Why Am I Not Losing Weight after eating healthy foods and doing exercise daily?, Weight Loss Plateau Causes & Expert Tips for reduce weight; हेल्दी खाऊन व व्यायाम करूनही वजन कमी का होत नाही? वजन कमी करण्यासाठी उपाय

वजन कमी करताना अनेक लोक फक्त कॅलरीज कमी करण्यावर भर देतात आणि आहारात महत्त्वाच्या असलेल्या प्रोटीनकडे दुर्लक्ष करतात. प्रथिनांची कमतरता असल्यास स्नायूंचे प्रमाण कमी होते आणि चयापचय क्रिया मंदावते. स्नायू हे फॅटपेक्षा जास्त कॅलरीज बर्न करतात, त्यामुळे आहारात डाळी, दुग्धजन्य पदार्थ, अंडी, मासे किंवा सोयाबीन यांसारख्या प्रथिनांचा समावेश असणे गरजेचे आहे. याशिवाय, वजन न घटण्याचे दुसरे मोठे कारण म्हणजे ‘लपलेल्या कॅलरीज’ (Hidden Calories). फळांचा रस, साखरेचा चहा-कॉफी, बिस्किटे किंवा सुकामेवा यांचे अतिप्रमाणात सेवन केल्याने नकळत कॅलरीज वाढतात. तसेच, व्यस्त जीवनशैलीमुळे दररोज ७ तासांपेक्षा कमी झोप घेतल्यास भूक नियंत्रित करणारे संप्रेरक बिघडतात, ज्यामुळे हाय-कॅलरी अन्नपदार्थ खाण्याची इच्छा तीव्र होते आणि वजन कमी होण्यात अडथळा येतो.

मानसिक ताणाचा थेट संबंध वजनाशी असतो. तीव्र किंवा जुनाट ताणामुळे शरीरात ‘कॉर्टिसोल’ नावाचे हार्मोन वाढते. हे हार्मोन पोटाच्या भागात चरबी साठवण्यास आणि जास्त कॅलरीज असलेल्या पदार्थांची क्रेविंग वाढवण्यास कारणीभूत ठरते, ज्याला अनेकदा ‘इमोशनल ईटिंग’ म्हणतात. ताणतणावाचे व्यवस्थापन केल्याशिवाय वजन कमी करणे कठीण होते. तसेच, अनेक जण आठवडाभर बैठे काम करतात आणि फक्त शनिवार-रविवार तीव्र व्यायाम करून आठवड्याची कसर भरून काढण्याचा प्रयत्न करतात. व्यायामामध्ये तीव्रतेपेक्षा ‘सातत्य’ राखणे जास्त महत्त्वाचे आहे. आठवड्यातून फक्त दोन दिवस खूप व्यायाम करण्यापेक्षा रोज नियमित चालणे किंवा व्यायाम करणे शरीरासाठी अधिक फायदेशीर ठरते.

व्यायाम करणे आरोग्यासाठी नक्कीच उत्तम आहे, परंतु शरीराला पुरेशी विश्रांती न देता क्षमतेपेक्षा जास्त व्यायाम करणे उलट ठरू शकते. अपुरे पोषण आणि अति-व्यायामामुळे शरीराला थकवा येतो, कार्यक्षमता घटते आणि स्नायूंचे नुकसान होऊन भूक कमालीची वाढते. दुसरीकडे, वजन लवकर कमी करण्याच्या नादात अनेक जण तीव्र डाएटिंग (Crash Diets) करतात किंवा दीर्घकाळ उपाशी राहतात. जेव्हा शरीर दीर्घकाळ खूप कमी कॅलरीजवर राहते, तेव्हा ते स्वतःला जगवण्यासाठी ऊर्जेचा वापर मंदावते. यामुळे वजन एका विशिष्ट पातळीवर येऊन अडकते. त्यामुळे अति टोकाचा डाएट करण्यापेक्षा शाश्वत आणि संतुलित आहार घेणे केव्हाही उत्तम ठरते.

कधीकधी सर्व प्रयत्न करूनही वजन कमी न होण्यामागे व्यक्तीची इच्छाशक्ती किंवा सवयी कारणीभूत नसून, शरीरातील अंतर्गत वैद्यकीय समस्या जबाबदार असतात. हायपोथायरॉईडीझम (Hypothyroidism), पीसीओएस (PCOS – पॉलिसिस्टिक ओव्हरी सिंड्रोम), इन्सुलिन रेझिस्टन्स (Insulin Resistance), अनियंत्रित मधुमेह (Diabetes) किंवा कुशिंग सिंड्रोम यांसारख्या आजारांमुळे शरीरातील वजन घटवण्याची प्रक्रिया अत्यंत संथ होते. तसेच, काही विशिष्ट आजारांच्या औषधांमुळेही वजन वाढू शकते किंवा ते कमी होण्यास अडचण येते. अशा वेळी सारखे डाएट प्लॅन बदलण्यापेक्षा तज्ज्ञ डॉक्टरांकडून वैद्यकीय तपासणी करून घेऊन मूळ आजारावर उपचार करणे अत्यंत गरजेचे असते.

वजन कमी करण्याच्या प्रवासात अनेक जण फक्त वजनकाट्यावरील आकडा पाहतात, जे पूर्णपणे चुकीचे आहे. जर तुम्ही नियमित व्यायाम करत असाल, तर शरीरातील फॅट (चरबी) कमी होऊन स्नायूंचे प्रमाण वाढत असते. स्नायूंचे वजन फॅटपेक्षा जास्त असते, त्यामुळे वजनकाट्यावर कोणताही मोठा बदल न दिसताही तुमचे शरीर आतून सुदृढ आणि टोन्ड होत असते. म्हणूनच, केवळ वजनाचा विचार न करता कमरेचा घेर, कपड्यांचे फिटिंग, शरीराची स्टॅमिना (ताकद) आणि रक्तातील साखर, कोलेस्टेरॉल व रक्तदाब यामध्ये होणाऱ्या सकारात्मक बदलांकडे लक्ष दिले पाहिजे.