Hydrogen Train: देशातल्या पहिल्या हायड्रोजन ट्रेनचं लोकार्पण झाल्यानंतर आता महाराष्ट्रातही ही सेवा सुरू होण्याची शक्यता आहे. नेरळ-माथेरानदरम्यान धावणाऱ्या माथेरानच्या राणीचं रुपांतर हायड्रोजन ट्रेन सुरू होण्याची शक्यता आहे.
कोणत्या रेल्वे मार्गांचा समावेश?
रेल्वे मंत्रालयाच्या ‘हायड्रोजन फॉर हेरिटेज’ या महत्त्वाकांक्षी उपक्रमात माथेरान हिल रेल्वेचा समावेश करण्यात आला आहे. देशातील ऐतिहासिक रेल्वेमार्गांचा वारसा जपत त्यांना प्रदूषणमुक्त तंत्रज्ञानाची जोड देण्याचा भारतीय रेल्वेचा हा प्रयत्न आहे. २०२३-२४ च्या केंद्रीय अर्थसंकल्पात या उपक्रमाची घोषणा करण्यात आली होती. माथेरानसह कालका-शिमला, दार्जिलिंग हिमालयन रेल्वे, निलगिरी माउंटन रेल्वे, कांग्रा व्हॅली, बिलीमोरा-वाघई, पाताळपानी-कालाकुंड आणि मारवाड-गोरम घाट या हेरिटेज रेल्वेमार्गांचा या योजनेत समावेश आहे.
प्रत्येक हायड्रोजन ट्रेनसाठी सुमारे ८० कोटी रुपये, तर हायड्रोजन निर्मिती व इंधन भरण्याच्या सुविधांसाठी सुमारे ७० कोटी रुपये खर्च अपेक्षित आहे. हायड्रोजन आणि ऑक्सिजनच्या रासायनिक अभिक्रियेतून वीज निर्माण होत असल्याने या तंत्रज्ञानातून कार्बन उत्सर्जन मोठ्या प्रमाणात कमी होण्याची शक्यता आहे.
धूर व प्रदूषण कमी होणार
नेरळ ते माथेरानदरम्यान सुमारे २१ किलोमीटरच्या अरुंदमापी मार्गावर धावणारी ही रेल्वे सध्या डिझेल इंजिनावर चालते. भविष्यात हायड्रोजन इंजिनाचा वापर झाल्यास पर्यावरण संवेदनशील माथेरानमध्ये धूर व प्रदूषण कमी होण्यास मदत होणार आहे. दरम्यान, रेल्वेमंत्री अश्विनी वैष्णव यांनी यापूर्वी माथेरान हिल रेल्वेचे ऐतिहासिक स्वरूप कायम ठेवून तिला इलेक्ट्रिक किंवा हायड्रोजन तंत्रज्ञानावर चालविण्याची शक्यता व्यक्त केली होती. त्यामुळे ऐतिहासिक रूप कायम ठेवत ‘माथेरानची राणी’ आधुनिक आणि पर्यावरणपूरक ऊर्जेवर धावण्याचे स्वप्न आता प्रत्यक्षात येण्याची शक्यता आहे.
मात्र हायड्रोजन इंजिन प्रत्यक्ष सेवेत कधी दाखल होणार, याबाबत अद्याप निश्चित वेळापत्रक जाहीर झालेले नाही. तरीही देशातील पहिल्या हायड्रोजन ट्रेनच्या यशानंतर माथेरान हिल रेल्वेकडे आता नव्या आशेने पाहिले जात आहे.
शुक्रवारी पंतप्रधान नरेंद्र मोदींच्या उपस्थिती देशातल्या पहिल्या हायड्रोजन ट्रेनचं हरयाणामधील जिंद-सोनिपत मार्गावर लोकार्पण करण्यात आलं. जर्मनी, जापान, चीन आणि अमेरिकेसारख्या देशांनंतर भारतातही हायड्रोजन ट्रेन धावणार आहे. ही ट्रेन दहा डब्यांची आहे. यापैकी दोन डबे हायड्रोजन ड्रायव्हिंग पावर कार असतील आणि आठ डबे प्रवाशांसाठी असतील.
कोणत्या देशांमध्ये सेवा सुरू आहे?
जगातील पहिली हायड्रोजन ट्रेन जर्मनीमध्ये सुरू झाली होती. १७ सप्टेंबर २०१७पासून या देशात हायड्रोजनवर चालणारी ट्रेन धावते आहे. त्यानंतर चीनमध्ये २०१९ मध्ये ही हायड्रोजन ट्रेन सुरू केली पण ऑगस्ट २०२४ मध्ये ही ट्रेन बंद करण्यात आली. त्यानंतर चीनमध्ये जानेवारी २०२६ मध्ये हायड्रोजन ट्रेनच्या चाचण्या सुरू केल्या आहेत. याशिवाय जापान आणि इटलीमध्येही हायड्रोजन ट्रेनवर काम सुरू आहे. जापानमधील ट्रेन २०२७ च्या शेवटी तर इटलीमधील हायड्रोजन ट्रेन २०२७ च्या सुरुवातीला सुरू होण्याची शक्यता आहे. तसेच, कॅनडा, ऑस्ट्रिया आणि पोलांड देशांमध्येही चाचण्या सुरू आहेत.
