Success Story : 1970 च्या दशकात एका भारत-अमेरिकन व्यक्तीने थायलंडमध्ये एका छोट्या गिरणीने आपला परदेशी व्यवसाय सुरू केला, जो आता 41 हून अधिक देशांमध्ये विस्ताराला आहे. या व्यक्तीने भारतीय व्यवसायांना जागतिक स्तरावर प्रसिद्धी मिळवून दिली, आणि आता समूहाचा 50% पेक्षा जास्त महसूल परदेशातून येतो.
तरीही एका उद्योगपतीने असा मार्ग निवडला जिथून जगभरातील अनेक देशांपर्यंत पोहोचला. आता परिस्थिती इतक्या झपाट्याने बदलले आहे की, एकेकाळी गुंतवणुकीसाठी अवघड मानल्या जाणाऱ्या देशांमधील सरकारे आणि राष्ट्रप्रमुख आता व्यवसाय करण्यासाठी आमंत्रित करत आहेत.
परदेशात भारतीय व्यवसायाचा झेंडा उंचावला
आता प्रश्न असा आहे की, कोण होते ते उद्योगपती, ज्यांनी संघर्ष अन् संकटाचे संधीत रूपांतर केले आणि परदेशात भारतीय व्यवसायाचा झेंडा उंचावला? ही आहे आदित्य बिर्ला यांची कहाणी, ज्यांनी आग्नेय आशियातून व्यावसायिक प्रवास सुरू झाला आणि जगाच्या अनेक भागांत पोहोचला. आदित्य बिर्ला यांचा इतिहास जाणून घेऊया, जो फार कमी लोकांना माहीत आहे.
1970 च्या दशकात थायलंडमध्ये सुरू प्रवास
जगभरात ओळखल्या जाणाऱ्या भारतातील कॉर्पोरेट समूहाने अगदी लहान पावलांनी परदेशातून आपला प्रवास सुरू केला. 1960 च्या दशकाच्या उत्तरार्धात आणि 1970 च्या दशकाच्या सुरुवातीला थायलंड परदेशी गुंतवणुकीसाठी आपल्या अर्थव्यवस्थेची दारे खुली करत होते. गुंतवणूकदारांना 8 वर्षांसाठी कॉर्पोरेट आणि लाभांश करातून सूट दिली गेली, तर भांडवली उपकरणांच्या आयातीवरही शुल्क हटवलेले. बिर्ला यांनी ही संधी ओळखली. (प्रातिनिधिक फोटो)
गिरणीने परदेश प्रवासाला सुरुवात
बिर्लांचा पहिला आंतरराष्ट्रीय उपक्रम किंवा परकीय गुंतवणूक 1 कोटी रुपयांची कापड गिरणी होती. छोट्या प्रमाणात बिर्ला यांनी ही गिरणी सुरू केलेली आणि लवकरच पहिली मोठी ऑर्डर मिळाली. थाई एअरवेजने हवाई सुंदरींसाठी ड्रेस कोडची ऑर्डर बिर्लांच्या कंपनीला मिळाली. हीच छोटी गिरणी पुढे आणखी 3 गिरण्यांचा – एक थायलंडमध्ये, दुसरी इंडोनेशियामध्ये आणि तिसरी फिलिपिन्समध्ये – पाया बनली. (प्रातिनिधिक फोटो)
आदित्य बिर्लांचे फिलिपिन्ससोबत संबंध
या दरम्यान, बिर्लांचे फिलीपिन्ससोबत संबंधदेखील अधिक दृढ झाले. आदित्य बिर्लांनी त्यांचे आजोबांचे जुने मित्र – फिलीपिन्सचे राष्ट्राध्यक्ष फर्डिनांड मार्कोस – यांची भेट घेतली, ज्यांची नंतर भारतात फिलीपिन्सचे मानद वाणिज्यदूत म्हणून नियुक्ती झाली. तरुण बिर्लांसाठी पासपोर्टवर सह्या करणे आणि व्हिसा जारी करणे एक रोमांचक अनुभव असला तरी, त्यांचे खरे ध्येय खूप मोठे होते: परदेशात व्यवसाय उभा करणे.
