काही स्वप्ने हुबेहूब खरी का वाटतात, तर काहींचा काहीच अर्थ का लागत नाही? इटलीच्या शास्त्रज्ञांनी AI तंत्रज्ञानाच्या मदतीने तब्बल 3,700 हून अधिक स्वप्नांचा सखोल अभ्यास केला आहे. या संशोधनातून समोर आले आहे की, तुमची पर्सनालिटी, अपुरी झोप आणि वाढता मानसिक ताणतणाव तुमच्या स्वप्नांना संपूर्णपणे नवीन रूप देतात. चला तर मग याविषयीची माहिती पुढे जाणून घेऊया.
तुमच्या बाबतीत असे कधी घडले आहे का की सकाळी उठल्यानंतरही तुम्हाला असे वाटले की आपण पाहिलेले स्वप्न अगदी खरे आहे? दुसरीकडे, काही स्वप्ने इतकी विचित्र आणि हास्यास्पद असतात की त्यांना डोके किंवा पाय नसतात. आपण अनेकदा विचार करतो की स्वप्ने हा केवळ योगायोग आहे किंवा मनाचा एक विकृती आहे. पण नुकत्याच झालेल्या एका वैज्ञानिक अभ्यासाने ही विचारसरणी पूर्णपणे बदलली आहे.
इटलीच्या IMT स्कूल फॉर अॅडव्हान्स्ड स्टडीजच्या संशोधकांनी कृत्रिम बुद्धिमत्ता (AI) चा वापर स्वप्नातील वास्तविकता शोधण्यासाठी केला आहे जो थेट आपल्या व्यक्तिमत्त्वाशी, आपल्या झोपेशी आणि आपल्या जीवनातील गोंधळाशी संबंधित आहे.
स्वप्ने रँडम नसतात, त्यामागे एक सखोल विज्ञान
बहुतेक लोकांचा असा विश्वास आहे की स्वप्ने रँडमपणे किंवा विनाकारण येतात. पण ‘कम्युनिकेशन्स सायकॉलॉजी’मध्ये प्रसिद्ध झालेल्या एका नवीन संशोधनानुसार, स्वप्ने कधीही अनावश्यक नसतात. शास्त्रज्ञांनी 18 ते 70 वयोगटातील 287 लोकांच्या 3,700 हून अधिक स्वप्नांचे विश्लेषण केले. या अभ्यासातून असे दिसून आले आहे की आपला दैनंदिन अनुभव, विचार करण्याची पद्धत आणि आपली झोपेची पद्धत आपण रात्री कसे स्वप्न पाहता हे निर्धारित करते.
AI स्वप्नातील भाषेची संहिता सोडवते
हजारो स्वप्नांच्या कहाण्या स्वत:हून वाचणं आणि समजून घेणं अशक्य होतं. म्हणून संशोधकांनी नॅचरल लँग्वेज प्रोसेसिंग (NLP) नावाच्या AI तंत्रज्ञानाचा अवलंब केला. या कृत्रिम बुद्धिमत्तेने स्वप्नांमध्ये वापरलेले शब्द आणि त्यामागे लपलेल्या भावनांचे नमुने पकडले. AI ने हे सिद्ध केले की स्वप्ने विखुरलेला कचरा नसतात, परंतु त्यांची एक विशिष्ट रचना आणि अर्थ असतो.
मेंदू जुन्या आठवणींचा मेळ घालून ‘नवीन चित्रपट’ बनवतो
अभ्यासात एक अतिशय मनोरंजक गोष्ट समोर आली, आपला मेंदू त्याच स्वप्नात मागील दिवसातील घटनांची पुनरावृत्ती करत नाही. त्याऐवजी, मेंदू आपल्या जुन्या आठवणी, भीती, इच्छा आणि विचार मिसळतो. उदाहरणार्थ, तुमच्या स्वप्नात, तुमचे कार्यालय किंवा शाळा सारखीच असेल, परंतु तिथली माणसे, परिस्थिती पूर्णपणे नवीन असेल. हेच कारण आहे की स्वप्ने ओळखीची असूनही ती खूप विचित्र वाटतात.
स्वप्न किती लक्षात ठेवले जाईल हे आपले विचार ठरवतात
जे लोक दिवसा खूप विचारांमध्ये हरवतात (दिवास्वप्ने), त्यांची स्वप्ने खूप वेगाने बदलतात आणि विखुरलेली असतात. त्याचबरोबर जे लोक स्वप्नांना अत्यंत गांभीर्याने घेतात आणि असा विश्वास ठेवतात की स्वप्नांना काही अर्थ असतो, त्यांची स्वप्ने अगदी स्पष्ट, रंगीबेरंगी आणि दृश्य असतात. तथापि, संशोधन असे म्हणत नाही की स्वप्नांवर विश्वास ठेवणे स्पष्ट आहे, परंतु हे निश्चितपणे आपल्या लक्षात ठेवण्याच्या क्षमतेशी संबंधित आहे.
कोरोना लॉकडाऊनने लोकांची स्वप्ने कशी बदलली?
शास्त्रज्ञांना असे आढळले की जेव्हा देश कोविड -19 लॉकडाऊन अंतर्गत होता, तेव्हा अडथळे, निर्बंध, भिंती आणि तीव्र भीती यासारख्या गोष्टी लोकांच्या स्वप्नांमध्ये अधिक दिसून येत होत्या. निर्बंध हटताच स्वप्नांचा हा पॅटर्नही सामान्य झाला. यावरून हे सिद्ध होते की, जेव्हा आपल्या आयुष्यात एखादी मोठी घटना घडते तेव्हा आपला मेंदू स्वप्नांच्या माध्यमातून त्यावर प्रक्रिया करण्याचा प्रयत्न करतो.
Disclaimer: प्रस्तुत वृत्त केवळ उपलब्ध माहिती आणि सर्वसामान्य संदर्भांच्या आधारावर तयार करण्यात आले आहे. या वृत्तातील माहितीची अचूकता, पूर्णता किंवा विश्वासार्हतेबाबत ‘मटा’ (महाराष्ट्र टाइम्स ऑनलाईन) कोणताही दावा करत नाही किंवा त्याची पुष्टी करत नाही.
लेखकाबद्दलशुभम कुलकर्णीशुभम कुलकर्णी जवळपास 6 वर्षांपासून मराठी माध्यमांमध्ये काम करतोय. आकाशवाणी (छत्रपती संभाजीनगर) पासून माध्यम क्षेत्रात कामाला सुरुवात केली. एका मुखपत्रासह मुंबईतील नामांकित मराठी वृत्तवाहिन्यांमध्ये ‘बुलेटिन प्रोड्यूसर’ म्हणून जबाबदारी सांभाळली. शुभमला राजधानी दिल्लीतही बातमीवर संस्कार करण्याची संधी मिळाली. राजकारण, व्यापार-उद्योग, क्रीडा, तंत्रज्ञान, ऑटो या विषयावर लिहायला त्याला आवडतं. निसर्गाच्या सानिध्यात बसायला, फावल्या वेळेत चित्रपट, वेब सिरीज पाहाण्याचा शुभमचा छंद आहे.… आणखी वाचा
