अचूक आहे.

पसरलेले चक्राकार प्रवाह

याचा परिणाम म्हणजे, समुद्रातील अवाढव्य “नद्या”, हजारो किलोमीटरपर्यंत पसरलेले चक्राकार प्रवाह आणि मेक्सिकोच्या खाडीतून उष्ण कटिबंधीय पाणी युरोपच्या दिशेने वाहून नेणाऱ्या ‘गल्फ स्ट्रीम’ सारख्या शक्तिशाली जलप्रवाहांचे एक अद्भूत प्रदर्शन येथे पाहायला मिळते.

‘ECCO’ म्हणजे काय?

कोणत्याही चित्रकाराच्या कल्पनेऐवजी, हे ॲनिमेशन थेट नासाच्या ‘ECCO’ (Estimating the Circulation and Climate of the Ocean) या मॉडेलवर आधारित आहे. ECCO मॉडेल हे उपग्रह, समुद्रात तरंगणारे बियाणे/बुईज (Floating buoys) आणि महासागरांवर लक्ष ठेवणाऱ्या उपकरणांच्या मोठ्या नेटवर्कवरून मिळालेल्या माहितीची भौतिकशास्त्राच्या नियमांशी सांगड घालते. यामुळे गेल्या काही दशकांमध्ये जगातील महासागर कसे वागले आहेत, याचे शक्य तितके अचूक चित्र पुन्हा तयार केले जाते.

महासागराचे प्रवाह का महत्त्वाचे आहेत?

जरी हे पाण्याचे प्रवाह समुद्राच्या लाटांखाली दडलेले असले, तरीही पृथ्वीच्या हवामानाचा समतोल राखण्यात महासागराचे हे प्रवाह अत्यंत महत्त्वाची भूमिका बजावतात. महाकाय जागतिक कन्व्हेयर बेल्टप्रमाणे, हे प्रवाह विषुववृत्ताकडून ध्रुवांकडे उष्णता वाहून नेतात, ज्यामुळे हवामान आणि प्रादेशिक ऋतू नियंत्रित राहतात. गल्फ स्ट्रीमसारखे प्रवाह सागरी पोषक तत्त्वे वाहून नेतात आणि कार्बन डायऑक्साइडचे पुनर्वितरण करतात, ज्यामुळे उत्तर युरोपचे हवामान सौम्य राहते.