10 कंपन्या, 10 कोटी डॉलर्सची विक्री
1970 ते 1980 दरम्यान बिर्लांनी आग्नेय आशियामध्ये 10 कंपन्या स्थापन केल्या, ज्यांची एकूण विक्री किंमत अंदाजे 100 कोटी डॉलर्स होते. त्यानंतर, 1990 च्या दशकाच्या मध्यापर्यंत चित्र पूर्णपणे बदलले. बिर्लांच्या हातात मलेशियामध्ये जगातील सर्वात मोठी पाम तेल रिफायनरी कंपनी होती आणि थायलंडमध्ये त्यांची सर्वात मोठी गुंतवणूक होती. जपानचे अग्रगण्य व्यावसायिक वृत्तपत्र, निक्केई वीकलीनुसार, ‘बिर्ला थायलंडमधील केवळ सर्वात मोठे भारतीय गुंतवणूकदारच नव्हते, तर देशातील मालमत्तेचे दुसरे सर्वात मोठे धारकही होते.’
परदेशात 1200 कोटींचे साम्राज्य
1990 मध्ये थायलंड, मलेशिया, इंडोनेशिया आणि फिलीपिन्समध्ये बिर्ला यांच्या मालकीच्या 12 कंपन्या होत्या, ज्यांची एकत्रित किंमत 1200 कोटी रुपये होते. 1995 पर्यंत या साम्राज्यात आणखी भर पडली, ज्यामध्ये 14 देशांमध्ये 17 कंपन्या आणि एकूण विक्री 5200 कोटींपर्यंत पोहोचलेली. अशाप्रकारे, दोन दशकांपेक्षा थोड्याच काळात ज्या व्यावसायिकाकडे एकेकाळी अमेरिका आणि युरोपमध्ये गुंतवणूक करण्यासाठी निधी नव्हता, त्याने आग्नेय आशियाला आपले प्रमुख व्यापारी गड बनवले. (प्रातिनिधिक फोटो)
बिर्लांचे परदेशी साम्राज्य भारतात लपलेले
विशेष म्हणजे 1990 च्या दशकाच्या सुरुवातीपर्यंत भारतातील फार कमी लोकांना बिर्लांच्या परदेशी व्यवसायाच्या खऱ्या ताकदीबद्दल माहिती होती. MRTP (मक्तेदारी आणि प्रतिबंधात्मक व्यापार पद्धती कायदा, 1969), FERA (परकीय चलन नियमन कायदा, 1973) आणि इतर नियमांच्या काळात परदेशी व्यवसायाबाबत पारदर्शकता मर्यादित होती. बिर्लांकडे बहुतेक आंतरराष्ट्रीय मालकीच्या कंपनीच्या होत्या आणि 13 पैकी केवळ थाई रेयॉन आणि थाई कार्बन स्थानिक शेअर बाजारांवर सूचीबद्ध होत्या.
1988 मध्ये बिर्लांनी भारतीय रेयॉन व्यवसायात कार्बन ब्लॅकचा समावेश केला आणि वार्षिक 20,000 टन उत्पादनाने सुरुवात करून 1989 मध्ये 50,000 टनांपर्यंत उत्पादनात वाढ केली. त्यानंतर थायलंड आणि इजिप्तमध्ये कारखाने उभारले, ज्यामुळे बिर्ला जगातील सहावा सर्वात मोठा उत्पादक बनला. त्यानंतर पोलंड आणि रोमानिया इथेही कार्बन ब्लॅकचे कारखाने उभारण्याचे प्रस्ताव मिळाला.
41 देशांमध्ये पसरलाय बिर्ला समूहाचा व्यवसाय
आदित्य बिर्ला ग्रुप भारतातील आघाडीच्या कॉर्पोरेट समूहांपैकी असून उत्तर आणि दक्षिण अमेरिका, युरोप, आशिया आणि आफ्रिका यांसारख्या 40 हून अधिक देशांमध्ये प्रामुख्याने कामकाज पसरलेले आहे. विशेष म्हणजे समूहाच्या एकूण महसुलापैकी, अंदाजे 57 ते 70 अब्ज डॉलर्स, 50 टक्केपेक्षा जास्त महसूल परदेशातून , म्हणजेच भारताबाहेरील उद्योगांमधून मिळतो.
