Drinking water before brushing benefits and morning saliva health facts explained; ब्रश करण्यापूर्वी पाणी पिण्याचे फायदे आणि सकाळच्या लाळेचे आरोग्य रहस्य

रात्री झोपताना आपल्या तोंडात लाळेची निर्मिती मंदावते, ज्यामुळे लाळ जास्त वेळ तोंडात साचून राहते आणि ती अधिक संपुष्ट (Concentrated) बनते. या सकाळच्या पहिल्या लाळेला आयुर्वेदात ‘अमृततुल्य’ मानले गेले आहे आणि आधुनिक विज्ञानानेही याचे महत्त्व मान्य केले आहे. युटी हेल्थच्या संशोधनानुसार,​

• पाचक रसांचे कार्य : जेव्हा ही लाळ पोटात जाते, तेव्हा ती पोटातील ॲसिडची पातळी संतुलित राखण्यास मदत करते.
• नैसर्गिक अँटीबायोटिक : लाळेमध्ये जखम बरी करण्याचे आणि जंतूंचा नाश करण्याचे नैसर्गिक गुणधर्म असतात.

लाळ म्हणजे केवळ पाणी नसून, ते अनेक औषधी आणि जैविक घटकांचे मिश्रण आहे. सकाळच्या पहिल्या लाळेत प्रामुख्याने खालील घटक आढळतात. इंटरनॅशनल जर्नल ऑफ अॅडव्हान्स्ड रिसर्च इन बायोलॉजिकल सायन्सेसच्या रिपोर्टनुसार,​

• लायसोझाईम (Lysozyme) : हे एक शक्तिशाली अँटी-बॅक्टेरिअल एन्झाईम आहे, जे हानिकारक जिवाणूंच्या पेशींची भिंत तोडून त्यांचा नाश करते.
• अमायलेज (Amylase) आणि टायलीन (Ptyalin) : हे एन्झाईम्स पचनक्रिया मजबूत करतात आणि कर्बोदकांचे (Carbohydrates) पचन तोंडातूनच सुरू करतात.
• इम्युनोग्लोब्युलिन ए (IgA) : हा एक प्रकारचा अँटीबॉडी (प्रतिकारशक्ती घटक) आहे, जो शरीराला विविध संसर्गापासून वाचवतो.
• खनिजे (Minerals) : यात सोडिअम, पोटॅशिअम, कॅल्शिअम आणि फॉस्फेट असतात, जे दात मजबूत ठेवण्यास (Remineralization) मदत करतात.​

जर तुम्ही सकाळी न चुकता ब्रश करण्यापूर्वी किमान १ ते २ ग्लास कोमट किंवा साधे पाणी प्यायलात, तर शरीरात खालील सकारात्मक बदल घडतात.

• मेटाबॉलिझम वाढते (Metabolism Boost) : ‘जॉन्स हॉपकिन्स मेडिसिन’ च्या विविध संशोधनांनुसार, सकाळी रिकाम्या पोटी पाणी पिल्याने शरीराचा चयापचय दर (Metabolism) सुमारे २४% ते ३०% ने वाढतो. यामुळे अन्न पचण्याची गती सुधारते आणि वजन नियंत्रणात राहते.
• बद्धकोष्ठतेपासून मुक्ती (Relief from Constipation) : सकाळी रिकाम्या पोटी पाणी पिल्याने आतड्यांमध्ये एक प्रकारची हालचाल (Peristalsis movement) निर्माण होते. लाळ पोटातील आम्लता कमी करते आणि पाणी मळ मऊ करण्यास मदत करते, ज्यामुळे पोट अगदी सहज आणि साफ होते.
• नॅचरल डिटॉक्सिफिकेशन (Body Detox) : रात्रभरात शरीर अंतर्गत स्तरावर अनेक विषारी घटक (Toxins) गोळा करते. सकाळी पाणी पिल्याने हे टॉक्सिन्स लघवीवाटे शरीरातून सहज बाहेर पडतात, ज्यामुळे रक्ताभिसरण सुधारते.
• त्वचेवर नैसर्गिक चमक (Skin Glow) : जेव्हा शरीरातील टॉक्सिन्स बाहेर पडतात आणि शरीर पूर्णपणे हायड्रेट होते, तेव्हा त्याचा थेट परिणाम त्वचेवर दिसतो. यामुळे चेहऱ्यावरील पिंपल्स कमी होतात आणि त्वचा चमकदार दिसते.
• ॲसिडिटी आणि जळजळ कमी होते : ज्यांना सतत हायपर-ॲसिडिटीचा त्रास असतो, त्यांच्यासाठी सकाळची लाळ वरदान आहे. ती पोटात गेल्याने रात्री साचलेले ॲसिड शांत होते आणि छातीतील जळजळ थांबते.

सकाळी उठल्या उठल्या अंथरुणावर असतानाच मलासन स्थितीत बसून (Malasana) हळूहळू घोट घोट (Sip by Sip) पाणी प्यावे. पाणी एकदम घटाघटा पिण्याऐवजी तोंडात थोडे फिरवून प्यावे, जेणेकरून जास्तीत जास्त लाळ पाण्यासोबत पोटात जाईल. पाणी पिल्यानंतर १५ ते २० मिनिटांनी तुम्ही नियमित ब्रश करू शकता.

याशिवाय, सकाळी रिकाम्या पोटी पाणी घेतल्यानंतर शरीरातील लिम्फॅटिक सिस्टीम (Lymphatic System) अधिक सक्रिय होण्यास मदत मिळू शकते. ही प्रणाली शरीरातील अनावश्यक द्रव्ये आणि सूक्ष्म अशुद्ध घटक बाहेर काढण्याचे कार्य करते. रात्री दीर्घ काळ विश्रांतीनंतर शरीरातील पेशींमध्ये जमा झालेली अतिरिक्त द्रव्ये सकाळच्या द्रव सेवनामुळे प्रवाही होऊ लागतात. त्यामुळे काही लोकांना सकाळी पाणी घेतल्यानंतर शरीर हलके वाटणे, चेहऱ्यावरील सूज कमी होणे किंवा दिवसभर ऊर्जा टिकून राहणे असे अनुभव जाणवू शकतात. विशेषतः कोमट द्रव घेतल्यास आतड्यांच्या नैसर्गिक हालचाली अधिक सुरळीत होण्यास मदत मिळते. तसेच, दिवसाची सुरुवात पुरेशा द्रव सेवनाने केल्याने मेंदूच्या कार्यक्षमतेवरही सकारात्मक परिणाम दिसून येऊ शकतो, कारण शरीरातील सौम्य द्रवकमतरता देखील एकाग्रता आणि सतर्कतेवर प्रभाव टाकते.