गरोदरपणात महिलांना आंबट पदार्थ खाण्याची इच्छा होणे ही एक सामान्य आणि नैसर्गिक प्रक्रिया आहे. हार्मोन्समधील बदल, विशेषतः इस्ट्रोजेन आणि प्रोजेस्टेरॉन, यामुळे चव बदलते आणि आंबट पदार्थांची ओढ वाढते. मॉर्निंग सिकनेस कमी करण्यासाठी आणि पचन सुधारण्यासाठीही आंबट पदार्थ उपयुक्त ठरतात. तसेच व्हिटॅमिन C मुळे लोहाचे शोषण चांगले होते, त्यामुळे शरीराची गरज पूर्ण होते. मात्र आंबट पदार्थांचे अति सेवन टाळणे आवश्यक आहे, कारण त्यामुळे ॲसिडिटी किंवा दातांचे नुकसान होऊ शकते. संतुलित आहारासोबत आंबट पदार्थ योग्य प्रमाणात घेतल्यास आई आणि बाळ दोघांसाठीही फायदेशीर ठरते.
आंबट पदार्थ खाण्याची ही ओढ केवळ जिभेच्या चवीपुरती मर्यादित नसून, ती शरीरातील पचनसंस्था आणि खनिजांच्या संतुलनाशी जोडलेली आहे. साधारणपणे पहिल्या तिमाहीत (First Trimester) ही इच्छा सर्वात जास्त असते आणि प्रसूतीनंतर ती आपोआप कमी होते. हे बदल नैसर्गिक असून त्यामागे शरीराची एक संरक्षण यंत्रणा कार्य करत असते, जी गर्भाच्या वाढीसाठी अनुकूल वातावरण तयार करण्याचा प्रयत्न करते.
हार्मोन्सचा खेळ
नॅशनल लायब्ररी ऑफ मेडिसिनवर प्रसिद्ध एका संशोधनानुसार, गर्भावस्थेत ‘इस्ट्रोजेन’ आणि ‘प्रोजेस्टेरॉन’ या हार्मोन्सची पातळी वेगाने वाढते.
- परिणाम : या बदलांमुळे जिभेवरील ‘टेस्ट बड्स’ (चव ओळखणाऱ्या पेशी) प्रभावित होतात. याला ‘डायसग्युसिया’ (Dysgeusia) म्हणतात, ज्यामध्ये अन्नाची चव वेगळी किंवा धातूंसारखी (Metallic taste) वाटू शकते.
- आंबट पदार्थांची भूमिका : आंबट चव ही तीव्र असते, जी जिभेवरील ही जडत्व किंवा चवीतील बदल घालवून चैतन्य मिळवून देण्यास मदत करते.
मॉर्निंग सिकनेस आणि मळमळ
अनेक महिलांना सकाळी उठल्यावर मळमळणे किंवा उलट्या होण्याचा त्रास होतो.
- शास्त्रीय कारण : जर्नल ऑफ ओरल डायग्नोसीसीच्या माहितीनुसार, आंबट पदार्थांमध्ये असणारे ‘सायट्रिक ॲसिड’ लाळ ग्रंथींना उत्तेजित करते आणि पचन सुलभ करते.
- फायदा : लिंबू किंवा चिंच खाल्ल्याने मळमळ कमी होण्यास मदत होते. हे शरीराची एक नैसर्गिक पद्धत आहे, ज्यामुळे स्त्रीला तात्पुरता आराम मिळतो.
लोहाचे शोषण आणि व्हिटॅमिन C
गरोदरपणात शरीराला दुप्पट लोहाची (Iron) गरज असते, कारण रक्ताचे प्रमाण वाढते.
- कनेक्शन : वनस्पतीजन्य पदार्थांमधील लोह शोषण्यासाठी शरीराला व्हिटॅमिन C ची गरज असते.
- प्रक्रिया : लिंबू, आवळा किंवा इतर आंबट फळांमध्ये व्हिटॅमिन C भरपूर असते. जेव्हा शरीर लोहाची मागणी करते, तेव्हा मेंदू नकळत आंबट पदार्थ खाण्याची इच्छा निर्माण करतो जेणेकरून लोहाचे शोषण नीट व्हावे.
कमी झालेली पचनशक्ती
प्रोजेस्टेरॉन हार्मोनमुळे पचनसंस्थेचे स्नायू शिथिल होतात, ज्यामुळे पचन मंदावते.
- परिणाम : अन्नाचे पचन नीट न झाल्यामुळे अपचन किंवा गॅसचा त्रास होतो.
- उपाय : आंबट पदार्थ पोटातील ‘गॅस्ट्रिक ॲसिड’ वाढवण्यास मदत करतात, ज्यामुळे जड अन्न पचवणे सोपे जाते. म्हणूनच जड जेवणानंतर अनेकदा आंबट खाण्याची ओढ लागते.
सोडियमची गरज
शरीरातील रक्ताचे प्रमाण वाढल्यामुळे सोडियम आणि इतर क्षारांचे (Electrolytes) संतुलन राखणे गरजेचे असते.
मीठ आणि आंबट : अनेकदा आंबट पदार्थांसोबत (उदा. लोणचे) मिठाचा वापर जास्त असतो. शरीरातील सोडियमची पातळी राखण्यासाठी मेंदू अशा ‘खारट-आंबट’ चवींकडे आकर्षित होतो.
घेण्याची काळजी
- मर्यादित सेवन : जास्त आंबट खाल्ल्याने दातांच्या इनॅमलचे नुकसान होऊ शकते किंवा ॲसिडिटी वाढू शकते.
- लोणच्याचा वापर : लोणच्यात मिठाचे प्रमाण जास्त असते, ज्यामुळे रक्तदाब (High BP) किंवा सूज (Edema) येण्याचा धोका असतो. त्यामुळे त्याचे सेवन मर्यादित ठेवावे.
- नैसर्गिक स्त्रोत : चिंच किंवा कृत्रिम आंबट पदार्थांऐवजी लिंबू, आवळा किंवा संत्री यांसारख्या नैसर्गिक स्त्रोतांना प्राधान्य द्या.
गरोदरपणात आंबट खाण्याची इच्छा होणे हे शरीराच्या अंतर्गत गरजांचे एक प्रतिबिंब आहे. जोपर्यंत तुम्ही संतुलित आहार घेत आहात, तोपर्यंत या क्रेव्हिंग पूर्ण करण्यात कोणतीही अडचण नाही. हे केवळ तुमच्या आणि बाळाच्या आरोग्यासाठी शरीर करत असलेले एक समायोजन आहे.
आम्ही या लेखाचे पुनरावलोकन कसे केले
आमची टीम आरोग्य आणि वेलनेसविषयी सतत नवे व उपयुक्त लेख तयार करते. प्रत्येक लेख वैद्यकीय तज्ज्ञांच्या सल्ल्याने लिहिला जातो, त्यामुळे दिलेली माहिती विश्वासार्ह आणि अचूक असते.
- नवीन आवृत्ती
- Jul 15, 2026, 01:12 PMMedically Reviewed byDr. Sujata Rathod
- Jul 15, 2026, 01:12 PMWritten byप्रतीक्षा सुनील मोरेमहाराष्ट्रटाइम्स.कॉम