गत काही दिवसांपूर्वी महाराष्ट्र सरकारने एक मोठा निर्णय घेत शाळा आणि त्यांच्या आसपासच्या 50 मीटर परिसरात जंकफूडच्या दुकानांवर बंदी घातली. आता महाराष्ट्रात शाळांच्या आत, बाहेर आणि आसपास वडापाव, समोसा, पेस्ट्री, बर्गर, मोमोज यांसारखे जंक फूड मिळणार नाहीत. हे सर्व पदार्थ HFSS (हाय फॅट, शुगर अँड सॉल्ट) फूडच्या श्रेणीत येतात. मुलांमध्ये निरोगी खाण्याच्या सवयींना प्रोत्साहन देण्यासाठी सरकारने हा निर्णय घेतला आहे. शाळेबाहेर वडापाव, समोसा, चिप्स आणि कोल्ड ड्रिंक यांसारखे खाद्यपदार्थ मुलांना सहज मिळतात. नियमितपणे हे पदार्थ खाल्ल्याने मुलांमध्ये मधुमेह, लठ्ठपणा आणि इतर जीवनशैलीशी संबंधित आजारांचा धोका वाढत आहे. म्हणून आज ‘कामाची बातमी’मध्ये ‘HFSS फूड्स’वर चर्चा करणार आहोत. तसेच जाणून घेऊया की- तज्ज्ञ: डॉ. साकेत कांत, वरिष्ठ सल्लागार, एंडोक्राइनोलॉजी, श्री बालाजी ॲक्शन मेडिकल इन्स्टिट्यूट, दिल्ली प्रश्न- महाराष्ट्र सरकारने शाळा परिसर आणि त्याच्या आसपासच्या 50 मीटरच्या परिसरात HFSS खाद्यपदार्थांवर बंदी घातली आहे. HFSS खाद्यपदार्थ म्हणजे काय? उत्तर- HFSS चा अर्थ ‘हाय फॅट, शुगर अँड सॉल्ट’ असा होतो. या श्रेणीत असे खाद्यपदार्थ येतात, ज्यात चरबी (फॅट), साखर किंवा मिठाचे प्रमाण खूप जास्त असते. यात हे खाद्यपदार्थ समाविष्ट आहेत- प्रश्न- महाराष्ट्र सरकारने यावर बंदी का घातली आहे? उत्तर- ही बंदी राज्याच्या ‘सेफ फूड, सेफ महाराष्ट्र’ अभियानाचा भाग आहे. महाराष्ट्र सरकारने मुलांपर्यंत सुरक्षित आणि पौष्टिक अन्न पोहोचवण्याच्या उद्देशाने ही बंदी घातली आहे. याचा उद्देश शाळांमध्ये निरोगी खाण्याच्या सवयींना प्रोत्साहन देणे हा आहे. सरकारचे म्हणणे आहे की, शाळांच्या आसपास जंक फूडची सहज उपलब्धता कमी करून मुलांसाठी चांगले अन्न वातावरण तयार केले जाऊ शकते. ग्राफिकमध्ये जंक फूडवर बंदी घालण्याचा उद्देश समजून घ्या- प्रश्न- 50 मीटरची मर्यादा का निश्चित करण्यात आली? उत्तर- मुले शाळेच्या गेटजवळच सर्वाधिक जंक फूड खरेदी करतात. FSSAI च्या ‘सेफ फूड अँड बॅलन्स्ड डाएट फॉर चिल्ड्रेन इन स्कूल रेग्युलेशन्स, 2020’ मध्ये शाळांच्या आसपास HFSS फूडवर कठोरतेची तरतूद आहे. या अंतर्गत शाळेच्या गेटपासून ५० मीटरच्या परिसरात यांची विक्री, मोफत वाटप आणि जाहिरात प्रतिबंधित आहे. महाराष्ट्र सरकारने याच तरतुदीची अंमलबजावणी केली आहे. प्रश्न- एखाद्या दुकानदाराने नियम मोडला तर त्याच्यावर काय कारवाई होऊ शकते? उत्तर- नियमांचे उल्लंघन झाल्यास संबंधित व्यक्ती किंवा आस्थापनेविरुद्ध ‘अन्न सुरक्षा आणि मानक कायदा, २००६’ अंतर्गत कारवाई केली जाऊ शकते. मात्र, महाराष्ट्र FDA (अन्न व औषध प्रशासन) च्या आदेशात दुकानदारांसाठी कोणत्याही निश्चित दंडाचा किंवा शिक्षेचा स्वतंत्रपणे उल्लेख केलेला नाही. तसेच शाळा परिसरात हा नियम लागू करण्याची जबाबदारी प्राचार्य आणि शाळा व्यवस्थापनाची आहे. प्रश्न- कोणते स्नॅक्स हेल्दी दिसतात, पण प्रत्यक्षात HFSS असतात? उत्तर- अनेक पॅकेज्ड स्नॅक्स आणि ड्रिंक्स आरोग्यदायी असल्याचा दावा करतात, पण त्यात साखर, मीठ किंवा सॅचुरेटेड फॅटचे प्रमाण जास्त असू शकते. असे खाद्यपदार्थ HFSS श्रेणीत येतात. म्हणून, फक्त पॅकेटवर लिहिलेल्या ‘हेल्दी’, ‘बेक्ड’, ‘मल्टीग्रेन’, ‘लो-फॅट’ किंवा ‘हाय-फायबर’ सारख्या दाव्यांवरून ते पौष्टिक आहेत असे मानणे योग्य नाही. ग्राफिकमध्ये