आपण अनेकदा आपल्या आवडीचे अन्न निवडतो. कोणी पिझ्झाचा शौकीन असतो तर कोणी मिठाईचा. पण तुम्ही कधी विचार केला आहे का की आपल्या शरीरातील अवयवांनाही त्यांच्या आवडी-निवडी असतात? जर यकृत बोलू शकले असते, तर कदाचित ते तुम्हाला म्हणाले असते- “मला काय आवडते ते कधीतरी मलाही विचार.” शेवटी, हा शरीराचा असा अवयव आहे जो न थांबता दिवस-रात्र ५०० पेक्षा जास्त महत्त्वाची कामे करतो. शरीरातून विषारी पदार्थ बाहेर काढण्यापासून ते अन्नाचे ऊर्जेत रूपांतर करण्यापर्यंत, त्याच्याकडे अनेक जबाबदाऱ्या आहेत. म्हणून आज यकृताचे एक खास ‘पत्र’ तुमच्या नावे. यकृताचे पत्र वाचल्यानंतर त्याच्या आवडी-निवडींवर चर्चा करू, जसे की- तज्ज्ञ- डॉ. संजय गोजा, संचालक, यकृत प्रत्यारोपण आणि HPB (हेप्टो-पॅनक्रियाटो-बिलियरी) सर्जरी, नारायणा हॉस्पिटल, गुरुग्राम सर्वात आधी यकृताचे पत्र तुमच्या नावे प्रिय मित्रा, मी तुझे यकृत आहे. कदाचित तुम्ही मला कधी पाहिले नसेल. कदाचित माझ्याबद्दल जास्त विचारही केला नसेल. पण मी तुम्हाला खूप चांगल्या प्रकारे ओळखतो. सकाळच्या पहिल्या चहापासून ते रात्रीच्या शेवटच्या घासापर्यंत, तुम्ही जे काही खाता-पिता, ते माझ्याकडे नक्की येते. मी सुट्टी न घेता, तक्रार न करता, रात्रंदिवस काम करत राहतो. तुम्ही मिठाई खाल्ली? मी ती सांभाळली. तुम्ही औषध घेतले का? मी त्यावर प्रक्रिया केली. तुम्ही बाहेरचे तळलेले-भाजलेले अन्न खाल्ले का? त्याचा हिशोबही मलाच ठेवावा लागला. इतकेच काय, तुम्ही दारू प्यायलात आणि त्याची साफसफाईही मीच केली. तुमच्या शरीराला ऊर्जा हवी आहे, जीवनसत्त्वे हवी आहेत, रक्त तयार करण्यासाठी मदत हवी आहे किंवा हानिकारक पदार्थ निष्प्रभ करायचे आहेत, प्रत्येक वेळी मी शांतपणे माझे कर्तव्य बजावतो. खरं सांगायचं तर, मला जास्त काही नको आहे. फक्त एवढंच की तुम्ही कधीकधी माझ्याकडेही लक्ष द्यावे. जेव्हा तुमच्या ताटात फळे, हिरव्या भाज्या, डाळी, संपूर्ण धान्य आणि आरोग्यदायी स्निग्ध पदार्थ असतात, तेव्हा मला वाटते की तुम्ही मला मदत केली आहे. पण जेव्हा वारंवार जास्त गोड, तळलेले-भाजलेले आणि अल्ट्रा-प्रोसेस्ड अन्न माझ्या वाट्याला येते, तेव्हा मला जास्त काम करावे लागते. माझे एक वैशिष्ट्यही आहे आणि हीच माझी सर्वात मोठी कमजोरीही आहे. मी तोपर्यंत आवाज करत नाही, जोपर्यंत समस्या खूप वाढत नाही. याच कारणामुळे अनेक लोक माझ्या आजाराचे निदान तेव्हा करतात, जेव्हा मी खूप थकून