आजच्या काळात ब्लूटूथ इयरबड्सचा वापर प्रचंड वाढला असून त्यासोबतच आरोग्याबाबतच्या चिंताही वाढल्या आहेत. सध्याच्या वैज्ञानिक पुराव्यांनुसार, सामान्य ब्लूटूथ वापरामुळे कर्करोगासारखे गंभीर आजार होत असल्याचे सिद्ध झालेले नाही. परंतु, दीर्घकाळ आणि जास्त आवाजात (High Volume) इयरफोन्स वापरल्याने मानवी श्रवणशक्तीवर अतिशय गंभीर परिणाम होऊ शकतो. चला तर मग सायन्सच्या अँगलने याविषयी जाणून घेऊया.
आजच्या डिजिटल युगात गाणी ऐकणे, ऑफिसच्या मीटिंग्ज किंवा फोनवर तासंतास बोलण्यासाठी वायरलेस ब्लूटूथ इयरबड्स आपल्या आयुष्याचा अविभाज्य भाग बनले आहेत. मात्र, हे गॅजेट्स कानाच्या अगदी आत दीर्घकाळ राहत असल्यामुळे ‘ब्लूटूथच्या वापरामुळे गंभीर आजार किंवा कॅन्सर होतो का?’ अशी भीती अनेक युजर्सच्या मनात निर्माण झाली आहे. या विषयावर जागतिक आरोग्य संघटना (WHO) आणि वैद्यकीय क्षेत्रातील तज्ज्ञांनी अनेक महत्त्वाची तथ्ये समोर ठेवली आहेत, जी प्रत्येक स्मार्टफोन युजर्सने समजून घेणे गरजेचे आहे. यासंदर्भात डॉ. मंगेश दरेकर यांनी त्यांच्या इन्स्टाग्राम अकाऊंटवर रील्सच्या माध्यमातून माहिती दिली आहे.
ID@undefined
Caption not available.
ID@undefined
Caption not available.
गंभीर आजारांचे दावे आणि वैज्ञानिक सत्य
जागतिक आरोग्य संशोधनांनुसार, ब्लूटूथ उपकरणांमधून ‘नॉन-आयनायझिंग’ (Non-Ionizing Radiation) प्रकारच्या रेडिएशन लहरी उत्सर्जित होतात. या लहरी अत्यंत कमी क्षमतेच्या असतात. अत्याधुनिक वैद्यकीय पुराव्यांनुसार, सामान्य आणि मर्यादित ब्लूटूथ वापरामुळे कर्करोग किंवा इतर कोणतेही गंभीर आजार होतात, असे कुठेही सिद्ध झालेले नाही. त्यामुळे रेडिएशनच्या भीतीपोटी बड्स वापरणे पूर्णपणे बंद करण्याची गरज नाही, तर ‘ते तुम्ही कसे वापरता’ हे सर्वात जास्त महत्त्वाचे आहे.
रेडिएशनपेक्षा ‘हाय व्हॉल्यूम’ ठरू शकतो घातक
जागतिक आरोग्य संघटनेच्या (WHO) एका रिपोर्टनुसार, वायरलेस बड्समुळे गंभीर आजार होत नसले, तरी त्यांच्या चुकीच्या वापरामुळे बहिरेपणाचा धोका प्रचंड वाढला आहे. जेव्हा तुम्ही 70 ते 80 टक्क्यांपेक्षा जास्त व्हॉल्यूम ठेवून दीर्घकाळ गाणी ऐकतो किंवा बोलतो, तेव्हा कानाच्या आतील नाजूक पेशींवर (Cochlea सेल्स) प्रचंड ताण पडतो. यामुळे कायमचे ऐकू न येणे, कानात सतत आवाज येणे किंवा कान ठणकणे यांसारख्या गंभीर समस्या उद्भवू शकतात.
संसर्ग आणि कानाचे दुखणे
दीर्घकाळ इयरबड्स कानात कोंबून ठेवल्यामुळे कानाच्या आत हवेची हालचाल पूर्णपणे बंद होते. यामुळे कानाच्या आत घाम आणि आर्द्रता निर्माण होऊन बॅक्टेरिया किंवा बुरशीजन्य संसर्ग (Fungal Infection) होण्याचा धोका वाढतो. अनेकदा यामुळे कानात तीव्र वेदना सुरू होतात.
सुरक्षित वापरासाठी तज्ज्ञांचे 4 नियम
व्हॉल्यूम मर्यादित ठेवा: फोनवर गाणी ऐकताना किंवा बोलताना आवाजाची पातळी नेहमी 50 ते 60 टक्क्यांच्या खालीच ठेवा. 60/60 चा सुवर्णनियम पाळा: 60 मिनिटांपेक्षा जास्त काळ सलग इयरफोन्स वापरू नका. दर तासाला किमान 10 ते 15 मिनिटांचा ब्रेक (Regular Break) कानांना नक्की द्या. बड्स नियमित स्वच्छ करा: कानाचा संसर्ग टाळण्यासाठी आठवड्यातून एकदा बड्सचे रबर कोरड्या कापडाने किंवा सॅनिटायझरने हलके स्वच्छ करा. झोपताना वापर टाळा: अनेक लोकांना बड्स कानात घालून झोपण्याची सवय असते, जी अत्यंत घातक आहे. रात्री झोपताना कान पूर्णपणे मोकळे असावेत
(Disclaimer: प्रस्तुत वृत्त केवळ उपलब्ध माहिती आणि सर्वसामान्य संदर्भांच्या आधारावर तयार करण्यात आले आहे. या वृत्तातील माहितीची अचूकता, पूर्णता किंवा विश्वासार्हतेबाबत ‘मटा’ (महाराष्ट्र टाइम्स ऑनलाईन) कोणताही दावा करत नाही किंवा त्याची पुष्टी करत नाही.)
लेखकाबद्दलशुभम कुलकर्णीशुभम कुलकर्णी जवळपास 6 वर्षांपासून मराठी माध्यमांमध्ये काम करतोय. आकाशवाणी (छत्रपती संभाजीनगर) पासून माध्यम क्षेत्रात कामाला सुरुवात केली. एका मुखपत्रासह मुंबईतील नामांकित मराठी वृत्तवाहिन्यांमध्ये ‘बुलेटिन प्रोड्यूसर’ म्हणून जबाबदारी सांभाळली. शुभमला राजधानी दिल्लीतही बातमीवर संस्कार करण्याची संधी मिळाली. राजकारण, व्यापार-उद्योग, क्रीडा, तंत्रज्ञान, ऑटो या विषयावर लिहायला त्याला आवडतं. निसर्गाच्या सानिध्यात बसायला, फावल्या वेळेत चित्रपट, वेब सिरीज पाहाण्याचा शुभमचा छंद आहे.… आणखी वाचा