मुंबईतील 110 वर्षे जुनी पारसी डेअरी स्वच्छतेच्या नियमांचे उल्लंघन झाल्याच्या आरोपांमुळे चर्चेत आली आहे. अन्न सुरक्षा विभागाच्या तपासणीत भिंतींवर बुरशी, अस्वच्छ परिसर आणि अन्न साठवणुकीतील त्रुटी आढळल्याने डेअरीचा परवाना तात्पुरता निलंबित करण्यात आला. पण अशी बुरशी पावसामुळे आपल्या घरात देखील तयार होते. या घटनेमुळे भिंतीवरील बुरशी आरोग्यासाठी किती धोकादायक असते आणि ती दूर करण्यासाठी कोणते उपाय करावेत, याबाबत जाणून घेणे महत्त्वाचे ठरते.

या घटनेनंतर अनेकांच्या मनात एक महत्त्वाचा प्रश्न निर्माण झाला आहे.भिंतीवर दिसणारी बुरशी खरंच आरोग्यासाठी धोकादायक असते का? अनेकदा घराच्या भिंतींवर, बाथरूममध्ये, स्वयंपाकघरात किंवा पावसाळ्यानंतर काळे, हिरवे किंवा पांढरे डाग दिसू लागतात. सुरुवातीला ते केवळ सौंदर्य बिघडवणारे डाग वाटतात, परंतु काही परिस्थितींमध्ये ते बुरशीची वाढ असल्याचे संकेत असू शकतात. विशेषतः दम्याचा त्रास, अॅलर्जी किंवा कमी रोगप्रतिकारक शक्ती असलेल्या व्यक्तींना अशा वातावरणाचा अधिक त्रास होऊ शकतो.
तज्ज्ञांच्या मते, बुरशी ही फक्त भिंतींची समस्या नसून ती घरातील हवेच्या गुणवत्तेवरही परिणाम करू शकते. ओलावा, पाणी गळती, अपुरी हवा खेळती राहणे किंवा जास्त आर्द्रता यामुळे बुरशी झपाट्याने वाढते. त्यामुळे केवळ भिंती स्वच्छ करणे पुरेसे नसते, तर बुरशी निर्माण होण्यामागील मूळ कारण शोधून त्यावर उपाय करणेही तितकेच आवश्यक असते. (फोटो सौजन्य :- @iStock, @parsi_dairy_farm)
बुरशी म्हणजे काय?
बुरशी (Mold) हा एक प्रकारचा सूक्ष्म बुरशीजन्य जीव आहे. ओलसर, दमट आणि हवेशीर नसलेल्या ठिकाणी ती अतिशय वेगाने वाढते. भिंती, छत, लाकूड, कागद, कापड आणि अन्नपदार्थांवर बुरशी सहज तयार होऊ शकते. बुरशीची वाढ दिसू लागल्यानंतर ती केवळ भिंतीपुरती मर्यादित राहत नाही, तर हवेमध्ये तिचे सूक्ष्म कण पसरतात. हे कण श्वासाद्वारे शरीरात जाऊ शकतात.
भिंतीवरील बुरशी आरोग्यासाठी किती धोकादायक?
प्रत्येक प्रकारची बुरशी विषारी नसली तरी दीर्घकाळ तिच्या संपर्कात राहिल्यास काही आरोग्यविषयक समस्या निर्माण होऊ शकतात.
1. श्वसनाचे विकार
बुरशीमुळे हवेमध्ये पसरलेल्या बीजाणूंमुळे काही लोकांना श्वास घेण्यास त्रास, खोकला, घशात खवखव किंवा दम्याचा त्रास वाढू शकतो.
2. अॅलर्जी
धूळ किंवा परागकणांप्रमाणेच बुरशीमुळेही अॅलर्जी होऊ शकते. यामध्ये शिंक येणे, डोळ्यांतून पाणी येणे, नाक वाहणे किंवा त्वचेवर पुरळ उठणे यांचा समावेश होतो.
3. लहान मुले आणि वृद्धांना अधिक धोका
ज्यांची रोगप्रतिकारक शक्ती कमी आहे, अशा व्यक्तींना बुरशीचा परिणाम अधिक होऊ शकतो. लहान मुले, वृद्ध, गर्भवती महिला आणि दीर्घकालीन आजार असलेल्या व्यक्तींनी विशेष काळजी घेणे आवश्यक असते.
भिंतींवर बुरशी असल्यास त्याचे काही दुष्परिणाम असे असू शकतात.
- भिंतींवर बुरशी असल्यास त्याचे काही दुष्परिणाम असे असू शकतात.
- हवेमध्ये बुरशीचे कण मिसळू शकतात.
- अन्न दूषित होण्याचा धोका वाढतो.
- उत्पादनाच्या गुणवत्तेवर परिणाम होऊ शकतो.
- अन्न सुरक्षा नियमांचे उल्लंघन मानले जाऊ शकते.
- ग्राहकांच्या आरोग्यावर परिणाम होण्याची शक्यता वाढते.
ओलाव्याचे मूळ कारण शोधा
फक्त बुरशी स्वच्छ करून उपयोग होत नाही. प्रथम पाणी गळती, भिंतींमधून होणारे झिरपण, छतावरील क्रॅक किंवा घरातील जास्त आर्द्रतेचे कारण शोधून ते कायमस्वरूपी दूर करणे आवश्यक आहे. कारण ओलावा कायम राहिल्यास काही दिवसांतच बुरशी पुन्हा वाढू शकते.
पांढऱ्या व्हिनेगरचा वापर
पांढरा व्हिनेगर हा बुरशी काढण्यासाठी प्रभावी घरगुती उपाय मानला जातो. तो थेट प्रभावित भागावर स्प्रे करा आणि सुमारे 30 ते 60 मिनिटे तसेच राहू द्या. त्यानंतर मऊ किंवा मध्यम कडक ब्रशने स्वच्छ घासून कोरड्या कापडाने पुसा. लहान प्रमाणातील बुरशीसाठी हा उपाय उपयुक्त ठरू शकतो.
बेकिंग सोडा वापरा
एक कप पाण्यात एक-दोन चमचे बेकिंग सोडा मिसळून स्प्रे तयार करा. तो बुरशीवर फवारून काही वेळाने ब्रशने स्वच्छ करा. यामुळे बुरशी पुन्हा तयार होण्याचा धोका काही प्रमाणात कमी करू शकतो.
ब्लीचचा मर्यादित वापर
सिमेंट, टाइल्स किंवा नॉन-पोरस पृष्ठभागांवर ब्लीचचा वापर केला जाऊ शकतो. मात्र त्याचा वापर करताना हातमोजे, मास्क आणि डोळ्यांचे संरक्षण वापरणे आवश्यक आहे. खोलीत पुरेशी हवा खेळती ठेवा. लाकूड, प्लास्टर किंवा रंगीत भिंतींवर ब्लीच वापरणे टाळावे, कारण त्यामुळे नुकसान होऊ शकते.