जातो. म्हणून मी थकेपर्यंत, त्रास देईपर्यंत वाट पाहू नका. आजपासूनच माझी थोडी काळजी घ्या. विश्वास ठेवा… जर तुम्ही रोज माझी थोडी काळजी घेतली, तर मी आयुष्यभर तुमच्या आरोग्याचे रक्षण करत राहीन. तुमचा सर्वात मेहनती, पण सर्वात कमी आठवला जाणारा साथीदार, लिव्हर प्रश्न- लिव्हर शरीरात काय काम करते? उत्तर- लिव्हर 500 पेक्षा जास्त महत्त्वाच्या जैविक प्रक्रिया नियंत्रित करते. म्हणूनच याला ‘केमिकल फॅक्टरी’ असेही म्हणतात. याची मुख्य कार्ये खालीलप्रमाणे आहेत- प्रश्न- यकृतासाठी कोणते पदार्थ सर्वोत्तम आहेत? उत्तर- काही पदार्थ यकृताचे कार्य चांगले ठेवण्यास मदत करतात. संपूर्ण यादी खालील ग्राफिकमध्ये पहा- प्रश्न- हे पदार्थ यकृताला निरोगी ठेवण्यास कशी मदत करतात? उत्तर- या पदार्थांमध्ये फायबर, अँटीऑक्सिडंट्स, निरोगी चरबी आणि इतर आवश्यक पोषक तत्वे असतात, जे यकृताच्या आरोग्याला आधार देतात. हे मुद्द्यांमधून समजून घ्या- कॉफी हिरव्या पालेभाज्या फळे सुकामेवा फॅटी फिश डाळी आणि कडधान्ये संपूर्ण धान्य ऑलिव्ह ऑइल प्रश्न- यकृतासाठी सर्वात वाईट पदार्थ कोणते आहेत? उत्तर- काही पदार्थ आणि पेये नियमितपणे किंवा जास्त प्रमाणात खाल्ल्याने यकृतावर अतिरिक्त भार पडतो. ग्राफिकमध्ये अशा पदार्थांची यादी पहा- प्रश्न- जर एखाद्याला फॅटी लिव्हर असेल तर त्याने काय खावे? उत्तर- फॅटी लिव्हर असल्यास असा आहार घ्यावा, जो यकृतामध्ये जमा झालेली अतिरिक्त चरबी कमी करण्यास, सूज कमी करण्यास आणि वजन नियंत्रणात ठेवण्यास मदत करेल. यासाठी- प्रश्न- वजन कमी केल्याने यकृत ठीक होऊ शकते का? उत्तर- हे यकृताच्या समस्येवर अवलंबून असते, जसे की- प्रश्न- फक्त वजन कमी केल्याने फॅटी लिव्हरमध्ये सुधारणा होते का? उत्तर- होय, ‘अमेरिकन गॅस्ट्रोएंटेरोलॉजिकल असोसिएशन’नुसार, शरीराचे ५% किंवा त्याहून अधिक वजन कमी केल्याने यकृतातील चरबी कमी होऊ शकते. तर ७-१०% वजन कमी केल्यास यकृताची सूज कमी होऊ शकते आणि त्याचे कार्य सुधारू शकते. तथापि, केवळ वजन कमी करणे पुरेसे नाही. उत्तम परिणामांसाठी या तीन गोष्टी देखील आवश्यक आहेत- प्रश्न- लिव्हरलाही डिटॉक्सची गरज असते का? उत्तर- नाही, सामान्यतः लिव्हरला वेगळ्या डिटॉक्सची गरज नसते. लिव्हर हे शरीरातील असे अवयव आहे, जे स्वतःच सतत रक्त फिल्टर करते, पोषक तत्वांवर प्रक्रिया करते आणि शरीरातून विषारी पदार्थ बाहेर काढण्यास मदत करते. प्रश्न- लिव्हर डिटॉक्स ड्रिंक्स आणि