सध्या आकाशात दोन मोठ्या हवामान यंत्रणा (Weather Systems) एकत्र आल्यामुळे मान्सूनचा जोर प्रचंड वाढला आहे. सॅटेलाइटच्या फोटूंमधून ही गोष्ट समोर आली आहे. हे नेमके कसे घडत आहे, ते समजून घेऊया.
1. पहिली यंत्रणा: ओडिशातून आलेली ‘डीप डिप्रेशन’
काय घडले?: समुद्रात निर्माण झालेले कमी दाबाचे तीव्र क्षेत्र ( Deep Depression ) ओडिसा राज्याच्या किनारपट्टीवरून जमिनीच्या दिशेने पुढे सरकले आहे.
परिणाम: हे क्षेत्र पुढे सरकताना आपल्यासोबत समुद्रातील प्रचंड प्रमाणात बाष्प (Moisture/दमट हवा) मध्य भारतात (महाराष्ट्र, मध्य प्रदेश इत्यादी राज्यांमध्ये) घेऊन आले आहे. त्यामुळे या भागात ढग जमा झाले आहेत.
2. दुसरी यंत्रणा: हिमालयातील ‘वेस्टर्न डिस्टर्बन्स’
काय घडले?: त्याच वेळी, उत्तरेकडे हिमालयाच्या पश्चिमेला (विशेषतः जम्मू-काश्मीर आणि आजूबाजूच्या भागात) ‘वेस्टर्न डिस्टर्बन्स’ (पश्चिमी झंझावात – हा हवेचा एक तीव्र प्रवाह असतो) सक्रिय झाला आहे.
3. दोन्ही यंत्रणा एकत्र आल्याने काय होणार?
जेव्हा मध्य भारतातून येणारे हे दमट ढग आणि हिमालयातील वारे एकमेकांवर आदळतात (इन्टरॅक्ट करतात), तेव्हा पाऊस अचानक अत्यंत हिंसक रूप धारण करतो. यामुळेच पुढील 4 दिवसांत अनेक राज्यांमध्ये मुसळधार पाऊस , विजांचा कडकडाट, सखल भागात पाणी साचणे आणि अचानक पूर येण्याची भीती वर्तवण्यात आली आहे.
मुसळधार पाऊस पडण्याची शक्यता कुठे?
हवामान तज्ज्ञांच्या मते, या दोन हवामान यंत्रणांमधील बाष्प आणि वाऱ्याच्या प्रवाहामुळे उत्तर आणि मध्य भारतात पावसाचा जोर लक्षणीयरीत्या वाढू शकतो. हे कमी दाबाचे तीव्र क्षेत्र पश्चिमेकडून उत्तर-पश्चिमेकडे सरकत असल्याने, या दोन्ही यंत्रणांच्या परस्पर संबंधामुळे मध्य प्रदेश, छत्तीसगड, महाराष्ट्र आणि तेलंगणाच्या काही भागांत मध्यम ते मुसळधार पाऊस पडण्याची शक्यता आहे.
त्याच वेळी, येत्या तीन ते चार दिवसांत पंजाब, हरियाणा, दिल्ली-एनसीआर, उत्तर प्रदेश, उत्तराखंड, हिमाचल प्रदेश आणि जम्मू-काश्मीरमध्येही पाऊस अधिक तीव्र होण्याची शक्यता आहे.
आठवडाभर मान्सूनचा जोर कायम राहण्याची शक्यता
येणारे 72 ते 96 तास अत्यंत महत्त्वाचे असतील; कारण हवामान अंदाज वर्तवणारे तज्ज्ञ या वेस्टर्न डिस्टर्बन्स आणि डीप डिप्रेशन कशा प्रकारे विकसित होत आहेत, यावर बारकाईने लक्ष ठेवून आहेत. या दोन्ही यंत्रणांच्या मार्गात किंवा वेळेत थोडा जरी बदल झाला, तरी त्यामुळे पावसाची तीव्रता आणि व्याप्ती बदलू शकते.
ढगफुटीसारखा अतिमुसळधार पाऊस
हवामान शास्त्रज्ञांनी इशारा दिला आहे की, जेव्हा भरपूर बाष्प (दमट हवा) असलेला मान्सून आणि वेस्टर्न डिस्टर्बन्स एकमेकांवर आदळतात, तेव्हा वातावरणातील अस्थिरता प्रचंड वाढते. या परिस्थितीमुळे अनेक राज्यांमध्ये विजांचा कडकडाट, ढगफुटीसारखा अतिमुसळधार पाऊस आणि प्रदीर्घ काळ सलग पडणाऱ्या पावसाची मालिका सुरू होते.
दरडी कोसळण्याचा धोका
शहरी भागांमध्ये पाणी साचणे, वाहतूक कोंडी आणि रस्ते, रेल्वे तसेच विमान वाहतुकीला विलंब होण्याचा सामना करावा लागू शकतो. सखल भागात आणि पुराचा धोका असलेल्या जिल्ह्यांमध्ये नदीच्या पाण्याच्या पातळीत वाढ होण्याची शक्यता आहे, तर डोंगराळ राज्यांमध्ये दरडी कोसळणे आणि अचानक येणाऱ्या पुराचा धोका कायम आहे.
प्रशासनाने बाधित भागातील नागरिकांना, विशेषतः पुराचा धोका असलेल्या किंवा खचणाऱ्या डोंगराळ उतारांवर राहणाऱ्या लोकांना सतर्क राहण्याचा सल्ला दिला आहे. मुसळधार पावसाच्या काळात, विशेषतः मोठ्या शहरांमध्ये प्रवाशांना धीम्या गतीने चालणाऱ्या वाहतुकीचा सामना करावा लागण्याची शक्यता आहे.
आठवडाभर मान्सूनचा जोर कायम राहण्याची शक्यता
सध्यातरी, हवामान यंत्रणांच्या अंदाजानुसार आठवडाभर मान्सूनचा जोर कायम राहण्याची शक्यता आहे, ज्यामुळे काही भागांना गरजेचा असणारा पाऊस मिळेल, परंतु त्याच वेळी हवामानाशी संबंधित समस्या आणि विस्कळीततेचा धोकाही वाढेल.
लेखकाबद्दलशुभम कुलकर्णीशुभम कुलकर्णी जवळपास 6 वर्षांपासून मराठी माध्यमांमध्ये काम करतोय. आकाशवाणी (छत्रपती संभाजीनगर) पासून माध्यम क्षेत्रात कामाला सुरुवात केली. एका मुखपत्रासह मुंबईतील नामांकित मराठी वृत्तवाहिन्यांमध्ये ‘बुलेटिन प्रोड्यूसर’ म्हणून जबाबदारी सांभाळली. शुभमला राजधानी दिल्लीतही बातमीवर संस्कार करण्याची संधी मिळाली. राजकारण, व्यापार-उद्योग, क्रीडा, तंत्रज्ञान, ऑटो या विषयावर लिहायला त्याला आवडतं. निसर्गाच्या सानिध्यात बसायला, फावल्या वेळेत चित्रपट, वेब सिरीज पाहाण्याचा शुभमचा छंद आहे.… आणखी वाचा
