Venezuela Economic Crisis Twin Quake Impact; सर्वात शुद्ध कच्च्या तेलाचे साठे असून उपासमारी, त्यात दोन मोठे भूकंप! व्हेनेझुएलाचं आता काय होणार?

व्हेनेझुएलामध्ये महागाई इतकी वाढली आहे की या भूकंपाच्या काळात पावाचा तुकडा किंवा पाण्याची बाटली विकत घेण्यासाठी दुकानात गेले तरीही दुकानदार नोटा मोजणार नाही तर, फक्त तराजूवर नोटांचे गठ्ठे तोलून वस्तू देईल.

परिस्थितीत अशी आहे की तेथील दुकानदारांना आता आपल्याच देशाचा चलनावर भरवसा राहिलेला नाही. औषधांपासून ते खाद्यपदार्थांपर्यंत प्रत्येक गोष्टीसाठी प्रत्येक दुकानदार फक्त डॉलरमध्येच पेमेंट घेत आहे. अशा स्थितीत, व्यावहारिक अडचण अशी आहे की तुमच्या खिशात डॉलर नसतील, तर जगातील सर्वात श्रीमंत तेल-समृद्ध देशातही उपासमार सहन करावी लागेल.

नैसर्गिक आपत्ती किंवा युद्धामुळे व्हेनेझुएलामधील सद्यस्थिती निर्माण झालेली नाही. हिंदीतील म्हणीप्रमाणे, हा उच्च पदावरील लोकांच्या कृतींचा परिणाम आहे: “आपल्या पायावर कुऱ्हाड मारून घेणं.” व्हेनेझुएलाचे आर्थिक पतन कधी सुरू झाला आणि एकेकाळचा श्रीमंत देश अल्पावधीतच कसा गरीब झाला, याचा संपूर्ण घटनाक्रम समजून घ्या.

1999 मध्ये सर्वप्रथम व्हेनेझुएलाचा विनाश सुरू झाला. ह्यूगो चावेझ नावाचे अत्यंत प्रभावी आणि लोकप्रिय नेते अध्यक्ष बनले, ज्यांनी 1999 ते 2013 पर्यंत राज्य केले आणि 2013 मध्ये निकोलस मादुरो त्यांचे उत्तराधिकारी बनले. त्यांच्या कार्यकाळातील 4 चुकीच्या निर्णयांनी देश डबघाईला आला. 2014 मध्ये जागतिक कच्च्या तेलाच्या किमती अचानक कोसळल्यावर संकट खऱ्या अर्थाने उफाळून आले.

व्हेनेझुएलाकडे जगातील सर्वाधिक तेलाचा भंडार आहे. 2000 च्या दशकात तेलाच्या किमती गगनाला भिडल्या, तेव्हा व्हेनेझुएला अब्जो डॉलर्स कमावले. तेलातून मिळणारा पैसा कधीच थांबणार नाही, असं सरकारला वाटले आणि त्यांनी कृषी, कारखाने, औषधनिर्माण उद्योग किंवा तंत्रज्ञान विकसित करण्याकडे पूर्णपणे दुर्लक्ष केले. परिणामी देशाला अन्न आणि औषधांच्या गरजांपैकी 80% पेक्षा जास्त गरजा परदेशातून आयात सुरू केली, तर देशाच्या उत्पन्नापैकी 95% वाटा तेल निर्यातीचा होता.

राष्ट्राध्यक्ष ह्यूगो चावेझ यांनी लोकप्रियता वाढवण्याच्या नादात तेल महसुलातून मिळालेला पैसा मोफत सुविधांवर उधळला. तेल महसुलाचा वापर मोफत सुविधांवर उधळला. ज्यामुळे सरकारने या कंपन्यांच्या जागी निष्ठावान राजकारणी आणि लष्करी अधिकाऱ्यांना नेमले आणि जागी कुशल अभियंते व व्यवस्थापकांची नियुक्ती केली. भ्रष्टाचार आणि अनुभवाच्या अभावामुळे सर्व कारखाने आणि ऑइल रिफायनरी केंद्रांना टाळं लागले. यामुळे कधीकाळी दररोज 35 लाख बॅरल तेलाचे उत्पादन करणाऱ्या व्हेनेझुएलाचे उत्पादन एक तृतीयांशने कमी झाले.

कारखाने बंद पडू लागले आणि वस्तूंची टंचाई जाणवू लागल्यावर महागाई वाढली, ज्याला आला घालण्यासाठी सरकारने आत्मघाती पाऊल उचलले. कोणताही दुकानदार पाव, दूध, साबण किंवा चिकन यांसारख्या जीवनावश्यक वस्तू ठराविक किमतीपेक्षा जास्त दराने विकू शकत नाही, असा सरकारने कायदा केला. पण सरकारने इतक्या वाढीव किमती निश्चित केल्या की कंपन्यांसाठी उत्पादन करणे तोट्याचे बनले आणि त्यांनी उत्पादन पूर्णपणे थांबवले. सुपर मार्केटमधील शेल्फ रिकामे झाले, ज्यामुळे ‘ब्लॅक मार्केटिंग’ सुरू झाले आणि वस्तू मूळ किमतीपेक्षा 100 पट महाग मिळू लागल्या.

2014 मध्ये कच्च्या तेलाची किंमत शंभर डॉलरवरून 40 डॉलरवर घसरली तेव्हा व्हेनेझुएलाचे उत्पन्न रातोरात गायब झाले. परदेशातून अन्न आणि औषधांची आयात करण्यासाठी सरकारकडे डॉलरच शिल्लक राहिले नाही. हीच वित्तीय तूट भरून काढण्यासाठी राष्ट्राध्यक्ष मादुरोच्या सरकारने मध्यवर्ती बँकेला कोणत्याही ठोस हमीशिवाय रात्रंदिवस बेफिकीरपणे नवीन नोटा छापण्याचे आदेश दिले. यामुळे अति-महागाई निर्माण झाली. लोक नोटांनी भरलेली पोती घेऊन फिरू लागले आणि पैशाचे मूल्य कागदाच्या तुकड्याएवढे राहिले.

व्हेनेझुएलाची अर्थव्यवस्था पूर्णपणे कोलमडल्यावर 2019 पासून राष्ट्राध्यक्ष मादुरोची हुकूमशाही उलथवून टाकण्यासाठी अमेरिका आणि पाश्चात्य देशांनी व्हेनेझुएलाच्या तेल उद्योग व बँकांवर कठोर आर्थिक निर्बंध लादले. या निर्बंधांनी या देशाची उरलीसुरली ताकदही नष्ट केली, ज्यामुळे तब्बल 79 लाख लोकांचे स्थलांतर सुरू झाले.