Can Diabetics Eat Dates, Raisins & Figs? | मधुमेहात खजूर, मनुके, अंजीर खावे का?

मनुका, खजूर आणि अंजीर यांमध्ये नैसर्गिक साखर असते, ज्यामध्ये प्रामुख्याने फ्रुक्टोज आणि ग्लुकोजचा समावेश होतो. ताज्या फळांच्या तुलनेत सुक्या मेव्यामधील पाण्याचा अंश (Water Content) पूर्णपणे काढून टाकलेला असतो. पाणी सुकल्यामुळे त्यामध्ये कर्बोदके (Carbohydrates) आणि कॅलरीजचे प्रमाण अत्यंत केंद्रित म्हणजेच एकाच ठिकाणी दाटून राहते. याचा अर्थ असा की, सुक्या मेव्याचा अगदी लहान तुकडा किंवा कमी प्रमाण देखील शरीराला मोठी साखर पुरवू शकते. परिणामी, याचे अतिसेवन केल्यास रक्तातील ग्लुकोजची पातळी वेगाने आणि लक्षणीयरीत्या वाढू शकते.

एक अत्यंत सामान्य आरोग्यविषयक भ्रम असा आहे की, मनुका, खजूर किंवा अंजीर रात्रभर पाण्यात भिजवून ठेवल्यास त्यातील साखरेचे प्रमाण कमी होते आणि ते मधुमेहासाठी सुरक्षित बनतात. वैद्यकीय विज्ञानानुसार, पाण्यात भिजवल्यामुळे सुक्या मेव्याचा पोत (Texture) मऊ होतो आणि तो पचायला सोपा जातो, परंतु त्यातील साखरेच्या प्रमाणात किंवा कार्बोहायड्रेट्समध्ये कोणताही बदल होत नाही. तसेच, सकाळी रिकाम्या पोटी भिजवलेले मनुके खाल्ल्याने रक्त शुद्ध होते किंवा इन्सुलिनची कार्यक्षमता सुधारते, या दाव्यालाही कोणताही वैज्ञानिक आधार नाही. भिजवलेला सुका मेवा म्हणजे मधुमेहावरचा उपचार किंवा साखर कमी करण्याचे औषध नाही, हे लक्षात ठेवले पाहिजे.

मधुमेहाच्या रुग्णांनी सुका मेवा पूर्णपणे बंद करण्याची गरज नाही, कारण या पदार्थांमधून शरीराला भरपूर फायबर (चोथा), अँटीऑक्सिडंट्स, पोटॅशियम आणि मॅग्नेशियम यांसारखे आवश्यक घटक मिळतात. पण, हे खाताना प्रमाणावर नियंत्रण ठेवणे हीच खरी गुरुकिल्ली आहे.

• कसे खावे? जेव्हा तुम्ही सुका मेवा खाता, तेव्हा तो एकटा न खाता सोबत प्रोटीनयुक्त पदार्थ (Protein-rich foods) किंवा निरोगी चरबी (Healthy Fats) असलेले पदार्थ एकत्र करून खा.
• उदाहरण: एखादा खजूर सुक्या मेव्यातील बदाम-अक्रोड सोबत खाणे किंवा अंजीर फिका योगर्ट (दही) सोबत खाणे. यामुळे शरीरात साखर शोषली जाण्याचा वेग मंदावतो आणि रक्तातील ग्लुकोजची पातळी अचानक वाढत नाही.

अनेक लोक वजन कमी करण्यासाठी साखरेऐवजी सुका मेवा खाण्यास प्राधान्य देतात. सुका मेवा हा पोषक तत्वांनी समृद्ध असला, तरी तो वजन कमी करण्याचे पारंपारिक अन्न नाही. सुक्या मेव्यामध्ये कॅलरीजचे प्रमाण खूप जास्त असते, त्यामुळे डाएट फूड समजून तो अमर्याद प्रमाणात खाल्ल्यास शरीरात जास्त कॅलरीज जाऊन वजन वाढू शकते. मात्र, जर तुम्ही चॉकलेट, मिठाई किंवा बाजारातील गोड स्नॅक्सला पर्याय म्हणून अत्यंत मर्यादित प्रमाणात खजूर किंवा मनुके खाल्ले, तर ते गोड खाण्याची इच्छा किंवा क्रेविंग नियंत्रित करण्यास आणि चांगल्या सवयी लावण्यास नक्कीच मदत करू शकतात. निसर्गातून मिळणारी गोड गोष्ट आहे म्हणून ती कितीही खाल्ली तरी चालेल, हा विचार चुकीचा आहे.

खजूर हा मधुमेहाच्या व्यवस्थापनात नेहमीच चर्चेचा विषय ठरतो. खजूर खूप गोड असला तरी त्यात फायबरचे प्रमाण उत्तम असते, ज्यामुळे मर्यादित प्रमाणात खाल्ल्यास तो रक्तातील साखरेची पातळी नियंत्रित ठेवू शकतो. दुसरीकडे, अंजीर आणि मनुक्यांमध्ये असलेले फायबर पचनसंस्था निरोगी ठेवण्यास आणि आतड्यांची हालचाल सुलभ करण्यास मदत करते. ज्या लोकांना बद्धकोष्ठतेचा (Constipation) त्रास आहे, त्यांच्यासाठी हे पदार्थ अत्यंत फायदेशीर ठरतात. परंतु, त्यांचे अतिसेवन केल्यास पोट फुगणे (Bloating), पोटाची अस्वस्थता किंवा नको असलेल्या कॅलरीज शरीरात वाढणे अशा समस्या उद्भवू शकतात.

मधुमेह नियंत्रण हे कोणत्याही एका चमत्कारी पदार्थावर अवलंबून नसते आणि केवळ एखादा पदार्थ खाल्ल्याने ते बिघडतही नाही. रक्तातील साखरेचे व्यवस्थापन हे तुमची एकूण आहाराची पद्धत, शारीरिक हालचाल, झोपेची गुणवत्ता, वेळेवर औषधे घेणे आणि मानसिक ताणाचे व्यवस्थापन यावर अवलंबून असते. सुक्या मेव्याला आहारात अजिबात स्थान न देणे किंवा तो ‘अमृत’ समजून जास्त खाणे या दोन्ही अतिरेकी पद्धती चुकीच्या आहेत. योग्य प्रमाणात आणि योग्य पद्धतीने खाल्लेला सुका मेवा तुमच्या आरोग्याला हानी न पोहोचवता चयापचय (Metabolic) स्वास्थ्य उत्तम ठेवण्यास मदत करतो.