Breathlessness while walking: heart or lung disease warning signs explained; चालताना धाप लागते? हृदय की फुफ्फुसांचा आजार ओळखा

​नॅशनल लायब्ररी ऑफ मेडिसिनवर प्रसिद्ध झालेल्या एका अहवालानुसार, हृदय जेव्हा रक्ताभिसरण नीट करू शकत नाही, तेव्हा फुफ्फुसांवर दाब येतो.

• हार्ट फेल्युअर : हृदय शरीराच्या गरजेनुसार रक्त पंप करू शकत नाही, ज्यामुळे फुफ्फुसात पाणी साचू शकते.
• कोरोनरी आर्टरी डिसीज : हृदयाच्या रक्तवाहिन्यांत अडथळा आल्यास चालताना छातीत दुखते आणि श्वास लागतो.
• अॅनिमिया (Anemia) : रक्तातील हिमोग्लोबिन कमी असल्यास ऑक्सिजन वाहून नेण्याची क्षमता कमी होते, ज्यामुळे थोड्या कष्टानेही धाप लागते.

​मेयो क्लिनिकच्या माहितीनुसार, फुफ्फुसांच्या लवचिकतेत किंवा वायुकोशात (Alveoli) बिघाड झाल्यास श्वास घेण्यास त्रास होतो.

• दमा (Asthma) आणि अ‍ॅलर्जी : श्वसनमार्गाला सूज आल्यामुळे हवा जाण्यास अडथळा निर्माण होतो.
• सीओपीडी (COPD) : धूम्रपान किंवा प्रदूषणामुळे फुफ्फुसे कायमची कमकुवत होतात.
• पोस्ट-कोविड परिणाम : अनेक जणांना कोविडनंतर फुफ्फुसांच्या कार्यक्षमतेत घट झाल्याचे दिसून आले आहे (Lung Fibrosis).

जर तुम्हाला खालीलपैकी कोणतेही लक्षण जाणवत असेल, तर घरगुती उपाय न करता त्वरित डॉक्टरांना भेटावे.

• विश्रांती घेतानाही श्वास लागणे : बसल्या जागी किंवा झोपल्यावर श्वास घेण्यास त्रास होणे.
• पायाला सूज येणे : हे हृदय नीट काम करत नसल्याचे (Edema) प्रमुख लक्षण आहे.
• छातीत दुखणे : श्वास लागण्यासोबत डावा हात, मान किंवा जबडा दुखणे.
• रात्री अचानक जाग येणे : श्वास गुदमरल्यामुळे रात्री अचानक जाग येणे (PND).

मूळ कारण शोधण्यासाठी डॉक्टर खालील चाचण्या सुचवू शकतात :

• ECG आणि 2D Echo : हृदयाची लय आणि पंपिंग क्षमता तपासण्यासाठी.
• PFT (Pulmonary Function Test) : फुफ्फुसे किती हवा साठवू शकतात हे पाहण्यासाठी.
• CBC : रक्तातील हिमोग्लोबिन आणि इन्फेक्शन तपासण्यासाठी.
• Chest X-ray : फुफ्फुसात पाणी किंवा सूज आहे का हे पाहण्यासाठी.

प्राणायाम आणि श्वसनाचे व्यायाम : ‘अनुलोम-विलोम’ आणि ‘प्राणायाम’ फुफ्फुसांची क्षमता वाढवतात.

• वजन नियंत्रण : शरीराचे वजन कमी केल्यास हृदय आणि फुफ्फुसांवरील ताण कमी होतो.
• धूम्रपान सोडा : सिगारेट किंवा विडी फुफ्फुसांना कायमचे निकामी करते.
• पुरेशी विश्रांती आणि लोहयुक्त आहार : जर कारण ॲनिमिया असेल, तर पालक, गूळ-शेंगदाणे आणि खजूर यांचा समावेश करा.
  चालताना धाप लागणे हे नेहमीच ‘स्टॅमिनाशी संबंधित नसते. ‘हृदयविकाराचे पहिले लक्षण हे श्वास लागणे हेच असते. त्यामुळे या लक्षणाकडे पाठ फिरवू नका. वेळेवर केलेले निदान तुम्हाला मोठ्या संकटातून वाचवू शकते.