3 दिवसांनी चंद्र 96 टक्के पृथ्वीखाली झाकणार, वर्षातील सर्वात मोठे ग्रहण; भरदुपारी खगोलीय चमत्कार, भारतात दिसणार का? । Maharashtra Times

अवघ्या तीन दिवसांनी, म्हणजेच 28 ऑगस्ट 2026 रोजी वर्षातील अत्यंत महत्त्वाचे खंडग्रास चंद्रग्रहण होणार आहे. खगोलशास्त्रीय दृष्टिकोनातून ही घटना अत्यंत फीचर्सपूर्ण मानली जात आहे, कारण या ग्रहणादरम्यान ‘ऑलमोस्ट ब्लड मून’ आणि ‘अपोजी इफेक्ट’ या दोन मोठ्या वैज्ञानिक घडामोडी एकाच वेळी अनुभवता येणार आहेत. मात्र, भारतीय खगोलप्रेमींसाठी ही पर्वणी प्रत्यक्ष पाहता येणार नाही.

काय आहे ‘ऑलमोस्ट ब्लड मून’चे वैज्ञानिक कारण?

या खंडग्रास चंद्रग्रहणाचे सर्वात मोठे वैशिष्ट्य म्हणजे यादरम्यान चंद्राचा तब्बल 96 टक्के भाग पृथ्वीच्या गडद छायेखाली झाकला जाणार आहे. केवळ 4 टक्के भाग उरल्यामुळे हा पूर्णपणे खग्रास चंद्रग्रहण पॅटर्नसारखाच भासेल. जेव्हा सूर्यप्रकाश पृथ्वीच्या वातावरणातून प्रवास करतो, तेव्हा निळा रंग विखुरला जातो आणि केवळ लाल तरंगलांबीचा प्रकाश चंद्रापर्यंत पोहोचतो. 96 टक्के कव्हरेज असल्यामुळे चंद्र पूर्ण काळा न पडता गडद तांबूस किंवा विटकरी रंगाचा दिसेल. विज्ञानात या स्थितीला ‘ऑलमोस्ट ब्लड मून’ म्हटले जाते.

अपोजी इफेक्ट आणि ग्रहणाचा कालावधी

हे ग्रहण दीर्घकाळ चालण्यामागे ‘अपोजी इफेक्ट’ कारणीभूत आहे. चंद्र जेव्हा पृथ्वीभोवती फिरताना त्याच्या लंबगोलाकार कक्षेतील सर्वात दूरच्या बिंदूवर असतो, तेव्हा त्याचा फिरण्याचा वेग मंदावतो. या ग्रहणाच्या वेळी चंद्र पृथ्वीपासून दूर असेल, ज्यामुळे तो पृथ्वीच्या छायेतून बाहेर पडण्यासाठी जास्त वेळ घेईल. परिणामी, हे खंडग्रास चंद्रग्रहण भारतीय वेळेनुसार सकाळी 06:53 वाजता सुरू होईल आणि दुपारी 12:32 वाजेपर्यंत, म्हणजेच सुमारे साडेपाच तास चालेल.

‘इलिप्स सीजन’ चा भाग

खगोलशास्त्रात ग्रहणे नेहमी जोडीने किंवा समूहाने येतात, ज्याला ‘इलिप्स सीजन’ म्हटले जाते. या ग्रहीय हंगामाची सुरुवात 12 ऑगस्ट रोजी झालेल्या खग्रास सूर्यग्रहणाने झाली होती, आणि त्याचा शेवट 28 ऑगस्टच्या या चंद्रग्रहणाने होत आहे. सूर्य, पृथ्वी आणि चंद्र जेव्हा एका सरळ रेषेत येतात, तेव्हाच ही स्थिती निर्माण होते.

भारतातून का दिसणार नाही ग्रहण?

वैज्ञानिक गणितानुसार, 28 ऑगस्ट रोजी हे ग्रहण जेव्हा सर्वोच्च बिंदूवर असेल, तेव्हा भारतात दुपारची वेळ असेल. भारतीय वेळेनुसार सकाळी आणि दुपारी संपूर्ण देशात प्रखर सूर्यप्रकाश असणार आहे. चंद्रग्रहण पाहण्यासाठी रात्रीची किंवा अंधाराची आवश्यकता असते. भारतात या काळात चंद्र क्षितिजाच्या खाली असेल आणि सूर्य डोक्यावर असेल, त्यामुळे प्रखर सूर्यप्रकाशामुळे हे चंद्रग्रहण भारतातून अजिबात दृश्यमान होणार नाही. हे ग्रहण प्रामुख्याने उत्तर आणि दक्षिण अमेरिका, युरोप आणि आफ्रिकेच्या पश्चिम भागात रात्रीच्या वेळी स्पष्टपणे पाहता येईल.

भारतातील नागरिकांना हे ग्रहण प्रत्यक्ष डोळ्यांनी पाहता येणार नसले, तरी नासा आणि विविध वैज्ञानिक संस्थांच्या अधिकृत वेबसाइट्स व यूट्यूब चॅनल्सवर या अद्भूत खगोलीय घटनेचे थेट प्रक्षेपण वैज्ञानिक विश्लेषणासह पाहता येईल.