नेचिरवान बरजानी कोण आहेत, ज्यांच्यामार्फत अमेरिका-इराण चर्चा झाली:ट्रम्प IRGC प्रमुखांपर्यंत पोहोचू शकले नाहीत, कुर्द अध्यक्षांमार्फत गुप्त चर्चा झाली

अमेरिका आणि इराण यांच्यातील वाढत्या तणावादरम्यान, मे महिन्यात दोन्ही देशांमध्ये चर्चेसाठी एक गुप्त मार्ग तयार करण्यात आला होता. अमेरिकन न्यूज वेबसाइट एक्सियोसच्या मते, या संपर्कात इराकच्या कुर्दिस्तान प्रदेशाचे अध्यक्ष नेचिरवान बरजानी यांनी महत्त्वाची भूमिका बजावली. बरजानी यांचे अमेरिका आणि इराण या दोन्ही देशांशी चांगले संबंध आहेत. खरं तर, अमेरिका आणि इराण यांच्यात युद्ध संपवण्याबाबत चर्चा सुरू होती. अमेरिकेकडून उपराष्ट्रपती जेडी वेंस आणि इराणकडून संसदेचे अध्यक्ष मोहम्मद बाकेर गालिबाफ आणि परराष्ट्र मंत्री अब्बास अराघची चर्चा करत होते. परंतु चर्चेदरम्यान, अमेरिका हे जाणून घेऊ इच्छित होता की गालिबाफ आणि अराघची यांना इस्लामिक रिव्होल्यूशनरी गार्ड कॉर्प्स (IRGC) चा पाठिंबा आहे की नाही. यासाठी अमेरिकेने बरजानी यांची मदत घेतली. बरजानी यांनी IRGC कमांडर जनरल अहमद वाहिदी यांच्याशी थेट संवाद साधला. अमेरिका स्वतः IRGC प्रमुखांपर्यंत पोहोचू शकत नव्हता मे महिन्याच्या सुरुवातीपर्यंत व्हाईट हाऊसला वाटत होते की दोन्ही देशांमध्ये करार होऊ शकतो. पण चर्चा अचानक थांबली. इराणने अमेरिकेच्या प्रस्तावावर सुमारे 10 दिवस कोणतेही उत्तर दिले नाही. यामुळे ट्रम्प प्रशासनाला शंका आली की इराणकडून चर्चा करणारे गालिबाफ आणि अराघची कदाचित अंतिम निर्णय घेण्याच्या स्थितीत नाहीत. अमेरिका हे जाणून घेऊ इच्छित होता की दोन्ही नेते ज्या गोष्टी बोलत आहेत, IRGC देखील त्यांच्याशी सहमत आहे की नाही. ट्रम्प प्रशासनाला माहीत होतं की, इराणमध्ये, विशेषतः सुरक्षा आणि अणुऊर्जा यांसारख्या संवेदनशील प्रकरणांमध्ये, केवळ सरकारची संमती पुरेशी नसते. IRGC चीही मोठी भूमिका असते. बरजानीच अमेरिकेची पसंती का बनले? नेचिरवान बरजानी हे इराकच्या उत्तरेकडील कुर्दिस्तान प्रदेशाचे अध्यक्ष आहेत. हा प्रदेश इराकचा भाग असला तरी, येथे स्वतःचे सरकार, संसद आणि सुरक्षा दल आहेत. एरबिल ही त्याची राजधानी आहे. कुर्दिस्तान प्रदेश दीर्घकाळापासून अमेरिकेचा जवळचा सहयोगी राहिला आहे. दुसरीकडे, बरजानी यांचे इराणशीही जुने संबंध आहेत. इराण-इराक युद्धादरम्यान बरजानी यांनी इराणमध्ये वेळ घालवला आणि तेहरान विद्यापीठात शिक्षण घेतले. ते फारसी भाषा बोलतात आणि इराणमधील अनेक मोठ्या नेत्यांशी आणि अधिकाऱ्यांशी त्यांचे वैयक्तिक संबंध आहेत. म्हणजेच, बरजानी यांची खासियत अशी होती की त्यांना अमेरिका आणि इराण या दोन्ही देशांपर्यंत पोहोच होती. याच कारणामुळे ट्रम्प प्रशासनाने IRGC नेतृत्वापर्यंत पोहोचण्यासाठी त्यांची मदत घेतली. बरजानी कुटुंबातील तिसऱ्या पिढीचे नेते नेचिरवान बरजानी यांचा जन्म 1966 मध्ये एरबिल येथे झाला होता. ते कुर्द राजकारणातील सर्वात प्रभावशाली बरजानी कुटुंबातून येतात. त्यांचे आजोबा मुस्तफा बरजानी यांची गणना आधुनिक कुर्द आंदोलनाच्या मोठ्या नेत्यांमध्ये केली जाते. तर, त्यांचे काका मसूद बरजानी कुर्दिस्तान प्रदेशाचे अध्यक्ष राहिले आहेत. म्हणजेच, नेचिरवान अशा कुटुंबातून येतात, ज्यांची अनेक पिढ्यांपासून कुर्द राजकारणावर मजबूत पकड राहिली आहे. सद्दाम हुसेन यांच्या काळात इराणला जावे लागले सद्दाम हुसेनच्या राजवटीत कुर्द लोकांविरुद्ध मोठ्या प्रमाणावर लष्करी कारवाई झाली होती. याच काळात बरजानी कुटुंबाला इराक सोडून इराणला जावे लागले. नेचिरवान यांनी त्यांची सुरुवातीची वर्षे इराणमध्ये घालवली. तिथेच त्यांनी शिक्षण घेतले, फारसी भाषा शिकली आणि इराणमधील अनेक प्रभावशाली लोकांशी संपर्क साधला. नंतर हेच संबंध त्यांच्या राजकारणातही उपयोगी पडले. इराणमध्ये घालवलेल्या वेळेमुळे त्यांना तेथील भाषा, समाज आणि राजकीय व्यवस्थेची चांगली समज होती. 