आदित्य बिर्ला ग्रुप प्रामुख्याने मेटल आणि खाणकाम (हिंदाल्को), सिमेंट (अल्ट्राटेक सिमेंट), पल्प, फायबर आणि वस्त्रोद्योग, रसायने आणि कार्बन ब्लॅक, फॅशन आणि रिटेल, दूरसंचार (व्होडाफोन आयडिया), वित्तीय सेवा, पेंट्स आणि दागिने यांसारख्या क्षेत्रांमध्ये कार्यरत आहे.
लेखकाबद्दलप्रियांका वर्तकप्रियांका वसंत वर्तक या 2023 पासून महाराष्ट्र टाइम्स ऑनलाईनमध्ये डिजिटल कन्टेन्ट प्रोड्युसर पदावर काम करत आहेत. 2015 पासून डिजिटल मीडियामध्ये विविध वेबपोर्टलसाठी काम केले असून क्रीडा आणि बिझनेस यासारख्या विषयांवरील बातम्यांचं लेखन आणि कव्हरेज करायचा दहा वर्षाचा अनुभव आहे.
मुंबई विद्यापीठातून बीएमएम आणि मग मास्टर्सच शिक्षण घेतल्यावर त्यांनी एनडीटीव्हीमध्ये या अग्रगण्य वृत्तवाहिनीमध्ये इंटर्नशीप केली. मग एनबीटी या वृत्तपत्रात शिक्षण आणि मनोरंजन डेस्कवर काम केले. इथे काम करताना त्यांनी शिक्षण व मनोरंजनाशी संबंधित मुलाखती घेतल्या. त्यानंतर 2016 मध्ये फ्री प्रेस जर्नल या इंग्रजी वृत्तपत्रातील ऑनलाईन डिपार्टमेंटमध्ये तीन वर्ष केले जिथे त्यांनी मनोरंजन आणि क्रीडा क्षेत्रातील घडामोडींचे कव्हरेज सुरु करून तीन वर्षाचा अनुभव घेतला.
पत्रकारिता क्षेत्रात 15 वर्षांचा अनुभव
2019 मध्ये लेट्सली या मराठी वेबसाईटसाठी क्रीडा क्षेत्रात न्यूज रायटर म्हणून काम केले. मे 2023 मध्ये महाराष्ट्र टाइम्समध्ये सर्वप्रथम कन्सल्टंट म्हणून तीन महिन्यांचा अनुभव घेतला. या दरम्यान बिझनेस आणि क्रीडा क्षेत्रातील घडामोडी जसे की आयपीएल आणि वेगवेगळ्या क्रीडा मालिका तसेच बिझनेसमध्ये वेतन आयोगासह आंतरराष्ट्रीय घडामोडी कव्हर केल्या.
2023 मध्ये फुल-टाइम्स बिझनेस कव्हरेज सुरु केले. व्यापार कार्यक्षेत्रातील बातमी आणि विश्लेषण लेखांना प्राधान्य दिलं. आंतराष्ट्रीय तसेच राष्ट्रीय शेअर मार्केट, रिअल इस्टेट आणि व्यापार उद्योगाशी संबंधित घडामोडी आदी विषयांवर लेख मालिका लिहिले. केंद्रीय अर्थसंकल्प, अमेरिकेसोबत ट्रेड डील आणि त्यांचा जनसामान्यांसोबत भारतीय अर्थव्यवस्थेवर होणार परिणाम यांचे विश्लेषण केले.
शैक्षणिक पात्रता
प्रियांका वर्तक यांनी 2014 मध्ये विद्याविहार येथील एस.के. सोमैया महाविद्यालयातून मीडिया व जर्नालिसममधून पदवी आणि पदव्युत्तर शिक्षण घेतले. महाविद्यालयीन काळात बॅडमिंटन आणि क्रिकेट यासारख्या खेळात भाग घेऊन पारितोषिके जिंकली. खेळ, चित्रपट, संगीत, पर्यटन यामध्ये प्रियांका यांना रुची आहे.… आणखी वाचा
