होर्मुझ उघडण्यावर इराणच्या अटी; अमेरिकी नाकेबंदी-निर्बंध हटवावेत, निधी जारी व्हावा:होर्मुझवर ओमानसोबतच्या कराराआधी इराणचा बदलता पवित्रा

होर्मुझ खुला होण्याच्या आशेदरम्यान इराणने शेवटच्या क्षणी शनिवारी कराराचे गणित बदलले. इराणने अमेरिकेसमोर ५ अटी ठेवल्या आहेत. अमेरिकेने आपली नौदल नाकेबंदी आणि निर्बंध हटवावेत, इराणच्या आसपास तैनात असलेली अमेरिकन सैन्याची तुकडी कायमची हटवावी, युद्धाची भरपाई द्यावी, परदेशात गोठवलेली इराणी मालमत्ता मुक्त करावी आणि या क्षेत्रातील मित्रांवरील हल्ले व इराणला दिलेल्या धमक्या बंद कराव्यात, अशी इराणची इच्छा आहे.

इराणी सुप्रीम नॅशनल सिक्युरिटी कौन्सिलचे सचिव मोहम्मद बागेर म्हणाले की, अटी पूर्ण होईपर्यंत होर्मुझ खुले होणार नाही. यामुळे ओमानसोबतच्या जवळपास तयार झालेल्या करारानंतर जहाजांची वाहतूक सामान्य होण्याची आशा धूसर झाली. युद्ध सुरू होण्यापूर्वी रोज १३० जहाजे होर्मुझमधून जात होती.

कराराजवळ, करार झाल्यास तेल किमती घटतील- ट्रम्प

होर्मुझ मार्गाबाबत इराणशी चर्चा पुढे सरकत असल्याचे अमेरिकेचे अध्यक्ष ट्रम्प यांनी म्हटले आहे. करार झाल्यास तेलाच्या किमती कमी होतील. ट्रम्प म्हणाले की ते या चर्चेत सहभागी आहेत. इराणसोबतचा संघर्षही ‘लवकरच’ संपेल,

चर्चेच्या बाजूने, दबावापुढे झुकणार नाही- पजेश्कियान

इराणचे राष्ट्राध्यक्ष मसूद पजेश्कियान यांनी चर्चेच्या बाजूने असल्याचे सांगितले आहे, मात्र दबावापुढे झुकणार नाही. अमेरिकेने वचनबद्धता पाळल्यास इराण कराराचे पालन करेल. त्यांनी राजीनाम्याच्या चर्चाही फेटाळून लावल्या.

होर्मुझची संभाव्य नवीन व्यवस्था : ६ प्रश्नांत समजावून घ्या काय बदलणार?

इराण-ओमानचा संभाव्य करार काय?

इराणच्या बाजूच्या लेनमधून पर्शियन आखातात प्रवेश करणारी जहाजे, तर ओमानच्या बाजूच्या लेनमधून बाहेर पडणारी जहाजे जातील असा प्रस्ताव आहे. अंतिम मंजुरी अद्याप बाकी आहे.

सध्या जहाजे कोणत्या मार्गाने जातात?

सध्या सुरक्षेसाठी इराण उत्तरेकडील मार्ग तर ओमान दक्षिणेकडील मार्ग सांभाळत आहे. जुन्या मार्गात भुसुरुंग असल्याने वापर केला जात नाही.

पूर्वी होर्मुझमध्ये जहाजे कशी चालायची?

१९६८ पासून ट्रॅफिक सेपरेशन स्कीम (टीएसएस) लागू होती. इराण व ओमानने ती प्रस्तावित होती आणि संयुक्त राष्ट्रांनी तिला मंजुरी दिली होती. यामध्ये जहाजांच्या निश्चित लेन होत्या.

इराण आणि ओमान एकटेच नवीन आंतरराष्ट्रीय नियम बनवू शकतात का?

ते मार्ग प्रस्तावित करू शकतात आणि परस्पर व्यवस्थापन ठरवू शकतात. परंतु आंतरराष्ट्रीय स्तरावर मान्यताप्राप्त नवीन शिपिंग लेनसाठी आंतरराष्ट्रीय सागरी प्रणाली आणि यूएनची भूमिका आवश्यक आहे.

आपल्यासाठी हा करार महत्त्वाचा का?

इराण युद्धापूर्वी भारतात आयात होणाऱ्या एकूण एलपीजी गरजेपैकी ९०% भाग होर्मुझ मार्गाने येत होता. त्यामुळे होर्मुझमधील परिस्थिती सामान्य होण्याचा थेट परिणाम भारतावर एलपीजी, एलएनजी, शिपिंग खर्च आणि ऊर्जेच्या किमतींवर होईल.

इराण होर्मुझला महत्त्वाचे का मानतो?

इराणचे आयआरजीसी याला केवळ आर्थिक जलमार्ग मानत नाही, तर इराणची ‘भौगोलिक आणि धोरणात्मक ताकद’ मानते. त्यामुळे इराण अमेरिकेशी चालणाऱ्या चर्चेत दबाव आणण्याचे साधन म्हणूनही होर्मुझचा वापर करत आहे.

होर्मुझमध्ये यूएईच्या टँकरवर हल्ला: होर्मुझमध्ये शनिवारी यूएईच्या एका टँकरवर क्षेपणास्त्र हल्ला झाला. या हल्ल्यात जीवितहानी झाली नाही. यूएईने याला इराणी हल्ला म्हणत सागरी सुरक्षा व जागतिक ऊर्जा पुरवठ्यासाठी धोका असल्याचे म्हटले आहे. होर्मुझचा वापर दबावाचे साधन म्हणून करणे हे सागरी दरोडेखोरीसारखे असल्याचे यूएईने म्हटले आहे. सौदी अरेबियानेही इराणचा निषेध करत या परिणामांसाठी त्याला जबाबदार धरले आहे.