1990 च्या दशकात कुर्दिस्तानला परतले नेचिरवान बरजानी 1990 च्या दशकात कुर्दिस्तानला परतले आणि राजकारणात सक्रिय झाले. ते कुर्दिस्तानच्या राजकारणात वेगाने पुढे सरकले. 1999 ते 2019 दरम्यान ते अनेक वेळा कुर्दिस्तान प्रदेशाचे पंतप्रधान राहिले. त्यानंतर 2019 मध्ये ते कुर्दिस्तान प्रदेशाचे अध्यक्ष बनले. आज ते इराकी कुर्दिस्तानमधील सर्वात प्रभावशाली नेत्यांपैकी एक मानले जातात. तुलसी गबार्ड यांनी बरजानींना फोन केला एक्सिओसच्या मते, अमेरिकेच्या तत्कालीन राष्ट्रीय गुप्तचर संचालक तुलसी गबार्ड यांनी सुमारे 10 मे रोजी बरजानी यांच्याशी पहिल्यांदा संपर्क साधला. गबार्ड यांनी त्यांना सांगितले की, ट्रम्प प्रशासनाला IRGC कमांडर जनरल अहमद वाहिदी यांच्याशी संपर्क साधण्यासाठी त्यांची मदत हवी आहे. गबार्ड यांनी बरजानी यांना सांगितले की, त्या ही विनंती राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प आणि उपराष्ट्राध्यक्ष जेडी वेंस यांच्या मंजुरीनंतर करत आहेत. अमेरिकेला हे देखील जाणून घ्यायचे होते की, IRGC ची कोणती वेगळी मागणी तर नाही आणि ते इराणी वाटाघाटी करणाऱ्यांच्या चर्चेला पाठिंबा देतात का. बरजानी यांनी एन्क्रिप्टेड फोनवरून वाहिदी यांच्याशी बोलणे केले बरजानी यांनी गबार्ड यांचे म्हणणे मान्य केले आणि आपल्या संपर्कांच्या माध्यमातून IRGC पर्यंत अमेरिकेचा संदेश पोहोचवला. यानंतर वाहिदी यांनी बरजानी यांच्याशी थेट बोलण्याची इच्छा व्यक्त केली. 14 मे रोजी IRGC चा एक अधिकारी एरबिलमधील बरजानी यांच्या कार्यालयात पोहोचला. तो आपल्यासोबत एक एन्क्रिप्टेड फोन घेऊन आला होता, जेणेकरून बरजानी सुरक्षितपणे वाहिदी यांच्याशी बोलू शकतील. यानंतर बरजानी आणि वाहिदी यांच्यात थेट फोनवर चर्चा झाली. बरजानीने वाहिदीला विचारले की, ते इराणच्या वतीने चर्चा करत असलेल्या गालिबाफ आणि अराघची यांच्यासोबत आहेत का. वाहिदीने याचे उत्तर होकारार्थी दिले. ते म्हणाले की, ते दोन्ही वार्ताकारांना पूर्ण पाठिंबा देतात आणि हे IRGC चे देखील मत आहे. त्यांनी असेही सांगितले की, IRGC या संकटाचे निराकरण चर्चेद्वारे करू इच्छितो. वाहिदींचा संदेश व्हाईट हाऊसपर्यंत पोहोचला चर्चेनंतर बरजानींनी तुलसी गबार्डशी संपर्क साधला आणि वाहिदीचा संदेश त्यांना सांगितला. गबार्डने ही माहिती व्हाईट हाऊसपर्यंत पोहोचवली. यामुळे ट्रम्प प्रशासनाला खात्री पटली की, इराणकडून चर्चा करणारे गालिबाफ आणि अराघची यांना IRGC चा पाठिंबा आहे. यानंतर ट्रम्प प्रशासनाने बरजानीकडून आणखी एक मदत मागितली. अमेरिकेला हवे होते की, बरजानी यांनी एरबिलमध्ये अमेरिकन आणि इराणी शिष्टमंडळांच्या गुप्त बैठकीचे आयोजन करावे. मात्र, ही बैठक होऊ शकली नाही. अहवालानुसार, इराणी बाजूला त्यांच्या सुरक्षेबद्दल चिंता होती. बरजानींचे महत्त्व का वाढले? नेचिरवान बरजानीची सर्वात मोठी ताकद म्हणजे त्यांचे अमेरिका आणि इराण या दोन्ही देशांशी असलेले संबंध. इराणमध्ये घालवलेली त्यांची सुरुवातीची वर्षे आणि तेथे तयार झालेले जुने संपर्क यामुळे त्यांना इराणी नेतृत्वापर्यंत पोहोच मिळाली. तसेच, इराकी कुर्दिस्तानचे अमेरिकेशी दीर्घकाळापासून जवळचे संबंध आहेत. याच कारणामुळे या प्रकरणात बरजानीची भूमिका महत्त्वाची ठरली. अमेरिका स्वतः IRGC कमांडरपर्यंत पोहोचू शकत नव्हते, परंतु बरजानीच्या जुन्या इराणी संपर्कांमुळे अमेरिकन संघ IRGC नेतृत्वापर्यंत आपला संदेश पोहोचवू शकला.



Source link