चंद्राच्या रहस्यमय आणि दुर्गम समजल्या जाणाऱ्या दक्षिण ध्रुवावर पाण्याचा शोध घेण्याच्या चीनच्या महत्त्वाकांक्षी मोहिमेला मोठा तांत्रिक धक्का बसला आहे. ‘लाइव्ह मिंट’च्या रिपोर्टनुसार, चीनचे सर्वात प्रगत समजले जाणारे ‘चांग ई-7’ हे चांद्र मिशन आता नियोजित वेळेपेक्षा पुढे ढकलण्यात आले आहे. अंतराळ संशोधनातील गुंतागुंतीची तांत्रिक आव्हाने आणि उपकरणांच्या अंतिम चाचण्यांमुळे हे मिशन आता 2027 पर्यंत लांबणीवर पडण्याची शक्यता वर्तवली जात आहे.
या विलंबामुळे जागतिक अंतराळ क्षेत्रात, विशेषतः अमेरिका आणि भारत यांच्यासोबत सुरू असलेल्या ‘मून रेस’मध्ये चीन काहीसा पिछाडीवर पडण्याची चिन्हे आहेत.
दक्षिण ध्रुवावर पाण्याचा शोध घेणे हेच मुख्य उद्दिष्ट
चंद्राच्या दक्षिण ध्रुवावर गोठलेल्या स्वरूपात पाण्याचे साठे असण्याची दाट शक्यता शास्त्रज्ञांनी व्यक्त केली आहे. हेच पाणी शोधणे आणि त्याचा मानवी वस्तीसाठी कसा वापर करता येईल, याचा अभ्यास करणे हे चीनच्या ‘चांग ई-7’ मोहिमेचे मुख्य उद्दिष्ट आहे. जर चीनला यात यश आले, तर भविष्यातील आंतरराष्ट्रीय चांद्र संशोधन केंद्रासाठी हा एक मैलाचा दगड ठरणार आहे.
मात्र, दक्षिण ध्रुवावरील अत्यंत खडकाळ, अंधारे आणि उणे तापमानाचे वातावरण यामुळे लँडिंग साइटची निवड करणे आणि तिथे उपकरणांचे अचूक लँडिंग करणे हे चीनच्या अंतराळ शास्त्रज्ञांसाठी मोठे आव्हान ठरत आहे.
मोहिमेत काय आहे खास?
‘चांग ई-7’ ही चीनची आजवरची सर्वात गुंतागुंतीची मोहीम मानली जात आहे. यामध्ये केवळ एक लँडर किंवा रोव्हर नसून, एकूण चार प्रमुख उपकरणांचा समावेश आहे.
ऑर्बिटर: जो चंद्राच्या कक्षेत फिरून डेटा गोळा करेल.
लँडर: जो दक्षिण ध्रुवावर सुरक्षित लँडिंग करेल.
रोव्हर: जो चंद्राच्या पृष्ठभागावर फिरून मातीचे परीक्षण करेल.
फ्लाइंग प्रोब: हे या मोहिमेचे सर्वात मोठे आकर्षण आहे. हा एक छोटा उडणारा रोबोट असेल, जो चंद्रावरील विवरांच्या आत लपलेल्या अंधाऱ्या भागात उडून जाईल आणि तिथल्या बर्फाचा शोध घेईल.
या चारही उपकरणांचे एकमेकांशी असणारे तांत्रिक एकत्रीकरण आणि त्यांच्या सॉफ्टवेअर चाचण्या पूर्ण करण्यासाठी चीनला अधिक वेळेची गरज भासत आहे.
जागतिक अंतराळ स्पर्धेवर होणारा परिणाम
चिनी अंतराळ संस्थेच्या (CNSA) या निर्णयामुळे जागतिक स्तरावर मून मिशनची स्पर्धा अधिक रंजक झाली आहे. भारताने ‘चांद्रयान-3’ द्वारे दक्षिण ध्रुवावर यशस्वी पाऊल ठेवून आधीच इतिहास रचला आहे, तर अमेरिका आपल्या ‘आर्टेमिस’ मोहिमेद्वारे चंद्रावर पुन्हा मानव पाठवण्याच्या तयारीत आहे. अशा स्थितीत चीनची मोहीम 2027 पर्यंत पुढे गेल्यामुळे, रशिया आणि चीन यांच्या संयुक्त चांद्र प्रकल्पालाही (ILRS) काहीसा विलंब होऊ शकतो.
