how to teach kids Good Touch and Bad Touch difference easily; मुलांना गुड टच बॅड टच कसा शिकवावा? मुलांना त्यांच्या शरीरातील अवयवांची माहिती कशी द्यावी?

हा नियम मुलांना अतिशय सोप्या पद्धतीने खाजगी अवयव (Private Parts) समजून घेण्यास मदत करतो. स्विमसूट किंवा कपड्यांनी झाकलेले शरीराचे सर्व भाग हे खाजगी (Private) असतात. त्यामुळे आई-वडील किंवा वैद्यकीय तपासणी करणाऱ्या डॉक्टरांव्यतिरिक्त इतर कोणीही या भागांना स्पर्श करू शकत नाही किंवा ते दाखवण्यास सांगू शकत नाही.

अनेकदा पालक मुलांच्या खाजगी भागांना (Private Parts) काहीतरी टोपण नावं देतात. मात्र, तसं न करता त्यांना योग्य वैज्ञानिक नावे (उदा. ब्रेस्ट, पेनिस, व्हजायना) स्पष्ट सांगा. टोपण नावांमुळे मुलं या विषयाचं गांभीर्य समजू शकत नाहीत. त्यांना स्पष्टपणे सांगा की, त्यांच्या या भागांना कोणीही स्पर्श करणे किंवा तिथे पाहणे चुकीचे आहे. पालकांनी सुरुवातीपासूनच शरीराच्या अवयवांची खरी आणि अचूक नावे मुलांना शिकवली पाहिजेत. यामुळे मुले त्यांच्या भावना किंवा घडलेला प्रकार अगदी स्पष्टपणे व्यक्त करू शकतात आणि एखाद्याने अनुचित किंवा वाईट वर्तन (Bad behavior) केल्यास पालकांना त्वरित आणि अचूक माहिती देऊ शकतात की कोणी त्यांच्या कोणत्या भागाला स्पर्श केला.

मुलांना प्रत्यक्ष प्रसंगांची उजळणी किंवा ‘रोल प्ले’ (नाट्यीकरण) करून शिकवल्याने त्यांना सुरक्षित आणि पाठींबा देणाऱ्या वातावरणात अयोग्य परिस्थिती हाताळण्याचे ज्ञान मिळते.

• प्रतिक्रिया देण्याचे कौशल्य : वेगवेगळ्या प्रसंगांत कशी प्रतिक्रिया द्यावी हे मुले रोल प्लेद्वारे प्रत्यक्ष अनुभवून शिकतात.
• आत्मविश्वास वाढणे : असुरक्षित प्रसंगी ठामपणे “नाही” (NO) म्हणण्याचा आणि ताबडतोब मदतीसाठी धाव घेण्याचा आत्मविश्वास मुलांमध्ये निर्माण होतो.

पालकांनी मुलांना हे स्पष्टपणे समजवले पाहिजे की जेव्हा जेव्हा एखादी परिस्थिती, विधान किंवा स्पर्श त्यांना अस्वस्थ करणारा, भीतीदायक किंवा विचित्र वाटेल, तेव्हा त्यांनी न घाबरता “नाही” म्हटले पाहिजे. कोणतीही अयोग्य घटना घडल्यास मुलांनी कोणतीही भीती अथवा संकोच न बाळगता पालकांना त्वरित सांगितले पाहिजे. पालकांनी मुलांना आश्वासन दिले पाहिजे की काहीही घडले तरी ते त्यांच्यावर रागावणार नाहीत.

विश्वासू व्यक्ती (Trusted Adults) संकटसमयी किंवा अस्वस्थ वाटल्यास मदत मागण्यासाठी घरातील किंवा बाहेरील २-३ विश्वासू व्यक्तींची (उदा. आई-वडील, शिक्षक) ओळख पटवून द्यावी. म्हणजेच मुलांना त्यांच्या आयुष्यातील अशा काही व्यक्तींची ओळख करून द्या, ज्यांच्यावर ते डोळे झाकून विश्वास ठेवू शकतात. त्यांना सांगा की, जर कधीही काही चुकीचे घडले किंवा त्यांना अस्वस्थ वाटले, तर त्यांनी लगेच आई-वडील, शिक्षक किंवा इतर कोणत्याही विश्वासू व्यक्तीला सांगावे.

चांगली आणि वाईट सिक्रेट्स (Good & Bad Secrets) : ज्या गोष्टींमुळे मनात भीती किंवा दडपण येते ती ‘वाईट सीक्रेट्स’ असतात आणि ती पालकांपासून कधीही लपवून ठेवू नयेत आणि ‘चांगले सीक्रेट’ (जसे की कोणाला सरप्राइज गिफ्ट देणे) यातील फरक मुलांना नक्की समजावून सांगा.

आपले शरीर हे पूर्णपणे त्यांच्या मालकीचे आहे ही भावना मुलांमध्ये दृढ करा. मुलांच्या मनात हे ठामपणे बिंबवा की, त्यांचे शरीर हे फक्त त्यांचे स्वतःचे आहे. त्यांच्या परवानगीशिवाय कोणालाही त्यांना स्पर्श करण्याचा अधिकार नाही, मग ती व्यक्ती कितीही ओळखीची का असेना. यामुळे मुलांमध्ये आत्मविश्वास निर्माण होतो.

अशा गंभीर आणि संवेदनशील विषयांवर एकाच वेळी बोलून थांबण्याऐवजी किंवा विषयांतर करणे टाळून, पालकांनी मुलांशी दररोज किंवा नियमितपणे १० मिनिटांचा संवाद साधला पाहिजे. नियमित संवादामुळे आई-वडील आणि मुलांमध्ये विश्वासाचे नाते दृढ होते. या मुक्त संवादामुळे मुलांच्या मनातील भीती गळून पडते आणि जेव्हा एखादी अस्वस्थ करणारी परिस्थिती उद्भवते, तेव्हा मुले कोणत्याही संकोचाशिवाय पालकांशी मनमोकळेपणाने बोलू शकतात.