डिटॉक्स पावडर खरोखरच काम करतात का? उत्तर- नाही, याचा कोणताही ठोस वैज्ञानिक पुरावा नाही. कोणतेही ड्रिंक, ज्यूस किंवा सप्लिमेंट लिव्हरला अचानक ‘स्वच्छ’ किंवा ‘रीसेट’ करत नाही. प्रश्न- लिंबू पाणी लिव्हर स्वच्छ करते का? उत्तर- नाही, लिंबू पाणी थेट यकृताला डिटॉक्स करत नाही. तथापि, लिंबू पाणी यकृताच्या चांगल्या कार्याला मदत करू शकते. ते शरीराला हायड्रेटेड ठेवण्यास मदत करते, जे यकृतासाठी आवश्यक आहे. पुरेसे पाणी मिळाल्यास यकृत शरीरातील विषारी पदार्थ सहजपणे बाहेर काढू शकते. प्रश्न- तूप यकृतासाठी वाईट आहे का? उत्तर- नाही, मर्यादित प्रमाणात तूप संतुलित आहाराचा भाग आहे. यात चरबीमध्ये विरघळणारे जीवनसत्त्वे आणि काही निरोगी फॅटी ऍसिडस् देखील असतात. प्रश्न- फॅटी लिव्हरमध्ये अंडी खाऊ शकतो का? उत्तर- होय, अंडे प्रथिनांचा चांगला स्रोत आहे. ते संतुलित आहाराचा भाग बनवता येते. प्रश्न- कॉफी यकृताला हानी पोहोचवते का? उत्तर- नाही, मर्यादित प्रमाणात कॉफी यकृताला हानी पोहोचवत नाही, उलट फायदा करते. नॅशनल इन्स्टिट्यूट ऑफ हेल्थ (NIH) नुसार, दररोज 2-3 कप साखर-दूध नसलेली ब्लॅक कॉफी यकृतासाठी फायदेशीर आहे. प्रश्न- फळांमधील साखर देखील फॅटी लिव्हर वाढवते का? उत्तर- नाही, फळांमध्ये असलेली नैसर्गिक साखर फॅटी लिव्हरचा धोका वाढवत नाही. फळे फायबर, जीवनसत्त्वे, खनिजे आणि अँटीऑक्सिडंट्सने परिपूर्ण असतात, जे एकंदर आरोग्यासाठी फायदेशीर आहेत. प्रश्न- हळद यकृताला फायदा पोहोचवते का? उत्तर- होय, हळद यकृतासाठी फायदेशीर आहे. हळदीमध्ये आढळणारे सक्रिय संयुग कर्क्युमिन त्याच्या अँटीऑक्सिडंट आणि दाहक-विरोधी (अँटी-इंफ्लेमेटरी) गुणधर्मांसाठी ओळखले जाते. प्रश्न- यकृत खराब होण्याची सुरुवातीची लक्षणे काय आहेत? उत्तर- यकृत रोगाच्या सुरुवातीच्या टप्प्यात अनेकदा कोणतीही स्पष्ट लक्षणे दिसत नाहीत. परंतु काही लक्षणांकडे अजिबात दुर्लक्ष करू नये. हे खालील ग्राफिकमध्ये पहा- प्रश्न- कोणत्या लोकांना यकृताच्या आजाराचा धोका जास्त असतो? उत्तर- ज्यांची जीवनशैली खराब आहे, त्यांना याचा धोका जास्त असतो. याशिवाय कोणाला धोका आहे, ग्राफिकमध्ये पाहा- प्रश्न- कोणत्या लक्षणांवर त्वरित डॉक्टरांना दाखवावे? उत्तर- ही लक्षणे दिसल्यास त्वरित डॉक्टरांचा सल्ला घ्या-
Source link
लिव्हरने एक पत्र लिहिले आहे:आपली आवड-नावड सांगितली, 7 लक्षणांवरून लिव्हरची नाराजी ओळखा, त्याला आनंदी ठेवण्यासाठी टिप्स
