भारताचा नैऋत्य मोसमी पाऊस सध्या बंगालच्या उपसागरातून येणारे कमी दाबाचे पट्टे किंवा इतर बाह्य घटकांवर अवलंबून न राहता, पूर्णपणे भारतीय उपखंडाच्या अंतर्गत भागातच तयार झालेल्या स्थानिक हवामान प्रणालींच्या जोरावर वेगाने पुढे सरकत आहे.
हवामान तज्ज्ञांच्या मते, हा मान्सून स्थानिक वातावरणातील बदलांमुळेच टिकून असून, 4 ऑगस्टच्या संध्याकाळी सॅटेलाईटने घेतलेल्या फोटोंनुसार पश्चिम बंगालपासून ते पंजाबपर्यंत मान्सूनचा प्रभाव अधिक गडद झाला आहे. यामुळे पूर्व आणि उत्तर भारतामध्ये मोठ्या प्रमाणावर ढगांची दाटी झाली असून देशातील एक मोठा भाग पावसाच्या ढगांनी व्यापला आहे.
शेतकऱ्यांसाठी सॅटेलाईट फोटोचे निष्कर्ष आणि परिणाम
तातडीचा दिलासा (पुढील 2-4 दिवस): सध्या भारतातच तयार झालेल्या स्थानिक हवामान प्रणालीमुळे उत्तर आणि पूर्व भारतात चांगला पाऊस पडेल. यामुळे पिकांना जीवदान मिळेल आणि रखडलेल्या पेरण्या किंवा लावणीची कामे वेगाने पूर्ण करता येतील.
पावसाची तूट भरून निघणार: दिल्ली-एनसीआर, हरियाणा, पंजाब आणि उत्तर प्रदेश या भागांत आतापर्यंत कमी पाऊस होता. पुढील काही दिवसांतील मुसळधार पावसामुळे ही तूट काही प्रमाणात कमी होईल.
पुढील आठवड्यात चिंतेचे सावट: हवामान तज्ज्ञांनुसार, पुढील आठवड्यात पावसात मोठा खंड (ब्रेक) पडू शकतो. हा काळ शेतीसाठी खूप महत्त्वाचा (पावसाळ्याचा उत्तरार्ध) असल्याने, शेतकऱ्यांनी आत्ताच पाण्याचे नियोजन करणे गरजेचे आहे. हा खंड लांबल्यास पिकांचे नुकसान होऊ शकते.
सर्वसामान्यांसाठी सॅटेलाईट फोटोचे निष्कर्ष आणि परिणाम
पिण्याच्या पाण्याचा प्रश्न आणि धरणांतील साठा: पुढील 2-4 दिवसांच्या पावसामुळे धरणांमधील पाणीसाठ्यात वाढ होईल. मात्र, पुढील आठवड्यात येणाऱ्या मान्सून खंडामुळे भूजल पातळी (Groundwater) रिचार्ज होण्याचा वेग मंदावू शकतो, ज्यामुळे भविष्यात पाणीटंचाई जाणवू शकते.
तापमानापासून सुटका: उत्तर आणि पूर्व भारतातील नागरिकांना पुढील काही दिवस उकाड्यापासून आराम मिळेल आणि हवामान थंड राहील.
स्वयंचलित मान्सून: मान्सून सध्या कोणत्याही बाहेरील घटकावर (उदा. बंगालचा उपसागर) अवलंबून नाही. तो स्वतःच्याच ऊर्जेवर भारतात पाऊस पाडत आहे, ही हवामान शास्त्राच्या दृष्टीने सकारात्मक गोष्ट आहे.
भारतीय मान्सूनचा कणा मानला जाणारा कमी दाबाचा पट्टा (Trough) पुढील 36 तासांत अधिक मजबूत होण्याची शक्यता आहे. हवामान तज्ज्ञांच्या मते, हरियाणाच्या दक्षिण भागात आणखी एक नवीन कमी दाबाचे क्षेत्र तयार होत आहे. यामुळे उत्तर आणि पूर्व भारतात पावसाचा जोर वाढेल आणि पुढील 2 ते 4 दिवस मान्सून सक्रिय राहील.
या हवामान बदलामुळे दिल्ली-एनसीआर, हरियाणा, उत्तर प्रदेश, पंजाब, बिहार, पश्चिम बंगाल आणि ईशान्येकडील राज्यांमध्ये व्यापक पावसाची शक्यता आहे. दिल्ली-एनसीआर आणि हरियाणात मान्सून सुरू असूनही आतापर्यंत खंडित पाऊस झाला आहे. त्यामुळे पुढील काही दिवसांत होणाऱ्या या मुसळधार पावसामुळे येथील पावसाची तूट भरून निघेल आणि मोठा दिलासा मिळेल.
हवामान तज्ज्ञांच्या मते, हा दिलासा तात्पुरता असू शकतो. कारण पुढील आठवड्याच्या सुरुवातीला मान्सूनमध्ये मोठा खंड (ब्रेक) पडण्याची शक्यता आहे. यामुळे उत्तर भारतात चिंतेचे वातावरण आहे, कारण तेथे आधीच सरासरीपेक्षा खूप कमी पाऊस झाला आहे. आगामी काही दिवसांत पाऊस पडणार असला, तरी तो उत्तर भारतातील राज्यांची ही मोठी तूट पूर्णपणे भरून काढण्यासाठी पुरेसा नसेल, असा इशाराही तज्ज्ञांनी दिला आहे.
पुढील आठवड्यात मान्सूनमध्ये खंड पडल्यास, पावसाळ्याच्या या महत्त्वाच्या उत्तरार्धात धरणांमधील पाणीसाठा, शेती आणि भूजल पातळी पूर्वपदावर येण्याचा वेग पुन्हा मंदावू शकतो. मात्र, सध्याच्या उपग्रहांच्या नोंदीनुसार, मान्सून एका स्वयंचलित (Self-sustaining) टप्प्यात पोहोचला आहे. म्हणजेच, बाहेरील कोणत्याही यंत्रणेवर अवलंबून न राहता भारतीय भूभागावरच पाऊस सक्रिय ठेवण्यासाठी पुरेशी ऊर्जा हा मान्सून स्वतःच तयार करत आहे.
लेखकाबद्दलशुभम कुलकर्णीशुभम कुलकर्णी जवळपास 6 वर्षांपासून मराठी माध्यमांमध्ये काम करतोय. आकाशवाणी (छत्रपती संभाजीनगर) पासून माध्यम क्षेत्रात कामाला सुरुवात केली. एका मुखपत्रासह मुंबईतील नामांकित मराठी वृत्तवाहिन्यांमध्ये ‘बुलेटिन प्रोड्यूसर’ म्हणून जबाबदारी सांभाळली. शुभमला राजधानी दिल्लीतही बातमीवर संस्कार करण्याची संधी मिळाली. राजकारण, व्यापार-उद्योग, क्रीडा, तंत्रज्ञान, ऑटो या विषयावर लिहायला त्याला आवडतं. निसर्गाच्या सानिध्यात बसायला, फावल्या वेळेत चित्रपट, वेब सिरीज पाहाण्याचा शुभमचा छंद आहे.… आणखी वाचा