लेखकाबद्दलसानिया कदमसानिया कदम या सध्या ‘मटा ऑनलाईन’मध्ये गेल्या सहा महिन्यांपासून कन्सल्टंट पदावर कार्यरत आहेत. २०२५ मध्ये बॅचलर्सचे शिक्षण पूर्ण करून त्यांनी नुकताच पत्रकारितेच्या क्षेत्रात प्रवेश केला आहे. लोकल बातम्या, लाइव्ह ब्लॉग कव्हरेज, गुन्हेगारी, आंतरराष्ट्रीय घडामोडी तसेच इन्फ्रास्ट्रक्चर व नागरी विकासाशी संबंधित बातम्यांमध्ये त्यांना विशेष रस आहे.
पत्रकारितेतील व्यावसायिक कामाची ही त्यांची पहिलीच वेळ असली, तरी त्यांच्या पत्रकारितेच्या प्रवासाची सुरुवात महाराष्ट्र टाइम्स प्रिंटमधून झाली. २०२४ मध्ये मुलुंड वाणिज्य महाविद्यालयातून बीएमएमचे शिक्षण घेत असताना प्राध्यापकांकडून त्यांची कॉलेज क्लब रिपोर्टर म्हणून नियुक्ती झाली आणि तेव्हाच ‘मटा’शी त्यांचा पहिला संबंध जोडला गेला.
यानंतर त्यांनी अनेक महिन्यांपर्यंत महाराष्ट्र टाइम्सच्या ‘मुंबई टाइम्स’ पुरवणीसाठी लेखन केले. कॉलेज विद्यार्थ्यांच्या दैनंदिन समस्या, सोशल मीडियावरील ट्रेंड्स तसेच एआयच्या वाढत्या प्रभावावर त्यांनी अनेक लेख लिहिले. सोशल मीडियावर गाजलेल्या ‘घिबली आर्ट’ ट्रेंडवर तसेच परीक्षेच्या काळात विद्यार्थ्यांच्या आयुष्यात वाढत्या एआयच्या वापराबाबत लिहिलेल्या लेखांचे विशेष कौतुक झाले. या काळात महाराष्ट्र टाइम्स प्रिंटच्या विविध कार्यक्रमांमध्ये सहभागी होत त्यांनी वृत्तांकनासाठीही हातभार लावला. २०२५ मधील ‘माय मराठी कला संगम’ तसेच महाराष्ट्र टाइम्सच्या ‘शोध युवा प्रतिमेचा’ या विशेष कार्यक्रमांचे त्यांनी वृत्तांकन केले. विद्यार्थ्यांशी आणि नव्या पिढीशी जोडून घेणाऱ्या, त्यांच्या दृष्टिकोनातून बातम्या मांडण्याचा त्यांचा नेहमीच प्रयत्न राहिला.
२०२५ मध्ये बीएमएमचे शिक्षण पूर्ण केल्यानंतर त्यांनी के.सी. महाविद्यालयातून एमए इन जर्नलिझमला प्रवेश घेतला आणि त्याचवेळी ‘मटा ऑनलाईन’मध्ये काम सुरू केले. येथे त्यांनी लोकल बातम्या, लाइव्ह ब्लॉग अपडेट्स, इन्फ्रास्ट्रक्चर व विकासकामे, तसेच सरकारी धोरणे यांवर विशेष प्राविण्य मिळवले.
लहानपणापासूनच मराठी आणि इंग्रजी भाषेत वाचन-लेखनाची आवड असल्याने इंग्रजी भाषेवर त्यांचे विशेष प्रभुत्व आहे. त्यामुळे इंग्रजीतील गुंतागुंतीच्या बातम्या मराठी वाचकांसाठी सोप्या, समजण्यासारख्या भाषेत मांडण्याचा त्यांचा सातत्यपूर्ण प्रयत्न असतो. डिग्रीपर्यंतचं शिक्षण इंग्रजी माध्यमातून केलं असून संपूर्ण महाविद्यालयात प्रथम क्रमांक पटकावला. शेवटच्या वर्षी, न्यूजरूम नावाच्या प्रोजेक्टसाठी एका वृत्तपत्राच्या संपादकांची मुलाखत घेणं आवश्यक होतं. त्यावेळी, मुंबई चौफेरचे संपादक श्री. प्रफुल्ल फडके यांची मुलाखत घेतली. या मुलाखती दरम्यान त्यांनी आपल्या 30 वर्षांच्या मराठी भाषेतील पत्रकारीतेच्या अनुभवाबद्दल सांगितलं. त्यावेळी मराठी माध्यमातून पत्रकारिता करण्याची आवड निर्माण झाली. नंतर महाराष्ट्र टाईम्स प्रिंटमधल्या अनुभवामुळे ही आवड आणखी वाढली.… आणखी वाचा