असे असले तरी, अंतराळ तज्ज्ञांच्या मते, घाईगडबडीत मोहीम आखून ती अपयशी ठरवण्यापेक्षा, सर्व चाचण्या पूर्ण करून 2027 मध्ये सुरक्षित प्रक्षेपण करणे हाच चीनचा मुख्य विचार आहे.
लेखकाबद्दलशुभम कुलकर्णीशुभम कुलकर्णी हे गेल्या नऊ वर्षांहून अधिक काळ मुख्य प्रवाहातील माध्यम क्षेत्रात सक्रिय असलेले एक व्यासंगी पत्रकार आहेत. सध्या ते ‘महाराष्ट्र टाईम्स’च्या ‘टेक आणि सायन्स’ विभागात कन्सल्टंट म्हणून आपली जबाबदारी सांभाळत आहेत. तंत्रज्ञान विश्वातील वेगाने बदलणारे आर्टिफिशियल इंटेलिजन्स (AI) चे प्रगत तंत्रज्ञान, नवनवीन गॅझेट्स, टेक ट्रेंड्स, स्मार्टफोन रिव्ह्यूज आणि सायन्स क्षेत्रातील क्लिष्ट वैज्ञानिक घडामोडी अतिशय सोप्या, सर्वसामान्यांना समजेल अशा रंजक भाषेत मांडण्यात त्यांचा विशेष हातखंडा आहे. डिजिटल मीडियातील अचूक SEO आणि Google Discover च्या बदलत्या अल्गोरिदमचा वापर करून लाखो वाचकांपर्यंत तांत्रिक माहिती पोहोचवण्यात त्यांचा मोलाचा वाटा आहे.
छत्रपती संभाजीनगर येथील नामांकित ‘MGM’ संस्थेतून ‘एम.ए. पत्रकारिता आणि जनसंवाद’ ही मास्टर पदवी संपादन केल्यानंतर, त्यांनी आपल्या कारकिर्दीची सुरुवात ‘आकाशवाणी’ या प्रतिष्ठित संस्थेतून केली. 2017 मध्ये त्यांनी ‘दैनिक सामना’ या अग्रगण्य मुखपत्रात प्रवेश करत वृत्तपत्र पत्रकारितेचा भक्कम पाया रचला. त्यानंतर मुंबईतील ABP माझा, TV9 मराठी, साम TV, पुढारी न्यूज चॅनेल आणि लोकशाही न्यूज या महाराष्ट्रातील आघाडीच्या वृत्तवाहिन्यांमध्ये ‘बुलेटिन प्रोड्यूसर’ म्हणून जबाबदारी सांभाळली आहे. राजधानी दिल्ली येथे ‘News Nation Marathi’ साठी राष्ट्रीय आणि आंतरराष्ट्रीय स्तरावरील वेगवेगळ्या न्यूज बुलेटिन्सचा दांडगा अनुभव त्यांच्या पाठीशी आहे.
प्रिंट, इलेक्ट्रॉनिक आणि डिजिटल मीडियाच्या सखोल अनुभवामुळे राजकारण, व्यापार-उद्योग, विज्ञान, तंत्रज्ञान, ऑटोमोबाईल, सायबर सुरक्षा आणि लाइफस्टाईल क्षेत्रातील गुंतागुंतीच्या विषयांचे अचूक विश्लेषण करणे ही त्यांची प्रमुख ओळख आहे. पत्रकारितेच्या या व्यस्त प्रवासातून वेळ काढत, निसर्गाच्या सानिध्यात वेळ घालवणे हा त्यांचा छंद आहे.… आणखी वाचा
