अंतराळ संशोधनात भारताने जागतिक स्तरावर ऐतिहासिक झेप घेतली आहे. अमेरिकेची अग्रगण्य अंतराळ संस्था ‘नासा’ने आता चंद्रावर कायमस्वरूपी मानवी वस्ती उभारण्याच्या आपल्या महत्त्वाकांक्षी प्रकल्पासाठी भारताच्या ‘इस्रो’ला अधिकृत आमंत्रण दिले आहे. चांद्रयान-3 च्या अभूतपूर्व यशानंतर अमेरिकेने भारताच्या अंतराळ तंत्रज्ञानावर पूर्ण विश्वास दाखवत हा अत्यंत मोठा आणि धोरणात्मक निर्णय घेतला आहे. चला तर मग याविषयीची माहिती पुढे जाणून घेऊया.
वैयक्तिक देशांच्या अंतराळ मोहिमांच्या सीमा ओलांडून आता जागतिक खगोलशास्त्रीय संशोधनाचे एक नवीन पर्व सुरू झाले आहे. अमेरिकेची प्रतिष्ठित अंतराळ संस्था NASA ने भारताच्या ISRO ला चंद्रावर कायमस्वरूपी मानवी वस्ती उभारण्याच्या ‘मून बेस’ प्रोग्राममध्ये अधिकृतपणे सहभागी होण्याचे आमंत्रण दिले आहे. (REF.)
बेंगळुरू येथील इस्रो मुख्यालयात पार पडलेल्या भारत-अमेरिका सिव्हिल स्पेस जॉइंट वर्किंग ग्रुपच्या (CSJWG) 9 व्या बैठकीत अमेरिकेचे राजदूत सर्जिओ गोर यांनी या ऐतिहासिक प्रस्तावाची अधिकृत घोषणा केली. जुन्या प्रस्तावाला नव्याने गती देणारा हा निर्णय जागतिक स्पेस रेसला पूर्णपणे कलाटणी देणारा ठरणार आहे.
चंद्राच्या दक्षिण ध्रुवावरील ‘सायन्स’ ठरेल केंद्रबिंदू
नासाचा हा महत्त्वाकांक्षी मून बेस प्रकल्प चंद्राच्या दक्षिण ध्रुवावर साकारला जाणार आहे. भारताने चांद्रयान-3 च्या माध्यमातून चंद्राच्या दक्षिण ध्रुवावर यशस्वी लँडिंग करून इतिहास रचला होता. या दुर्गम भागात पाण्याचे बर्फ आणि दुर्मिळ खनिजे असण्याची दाट शक्यता आहे. याच पार्श्वभूमीवर, चंद्राची भूगर्भीय रचना समजून घेण्यासाठी आणि तिथल्या अत्यंत थंड वातावरणात मानवाला दीर्घकाळ जिवंत ठेवणाऱ्या ‘लाईफ-सपोर्ट सिस्टीम’ विकसित करण्यासाठी नासाला इस्रोच्या तांत्रिक आणि वैज्ञानिक डेटाची मदत हवी आहे. हा केवळ दोन देशांचा करार नसून, तो शुद्ध खगोलशास्त्रीय संशोधनाचा पाया ठरेल. (REF.)
आर्टेमिस करारांतर्गत ओपन डेटा शेअरिंग
भारत 2023 मध्ये नासाच्या ‘आर्टेमिस कराराचा’ 27 वा स्वाक्षरीकर्ता देश बनला होता. याच कराराला अधिक मजबूत करत, बेंगळुरू येथील बैठकीत दोन्ही देशांनी चंद्रावरील संशोधनाचा ‘ओपन सायंटिफिक डेटा’ (Open Scientific Data Sharing) एकमेकांशी शेअर करण्यावर एकमत केले आहे. या अंतर्गत, दोन्ही संस्था स्पेस रेडिएशनचा मानवी शरीरावर होणारा परिणाम आणि चंद्रावरील संसाधनांचा वापर (ISRU) यांसारख्या गंभीर वैज्ञानिक आव्हानांवर संयुक्तपणे संशोधन करणार आहेत. (REF.)
भारताच्या ‘स्पेस व्हिजन 2047’ ला बळ
भारताने आधीच 2040 पर्यंत चंद्रावर भारतीय अंतराळवीर पाठवण्याचे आणि 2047 पर्यंत स्वतःचा स्वतंत्र मून बेस तयार करण्याचे ‘स्पेस व्हिजन’ जाहीर केले आहे. अशा परिस्थितीत, नासाच्या मून बेस मोहिमेत इस्रोचा सहभाग भारताला अंतराळ पायाभूत सुविधा आणि क्रायोजेनिक तंत्रज्ञानात मोठी स्वायत्तता देईल. याशिवाय, या (REF.) बैठकीत दोन्ही देशांच्या व्यावसायिक अंतराळ सहकार्याला ‘TRUST’ (Transforming the Relationship Utilizing Strategic Technology) उपक्रमांतर्गत नवी गती देण्यात आली आहे, ज्यामुळे भविष्यातील मंगळ मोहिमांचे विज्ञानाचे मार्ग खुले होतील.
लेखकाबद्दलशुभम कुलकर्णीशुभम कुलकर्णी जवळपास 6 वर्षांपासून मराठी माध्यमांमध्ये काम करतोय. आकाशवाणी (छत्रपती संभाजीनगर) पासून माध्यम क्षेत्रात कामाला सुरुवात केली. एका मुखपत्रासह मुंबईतील नामांकित मराठी वृत्तवाहिन्यांमध्ये ‘बुलेटिन प्रोड्यूसर’ म्हणून जबाबदारी सांभाळली. शुभमला राजधानी दिल्लीतही बातमीवर संस्कार करण्याची संधी मिळाली. राजकारण, व्यापार-उद्योग, क्रीडा, तंत्रज्ञान, ऑटो या विषयावर लिहायला त्याला आवडतं. निसर्गाच्या सानिध्यात बसायला, फावल्या वेळेत चित्रपट, वेब सिरीज पाहाण्याचा शुभमचा छंद आहे.… आणखी वाचा