अशा खाद्यपदार्थांची यादी पहा- प्रश्न- एखादे मूल HFSS स्नॅक्स जास्त खात असेल, तर त्याचा त्याच्या आरोग्यावर काय परिणाम होतो? उत्तर- HFSS स्नॅक्समध्ये कॅलरीज जास्त आणि पोषक तत्वे कमी असतात. हे नियमित खाल्ल्याने मुलाच्या आहाराचे संतुलन बिघडते. प्रश्न- अभ्यास सांगतात की HFSS फूडमुळे मुलांमध्ये लठ्ठपणा वाढत आहे. लठ्ठपणामुळे मुलांमध्ये कोणत्या आजारांचा धोका वाढतो? उत्तर- लहानपणीचा लठ्ठपणा शरीरातील अनेक अवयवांवर आणि चयापचयावर (मेटाबॉलिज्म) परिणाम करतो. याकडे वेळेत लक्ष दिले नाही, तर कमी वयातच अनेक गंभीर आरोग्य समस्यांचा धोका वाढतो. ग्राफिकमध्ये सर्व आरोग्य धोके पहा-
प्रश्न- शाळांच्या बाहेर HFSS फूडवर बंदी घातल्याने मुलांचा लठ्ठपणा कमी होईल का? उत्तर- मुलांमधील लठ्ठपणा रोखण्याच्या दिशेने हे एक महत्त्वाचे पाऊल आहे. पण केवळ यामुळे समस्या पूर्णपणे संपणार नाही. मुलाला निरोगी आणि सडपातळ ठेवण्यात पालक आणि कुटुंबाची भूमिकाही खूप महत्त्वाची आहे. शेवटी, मुले घरात रोज जे पाहतात, त्याच सवयी शिकतात. म्हणून, निरोगी राहणे हे संपूर्ण कुटुंबाच्या जीवनशैलीचा भाग असावे. प्रश्न- मुलांसाठी मीठ, साखर आणि फॅट (चरबी) सेवनाची दररोजची मात्रा किती असावी? उत्तर- WHO आणि ICMR अतिरिक्त मीठ, साखर आणि अनहेल्दी फॅटचे (अस्वस्थ चरबीचे) सेवन मर्यादित ठेवण्याचा सल्ला देतात. मीठ साखर फॅट (चरबी) लक्षात ठेवा: मीठ, साखर आणि फॅटचे मोठे प्रमाण अनेकदा चिप्स, नमकीन, बिस्किटे, केक, चॉकलेट, कोल्ड ड्रिंक, इन्स्टंट नूडल्स आणि फास्ट फूडमधून येते. म्हणून, फक्त जेवणात घातलेली साखर किंवा मीठच नाही, तर पॅकेज्ड फूडमधील लपलेल्या प्रमाणावरही लक्ष ठेवा. प्रश्न- मुलाला जंक फूड खाण्यापासून कसे थांबवावे? उत्तर- मुलांच्या खाण्याच्या आवडी बदलण्याची सुरुवात घरातून होते. जर घरात दररोज आरोग्यदायी पर्याय उपलब्ध असतील आणि पालकही तेच खात असतील, तर मुले ते सहज स्वीकारू लागतात. ग्राफिकमध्ये मुलाला जंक फूड खाण्यापासून रोखण्यासाठीच्या टिप्स पहा- प्रश्न- मुलांमध्ये निरोगी खाण्याच्या सवयी कशा विकसित कराव्यात? उत्तर- मुलांमध्ये निरोगी खाण्याची सवय विकसित करण्यासाठी कोणताही शॉर्टकट फॉर्म्युला नाही. लहान-लहान बदलच दीर्घकाळात चांगल्या सवयी बनवतात. ग्राफिकमध्ये पहा की मुलांना निरोगी खाण्याच्या सवयी कशा शिकवाव्यात-
फूड बॅन संबंधित सामान्य प्रश्नोत्तरे प्रश्न- मुलांना जंक फूड देणे पूर्णपणे बंद करावे का? उत्तर- नाही, जंक फूड पूर्णपणे बंद करण्याऐवजी मर्यादित प्रमाणात कधीतरी देऊ शकता. त्यांना रोजच्या आहाराचा भाग बनवू नये. त्याऐवजी, घरी बनवलेल्या पौष्टिक स्नॅक्सला प्राधान्य द्यावे. प्रश्न- बारीक-सडपातळ मुलांसाठीही जंक फूड हानिकारक आहे का? उत्तर- होय, बारीक-सडपातळ दिसण्याचा अर्थ असा नाही की मूल निरोगी आहे. जर ते नियमितपणे जंक फूड खात असेल, तर त्याच्या शरीरात आवश्यक पोषक तत्वांची कमतरता होऊ शकते, जरी त्याचे वजन सामान्य असले तरी. प्रश्न- पॉकेट मनी दिल्याने मुलांमध्ये जंक फूड खाण्याची सवय वाढते का? उत्तर- होय, जर मूल पॉकेट मनीतून नियमितपणे जंक फूड विकत घेत असेल, तर त्याची ही सवय वाढू शकते. म्हणून मुलांना पैशांसोबत योग्य अन्न निवडायलाही शिकवा.
Source link
शाळांच्या बाहेर जंक फूडवर बंदी:मुलांना अनहेल्दी खाण्यापासून कसे थांबवावे, हेल्दी खाण्याच्या सवयी शिकवण्यासाठी 8 टिप्स
